Przedmiot fakultatywny: Myśl kulturoznawcza vs propaganda totalitarna: historia i współczesność 3224-PRZEDF96
Zajęcia poświęcone są analizie relacji pomiędzy refleksją kulturoznawczą a zjawiskiem propagandy totalitarnej – zarówno w perspektywie historycznej (XX wiek), jak i współczesnej. Celem przedmiotu jest ukazanie, w jaki sposób myśl kulturoznawcza (i szerzej: humanistyka) opisuje, interpretuje i krytycznie demaskuje mechanizmy propagandy, ideologii oraz kulturowych
form władzy symbolicznej.
Zadaniem zajęć jest nie tylko rozszerzenie wiedzy teoretycznej studentów, lecz także przygotowanie ich do samodzielnych badań nad kulturami Europy Środkowo‑Wschodniej z wykorzystaniem poznanych kategorii opisu i metod analizy. Szczególny nacisk położony zostaje na doświadczenie totalitaryzmów, posttotalitaryzmów oraz ich długiego trwania w pamięci kulturowej, narracjach historycznych, kulturze wizualnej i popularnej.
Na zajęciach omawiane będą teksty teoretyczne i analityczne przedstawicieli kluczowych nurtów myśli kulturoznawczej, a także studia badaczy z Europy Środkowo‑Wschodniej, ilustrujące praktyczne zastosowania omawianych ujęć metodologicznych.
Zajęcia opierają się na lekturze tekstów oraz dyskusji, poprzedzonych wprowadzeniem prowadzącej. Każde spotkanie zapoznaje studentów w pogłębiony sposób z określonym kontekstem badawczym, pojęciami i tezami danego nurtu. Integralną częścią zajęć jest refleksja nad możliwością
wykorzystania poznanych koncepcji w badaniach własnych
Proponowany układ zajęć:
I. Myśl kulturoznawcza wobec ideologii i totalitaryzmu
1. Zajęcia organizacyjne i wprowadzenie do problematyki
Propaganda, ideologia, totalitaryzm – podstawowe pojęcia.
Kulturoznawstwo jako narzędzie krytyki władzy symbolicznej.
2. Totalitaryzm jako projekt kulturowy
a) totalitaryzm jako system znaczeń i narracji
b) kultura, mit i rytuał w systemach totalitarnych
c) przykłady historyczne (nazizm, stalinizm)
3. Postkolonializm i imperialna propaganda w Europie
ŚrodkowoWschodniej
a) postkolonialne ramy refleksji nad zależnością i dominacją
b) relacje centrum–peryferie oraz władza–kultura
c) lektura: Ewa Thompson, Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm (fragmenty)
4. Myśl krytyczna wobec ideologii
a) kategoria ideologii i jej funkcje kulturowe
b) ideologie „nowoczesne” i „tradycyjne”
c) film: Perwersyjny przewodnik po ideologiach (reż. Sophie Fiennes, fragm.) – dyskusja
5. Propaganda, estetyka i nowoczesność
a) propaganda jako zjawisko estetyczne
b) modernizm, realizm socjalistyczny, monumentalizm
c) analiza wybranych materiałów wizualnych
II. Narracje, reprezentacje, pamięć
6. Nowy historyzm i kulturowe narracje przeszłości
a) historia jako opowieść
b) trauma, przemoc i doświadczenie graniczne
c) analiza wybranych materiałów wizualnych
7. Interpretacjonizm i analiza znaczeń propagandy
a) Clifford Geertz i antropologia rozumiejąca
b) „opis gęsty” jako metoda analizy
c) lektura: C. Geertz, Wiedza lokalna (fragmenty)
8. Pamięć kulturowa a dziedzictwo totalitaryzmu
a) zwrot pamięciologiczny
b) miejsca pamięci i niepamięci
c) Europa ŚrodkowoWschodnia jako przestrzeń sporów pamięciowych
9. Studia nad pamięcią (kontynuacja)
a) nostalgia posttotalitarna
b) praktyki nostalgiczne i ich ambiwalencje
c) analiza przykładów kultury popularnej
III. Obrazy, ciało, przestrzeń
10. Zwrot wizualny i propaganda
a) obraz jako narzędzie władzy
b) fotografia i film w systemach totalitarnych
c) lektura: Antropologia kultury wizualnej (red. I. Kurz i in., fragmenty)
11. Film dokumentalny i propaganda
a) dokument jako świadectwo i narzędzie manipulacji
b) kontekst społecznokulturowy
c) analiza wybranych fragmentów filmowych
12. Ciało w ideologii i propagandzie
a) ciało zbiorowe i ciało podporządkowane
b) śmierć, heroizm, ofiara
c) przykłady filmowe i fotograficzne
13. Przestrzeń, architektura, miasto
a) zwrot przestrzenny
b) miasto totalitarne i posttotalitarne
c) socjologia przestrzeni i symbolika władzy
IV. Podsumowanie
14. Współczesne formy propagandy i manipulacji
a) media cyfrowe i nowe technologie
b) dezinformacja i wojny narracyjne
c) ciągłość i zmiana
15. Zajęcia podsumowujące
Dyskusja nad wykorzystanymi metodami, prezentacja prac studenckich, refleksja nad możliwościami dalszych badań.
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie krótkiej pracy – 30 godzin (1 ECTS)
Od studentów oczekuje się przygotowania zadanej lektury / pracy pisemnej.
Metody dydaktyczne
Metoda podająca, dyskusja, dyskusja kierowana, „burza mózgów”,
prezentacja multimedialna prowadzącego, wystąpienia studenckie, materiały audiowizualne i wizualne, praca w małych grupach (opcjonalnie i zależnie od tematu zajęć).
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
- w podstawowym stopniu ujęcia teoretyczne i metodologiczne nauk humanistycznych, przede wszystkim nauk o kulturze i religii (ze szczególnym uwzględnieniem jego interdyscyplinarności); posiada pogłębioną wiedzę na temat mechanizmów propagandy totalitarnej i jej kulturowych form, rozumie ich wzajemne związki i inspiracje, posiada elementarną wiedzę na temat współczesnych szkół i kierunków badawczych, z odniesieniem do dziedzictwa kulturowego oraz historycznych i współczesnych uwarunkowań społeczno-politycznych Europy Środkowo-Wschodniej (K1_W01)
- zna podstawowe nurty myśli kulturoznawczej wykorzystywane w analizie totalitaryzmu i posttotalitaryzmu, w podstawowym stopniu terminologię nauk o kulturze z uwzględnieniem perspektywy badawczej Europy Środkowo-Wschodniej (kierunki, teksty, badacze z zakresu współczesnych nauk o kulturze) i specyfiki rozwoju tych nauk w krajach regionu; zna w podstawowym zakresie terminologię dyscyplin pokrewnych, niezbędną w poznawaniu i rozumieniu zjawisk kultury krajów regionu (K1_W02)
- w podstawowym stopniu rozumie relacje między ideologią, władzą a kulturą oraz szeroko rozumiany kontekst interkulturowy; ma wiedzę o człowieku jako podmiocie konstruującym struktury społeczne i wytwory
kulturowe, ma świadomość zasad ich funkcjonowania i wynikających stąd różnic w postrzeganiu życia społecznego przez przedstawicieli różnych narodowości, grup ideologicznych i wyznaniowych oraz różnie rozumianych mniejszości (K1_W07)
Umiejętności: absolwent potrafi:
- formułować i analizować problemy badawcze, dobierać metody i
narzędzia badawcze, oraz prowadzić pod kierunkiem opiekuna
naukowego proste badania z zakresu nauk o kulturze i religii i dyscyplin pokrewnych, dotyczących regionu Europy Środkowo-Wschodniej (K1_U02)
- posługiwać się ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla nauk o kulturze i religii w typowych sytuacjach profesjonalnych (K1_U04)
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy, ciągłego dokształcania się i
uzupełniania zdobytej wiedzy (K1_K01)
- efektywnego komunikowania się i życia w społeczeństwie, w tym
również w społeczeństwie odmiennym kulturowo od własnego,
podejmowania pracy w grupie, radzenia sobie w typowych sytuacjach zawodowych, do weryfikacji swoich poglądów na drodze rzeczowej dyskusji oraz oceny posiadanej wiedzy (K1_K02)
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie lektur na zajęcia i przygotowanie do zaliczenia – 30 godzin (1 ECTS)
Kryteria oceniania
1. Organizacja zajęć
Warunek dopuszczenia do zaliczenia przedmiotu: obecność na zajęciach (zgodnie z Regulaminem Studiów na UW). Student ma prawo do 2 nieusprawiedliwionych nieobecności, każda następna wymaga złożenia usprawiedliwienia. O uznaniu usprawiedliwienia decyduje wykładowca.
Przekroczenie nieobecności usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych na 50% zajęć może być podstawą do niezaliczenia przedmiotu.
Jeśli liczba nieobecności przekroczy dopuszczalną, student powinien zwrócić się do wykładowcy z prośbą o wyznaczenie formy zaliczenia materiału z zajęć.
2. Metody oceniania
Przedmiot kończy się zaliczeniem na ocenę w formie krótkiej pracy pisemnej na podstawie tematu uzgodnionego z wykładowcą. Wykładowca przesyła propozycje tematów do wyboru dla studentów.
3. Kryteria oceniania
Na końcową ocenę składają się: merytoryczna aktywność na zajęciach oraz uczestnictwo w dyskusji (50%) oraz obrona mini-projektu kulturowego zgodnego z tematyką zajęć. Merytoryczna aktywność na zajęciach jest punktowana, wykładowca prosi studentów o przygotowanie lektury na dany temat.
4. Skala ocen:
0%-49% - 2
50%-60% - 3
61%-70% - 3+
71%-80% - 4
81%-90% - 4+
91%-100% - 5
Dodatkowa wiedza - 5+
Sposób wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w pracach pisemnych i prezentacjach zaliczeniowych określają zapisy § 3 i 4 uchwały nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 roku. W związku z tym, że jedną z podstawowych umiejętności zdobywanych na kierunku studiów organizowanym w ISIEŚW jest sprawne posługiwanie się polszczyzną pisaną, a w szczególności stylem naukowym, zabrania się wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji do przygotowania, korekty
i redakcji tekstów. Studenci mogą posługiwać się narzędziami SI tylko w sytuacjach, w których prowadzący dopuszcza ich użycie.
Literatura
Literatura podstawowa (wykaz lektur do zajęć - tekstowych i wizualnych):
Ewa Thompson, „Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm”, Universitas, Kraków 2000 (wybrane fragmenty udostępnione studentom)
„Antropologia kultury wizualnej”, opr. Iwona Kurz, Paulina Kwiatkowska, Łukasz Zaremba, Wydawnictwa UW, Warszawa 2012 (wybór tekstów).
Zygmunt Bauman, „Płynna nowoczesność”, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2006 (fragmenty)
Clifford Geertz, „Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii
interpretatywnej”, przeł. Dorota Wolska, Wyd. UJ, Kraków 2005
Barbara Szacka, „Czas przeszły, pamięć, mit”, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006