Klucz do kultury regionu: literatura, sztuka, folklor (I) – Czechy, Słowacja 3224-D7KREGCZECHSLO
W trakcie zajęć omawiane będą następujące zagadnienia:
1. Wprowadzenie do zajęć.
2. Libusza – od Kosmasa do popkultury: Mit Libuszy w czeskiej literaturze, sztuce i pamięci zbiorowej.
3. Święty Wacław – ewolucja mitu od średniowiecznej hagiografii do współczesnej satyry.
4. Święci Cyryl i Metody – mit Rzeszy Wielkomorawskiej – walka o symboliczną własność Wielkich Moraw i dziedzictwa sołuńskiego.
5. Karol IV Luksemburski – „największy Czech”; Karol IV w czeskiej pamięci zbiorowej i współczesnym dyskursie tożsamościowym.
6. Jan Hus i husytyzm - ewolucja mitu Jana Husa od odrodzenia narodowego do zsekularyzowanej współczesności.
7. Jan Amos Komenský – genealogia czeskiego humanizmu politycznego (Komenský – Masaryk – Havel).
8. Eżbieta Bathory – od barokowej legendy do romantycznego wampira. Konstrukcja i ewolucja mitu Elżbiety Batory w literaturze i kinematografii.
9. Janosik – od historycznego zbójnika do romantycznego mesjasza. Mit Juraja Jánošíka i jego rola w słowackim dyskursie tożsamościowym.
10. Bitwa pod Mohaczem i bitwa pod Białą Górą - krajobraz traumy i architektura pamięci, refleksja obu bitw w literaturze, sztuce i polityce historycznej.
11. Ján Kollár – Córka Sławy – mit, utopia a kulturowo-polityczne projekty integracji Słowian w XIX wieku, słowianofilstwo, austrosławizm i neosławizm.
12. Romantyzm czeski – narodowy i światowy – oraz jego współczesne oddziaływanie i dekonstrukcja.
13. Romantyzm słowacki – narodowy i światowy – oraz jego współczesne oddziaływanie i dekonstrukcja.
14. Czeskie i słowackie salony narodowe, bale narodowe, sport narodowy.
14. Idea narodu czechosłowackiego w kontekście środkowoeuropejskim – “czechosłowakizm” we współczesnych relacjach czesko-słowackich.
Zajęcia prowadzone będą w formie dyskusji na temat zadanych tekstów lub materiału zaprezentowanego przez prowadzącego zajęcia/studentów, stanowiącego źródło refleksji nad specyfiką zjawisk kulturowych w zakresie literatury, sztuki (sztuki plastyczne, architektura, muzyka, kino) i mediów Czech i Słowacji.
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zajęć - 30 godzin (1 ECTS)
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
- w pogłębionym stopniu terminologię nauk o kulturze z uwzględnieniem perspektywy badawczej Czech i Słowacji (kierunki, teksty, badacze z zakresu nauk o kulturze) i specyfiki rozwoju tych nauk w krajach regionu; zna w zaawansowanym zakresie terminologię dyscyplin pokrewnych, niezbędną w poznawaniu i rozumieniu zjawisk kultury krajów regionu (K2_W02)
- w pogłębionym stopniu specyfikę różnych modeli kultury w ujęciu antropologicznym (tradycyjna, szlachecka, mieszczańska, masowa), procesy ich transformacji i wzajemne powiązania oraz emanacje w sferze symbolicznej i semiotycznej, a więc w przestrzeni kultury i sztuki, literatury i języka oraz historii Czech i Słowacji (K2_W03)
- w pogłębionym stopniu szeroko rozumiany kontekst interkulturowy; ma pogłębioną wiedzę o człowieku jako podmiocie konstruującym struktury społeczne i wytwory kulturowe, ma świadomość zasad ich funkcjonowania i wynikających stąd różnic w postrzeganiu życia społecznego przez przedstawicieli różnych narodowości, grup ideologicznych i wyznaniowych oraz różnie rozumianych mniejszości (K2_W07).
Umiejętności: absolwent potrafi:
- wyszukać, selekcjonować, analizować i wykorzystywać potrzebne informacje z różnych źródeł (K2_U01)
- formułować i analizować problemy badawcze, dobierać metody i narzędzia badawcze oraz prowadzić samodzielnie i pod kierunkiem opiekuna naukowego badania z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych, dotyczących Czech i Słowacji w nieprzewidywalnych warunkach (K2_U02)
- przeprowadzić krytyczną pogłębioną analizę wytworów kultury właściwych dla danej epoki w rozwoju Czech i Słowacji; rozpoznać różne rodzaje wytworów kultury Czech i Słowacji, przeprowadzić ich krytyczną pogłębioną analizę, odróżniać różne perspektywy spojrzenia na rozwój kultury, mając świadomość istnienia różnic tożsamości kulturowych i kontekstu (K2_U05).
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy, ciągłego dokształcania się i uzupełniania zdobytej wiedzy i umiejętności (K2_K01)
- aktywnego uczestniczenia, w życiu kulturalnym, organizowania go i korzystania z jego różnorodnych form (K2_K05).
Kryteria oceniania
Zajęcia mają charakter konwersatorium. Oprócz bieżącego przygotowania do zajęć (czytanie lektur/ opracowań i przesyłanie przed zajęciami odpowiedzi na zadane pytania do tekstów) przewidziana jest także prezentacja na temat związany z programem zajęć oraz dodatkowa prezentacja/ informacja o wydarzeniu kulturalnym organizowanym przez Instytut Słowacki oraz Czeskie Centrum w Warszawie. Termin przedstawienia prezentacji stanowi data wyznaczona przez prowadzącego na pierwszych lub drugich zajęciach. Osoby nieobecne na tych zajęciach zobowiązane są do zasięgnięcia informacji u prowadzącego zajęcia.
Przedmiot kończy się ustnym zaliczeniem na ocenę.
Warunkiem dopuszczenia do zaliczenia przedmiotu jest obowiązkowa obecność na zajęciach. W przypadku zajęć o wymiarze 30 godzin w semestrze dopuszczalne jest opuszczenie 2 zajęć bez usprawiedliwienia w semestrze, opuszczone zajęcia należy zaliczyć zgodnie z wymaganiami prowadzącego zajęcia. Wymagania te prowadzący podaje na pierwszych zajęciach. Kolizje terminów zajęć nie stanowią podstawy do uznania nieobecności za usprawiedliwioną.
Zaliczenie obejmie weryfikację wiedzy z materiału omawianego na zajęciach w trakcie semestru.
Na końcową ocenę z przedmiotu składają się:
- aktywność na zajęciach - interpretacja tekstów oraz prezentacja wydarzenia kulturalnego (30%)
- praca – prezentacja PowerPoint i wersja papierowa tekstu (30%)
- egzamin ustny – 4 pytania (40%).
Skala ocen:
0%-49% - 2
50%-60% - 3
61%-70% - 3+
71%-80% - 4
81%-90% - 4+
91%-100% - 5
Dodatkowa wiedza - 5+
Literatura
M. Wojciechowska (ed.), Kosmasa Kronika Czechów, Warszawa 1968.
Dalimilova Kronika
Źywot św. Metodego. Legenda panońska. Sandomierz 2011.
P. Jokeš, Ojciec ojczyzny, w: P. Jokeš, Przewodnik po historii narodu i państwa, Kraków 2020.
Jan Hus, Listy z Konstancji, tłum. Kamila Woźniak, Kielce 2003.
Jan Amos Komeński, Labirynt świata i raj serca, tłum. Wojciech Marzec, Leszno 2025.
M. Filipowicz, “Panowie bądźmy Czechami, ale nikt nie musi o tym wiedzieć…”, wzorce męskości w kulturze czeskiej XIX wieku, Kraków 2013.
R. Majerek, Pamięć – mit – tożsamość : słowackie procesy autoidentyfikacyjne w okresie odrodzenia narodowego, Kraków 2011.
A. Paner, Książęta i królowie, czescy Przemyślidzi 872-1306 : dzieje polityczne, Gdańsk 2024.
Polska-Słowacja. W 30. rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych / Poľsko-Slovensko. Pri príležitosti 30. výročia nadviazania diplomatických vzťahov, red. Wojciech Biliński, Irena Bilińska, Bratysława, 2023
J. Goszczyńska, Synowie słowa. Myśl mesjanistyczna w słowackiej literaturze romantycznej, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2008.
M. Hroch, Social Preconditions of National Revival in Europe: A Comparative Analysis of the Social Composition of Patriotic Groups Among the Smaller European Nations, Cambridge: Cambridge University Press, 1985.
F. Seibt, Karol IV : cesarz w Europie 1346-1378, Warszawa 1996.
M. Szczygieł, Gottland, Wołowiec 2006.
K. Čapek, Rozmowy z T. G. Masarykiem, Warszawa 2014, s. 138-168.
J. Patočka, Kim są Czesi? Zarys faktograficzny i próba interpretacji, Wiedeń 1991.
M. Jesenska: Czesi, Żydzi i Niemcy, wybór publicystyki z lat 1937–1939, Wołowiec 2009.
Kwestia słowacka w XX wieku, Głiwice 2002.
J. Królak, Wielkie widowiska czeskiego stalinizmu, Kraków 2020
V. Havel, Antikódy, Praha 1964.
A. Krawczyk, Praska wiosna 1968, Warszawa 1998.
V. Havel, Siła bezsilnych, w: V. Havel, Siła bezsilnych i inne eseje, Warszawa 2011.
M. M. Šimečka, Słowacja. Dzieje obojętności, przeł. A. S. Jagodziński, Kraków 2019.
J. Wysmułek, Stos, od którego zgorzał cały kraj : historia rewolucji husyckiej, Kraków 2010.
Teksty źródłowe oraz opracowania będą na bieżąco weryfikowane przez prowadzącego zajęcia.