Przedmiot fakultatywny: Recepcja wojny rosyjsko-ukraińskiej w dyskursie kulturowym EŚW 3224-PRZEDF98
Przedmiot poświęcony jest analizie sposobów przedstawiania i interpretowania wojny rosyjsko-ukraińskiej w dyskursie kulturowym Europy Środkowo-Wschodniej. Punktem wyjścia będzie refleksja nad przemianami politycznymi, społecznymi i kulturowymi wywołanymi przez konflikt trwający od 2014 roku oraz jego pełnoskalową fazę rozpoczętą w 2022 roku. Szczególna uwaga zostanie poświęcona temu, jak doświadczenie wojny wpływa na kształtowanie pamięci zbiorowej, tożsamości narodowych, relacji międzykulturowych oraz nowych form komunikacji społecznej.
W trakcie zajęć analizowane będą teksty literackie, filmy fabularne i dokumentalne, spektakle teatralne, utwory muzyczne, materiały medialne, publicystyka, media społecznościowe oraz inne formy współczesnej kultury. Omawiane przykłady pochodzić będą przede wszystkim z Ukrainy, Rosji, Białorusi, Polski, Niemiec, państw bałtyckich i Czech. Kurs ma charakter interdyscyplinarny i wykorzystuje narzędzia literaturoznawstwa, kulturoznawstwa, medioznawstwa, imagologii oraz studiów nad pamięcią i traumą.
1. Wojna rosyjsko-ukraińska jako wydarzenie kulturotwórcze w Europie Środkowo-Wschodniej.
2. Pamięć zbiorowa, trauma kulturowa i doświadczenie wojny.
3. „Swój”, „Inny” i „Obcy” – imagologiczne obrazy Ukrainy, Rosji i Zachodu w dyskursie kulturowym.
4. Literatura ukraińska wobec wojny: od 2014 roku do pełnoskalowej inwazji.
5. Wojna w literaturze Polski, Czech, Niemiec i państw bałtyckich.
6. Literatura dokumentu, reportaż i świadectwa wojenne.
7. Kino dokumentalne o wojnie rosyjsko-ukraińskiej.
8. Wojna w filmie fabularnym Ukrainy, Polski i innych państw regionu.
9. Rosyjska i białoruska kultura wobec wojny: między propagandą, milczeniem a sprzeciwem.
10. Teatr dokumentalny i teatr zaangażowany społecznie w czasie wojny.
11. Muzyka jako narzędzie oporu, solidarności i budowania wspólnoty.
12. Media społecznościowe, memy internetowe i nowe formy komunikacji wojennej.
13. Propaganda, dezinformacja i kontrnarracje w przestrzeni medialnej Europy Środkowo-Wschodniej.
14. Uchodźcy, migracje i obrazy Ukrainy w kulturze krajów przyjmujących.
15. Tożsamość regionalna, europejska i perspektywy kultury po wojnie.
Zajęcia prowadzone będą w formie dyskusji na temat zadanych tekstów, filmów, materiałów audiowizualnych lub materiału zaprezentowanego przez prowadzącego zajęcia i/lub studentów.
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zajęć – 30 godzin (1 ECTS
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
Student zna i rozumie kompleksową naturę zjawisk kulturowych zachodzących w Europie Środkowo-Wschodniej w kontekście wojny rosyjsko-ukraińskiej, ze szczególnym uwzględnieniem procesów pamięci kulturowej, przemian tożsamościowych oraz relacji międzykulturowych w krajach regionu (K_W09).
Umiejętności: absolwent potrafi:
- wyszukać, selekcjonować, analizować i wykorzystywać potrzebne mu informacje z różnych źródeł (K_U01);
- formułować i analizować problemy badawcze, dobierać metody i narzędzia badawcze oraz prowadzić pod kierunkiem opiekuna naukowego proste badania z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych, dotyczące wojny rosyjsko-ukraińskiej, procesów pamięci kulturowej, przemian tożsamościowych oraz relacji międzykulturowych w krajach regionu (K_U02);
- rozwijać swoje umiejętności badawcze, samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego; umiejętnie formułować myśli, prezentować wyniki badań w postaci wypowiedzi ustnej lub pisemnej (K_U03);
- posługiwać się ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla kulturoznawstwa w typowych sytuacjach profesjonalnych (K_U04);
- przeprowadzić krytyczną analizę tekstów kultury związanych z wojną rosyjsko-ukraińską oraz jej recepcją w krajach Europy Środkowo-Wschodniej; rozpoznaje różne rodzaje wytworów kultury (literaturę, film, teatr, muzykę, media i media społecznościowe), dokonuje ich interpretacji oraz porównuje odmienne sposoby przedstawiania wojny i jej konsekwencji, uwzględniając zróżnicowane perspektywy kulturowe, historyczne i tożsamościowe krajów regionu (K_U05);
- odwołując się do zdobytej wiedzy, formułować i logicznie konstruować wypowiedzi ustne i pisemne dotyczące kulturowych, społecznych i politycznych aspektów wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz jej recepcji w krajach Europy Środkowo-Wschodniej; potrafi wykorzystywać argumenty oparte na analizie tekstów kultury, uwzględniać różne perspektywy interpretacyjne oraz odnosić się do stanowisk innych uczestników dyskusji (K_U06);
- samodzielnie przygotować wypowiedź ustną i pisemną w języku polskim oraz wybranym języku obcym na temat wojny rosyjsko-ukraińskiej i jej recepcji w dyskursie kulturowym Europy Środkowo-Wschodniej, wykorzystując odpowiednie źródła i narzędzia analizy kulturowej, a także zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy oraz uczestniczyć w dyskusji nad omawianymi zagadnieniami (K_U08).
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
- do krytycznej oceny posiadanej wiedzy, ciągłego dokształcania się i uzupełniania wiedzy dotyczącej kulturowych, społecznych i politycznych konsekwencji wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz ich odzwierciedlenia w kulturze krajów Europy Środkowo-Wschodniej (K_K01);
- efektywnego komunikowania się i życia w społeczeństwie, w tym również w społeczeństwie odmiennym kulturowo od własnego, podejmowania pracy w grupie, radzenia sobie w typowych sytuacjach zawodowych, do weryfikacji swoich poglądów na drodze rzeczowej dyskusji oraz oceny posiadanej wiedzy (K_K02).
Kryteria oceniania
Organizacja zajęć
Zgodnie ze Szczegółowymi zasadami studiowania na Wydziale Lingwistyki Stosowanej (uchwała nr 114 Rady Wydziału LS z dnia 19.12.2017 r.):
1) Obecność na zajęciach objętych planem jest obowiązkowa (§ 9 ust. 2).
2) Nie można poprawkowo zaliczać zajęć, jeśli przyczyną nieuzyskania ich zaliczenia było niespełnienie wymogu uczestnictwa w nich. W takim przypadku student może zostać warunkowo wpisany na kolejny etap studiów i powtarzać niezaliczony przedmiot (§ 2 ust. 4)
3) W przypadku zajęć o wymiarze 30 godzin w semestrze dopuszczalne jest opuszczenie 2 zajęć bez usprawiedliwienia w semestrze, opuszczone zajęcia należy zaliczyć zgodnie z wymaganiami prowadzącego zajęcia. Wymagania te prowadzący podaje na pierwszych zajęciach.
II. Metody i kryteria oceniania
Przedmiot kończy się zaliczeniem na ocenę, sprawdzającym wiedzę studentów uzyskaną w toku zajęć. Zajęcia prowadzone będą w formie dyskusji na temat zadanych lektur lub materiału zaprezentowanego przez prowadzącego. Aktywny udział w dyskusji oznacza merytoryczne uczestnictwo w niej podczas co najmniej 50% zajęć. Zaliczenie ustne obejmie dwa losowo wybrane przez studenta pytania z zakresu materiału omawianego na zajęciach w czasie semestru.
Na końcową ocenę składają się:
- aktywny i merytoryczny udział w zajęciach (50%)
- prezentacja na temat wyznaczony przez prowadzącego zajęcia (50%).
Skala ocen:
0%–49% – 2
50%–60% – 3
61%–70% – 3+
71%–80% – 4
81%–90% – 4+
91%–100% – 5
Dodatkowa wiedza – 5+
Literatura
Teksty i filmy źródłowe:
Chleba z minového pole: Reportáže z Ukrajiny, Slovart CZ 2022.
Forro T., Zpěv sirén: Putování do srdce ukrajinské války, Absynt 2025.
Velký vlastenecký výlet (2025), reż. Robin Kvapil.
Adler S., Die Ukraine und wir: Deutschlands Versagen und die Lehren für die Zukunft, Christoph Links Verlag 2022.
Eine Deutsche im Ukraine-Krieg: Das Fronttagebuch der Savita Diana Wagner, Herder Verlag GmbH 2026.
Stavrou O., Russlands Krieg gegen die Ukraine: Worum geht es?, Wien 2024.
Weigandt A., Für euch würde ich kämpfen: Mein Bruch mit dem Pazifismus, 2025.
Fingerova I., Zugwind, 2026.
Der lange Februar, reż. Michael Stadnik, 2023–2025.
Klumbytė N., Ukraine: Stories of Occupation, 2026.
Mariupolis 2 (2022), reż. Mantas Kvedaravičius.
Костюченко Е., Моя любимая страна, 2023.
Свидетель (2023), reż. Dawid Daunaszwili.
Позывной „Пассажир” (2024), reż. Ilia Kazankow.
Photophobia (2023), reż. Ivan Ostrochovsky, Pavol Pekarcik.
Szczerek Z., Wymyślone miasto Lwów, Warszawa 2022.
Twardoch Sz., Null, Warszawa 2025.
Wyrwał M., Psy na ruskich. Polacy walczący z Rosją w Ukrainie, Kraków 2024.
Skąd dokąd (2023), reż. Maciej Hamela.
Ludzie (2024/2025), reż. Maciej Ślesicki.
Żadan S., Internat, Czarne, 2019.
Duda T., Córeczka, KEW, 2023.
Zabużko O., Najdłuższa podróż, Agora, 2022.
Amelina W., Patrząc na kobiety, patrząc na wojnę, Czarne, 2025.
Donbass (2018), reż. Sergey Loznitsa.
20 Days in Mariupol (2023), reż. Mstysław Czernow.
Буча (2024), reż. Stanislav Tiunov.
Донька (2024), reż. Egor Olesov.
2000 Meters to Andriivka (2025), reż. Mstysław Czernow.
Opracowania:
Alexander Jeffrey C., Znaczenia społeczne. Studia z socjologii kulturowej, Wydawnictwo Nomos, Kraków 2010.
Assmann J., Pamięć kulturowa, Warszawa 2008.
Bauman Z., Obcy u naszych drzwi, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2016.
Demel G., Czyj – swój? Czyj – obcy? Swoi, obcy i wrogowie w filmowych narracjach o wojnie ukraińsko-rosyjskiej przed 24 lutego 2022 r., „Kultura i społeczeństwo”, 2023, nr 3, s. 283–313.
Leerssen J., Imagologia: o zastosowaniu etniczności do nadawania światu sensu [w:] „Porówniania”, 2017, nr 2(21), s. 10, https://pressto.amu.edu.pl/index.php/p/article/view/13943/13637.
Obraz współczesnej Ukrainy w mediach w Polsce, red. Iwona Hofman, Justyna Maguś, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Sklodowskiej, Lublin 2014.
Pavlyshyn M., Ukrainian Literature. A Wartime Guide for Anglophone Readers, Cambridge University Press 2025.
Riabczuk M., Ukraina. Syndrom postkolonialny, Kolegium Europy Wschodniej, 2022.
Szerszeń T., Być gościem w katastrofie, Warszawa 2024.
Turner V., Proces rytualny. Struktura i antystruktura, Warszawa 2010.
Zamojska E., Inny jako obcy. Imigranci w polskim dyskursie publicznym i edukacyjnym, „Studia edukacyjne”, 2013, nr 3.
Sontag S., Widok cudzego cierpienia, Kraków 2010.
Zychowicz P., Ukraińcy. Opowieści niepoprawne polityczne, Poznań 2022.
Pozostałe materiały dydaktyczne (zwłaszcza audiowizualne) będą udostępniane przez wykładowcę.