Kultura pogranicza 3224-D4KP
Celem zajęć jest prezentacja i analiza pogranicza jako swoistej przestrzeni miedzykulturowej. Analiza ta uwzględnia rozumienie pogranicza w kategoriach geograficznych, politycznych i administracyjnych, ale takie perspektywy definicyjne stanowią tylko punkt odniesienia dla właściwej analizy pogranicza w kontekście relacji tożsamościowych, etnicznych, religijnych i społecznych.
Osadzone w takich wymiarach refleksji, pogranicze - w ujęciu przyjętym na zajęciach - to źródło konfliktu i przestrzeń budowania dialogu, miejsce samookreślenia i spotkania z Innym/Obcym, a tym samym
z różnorodnością i splotem tradycji i wzorów, obszar kształtowania się, ścierania i indywidualnego oraz zbiorowego doświadczania radykalnych postaw ideologicznych i form władzy: fundamentalizmu i totalitaryzmu. Program zajęć obejmuje również historyczne transformacje pogranicza, systematyzację dotyczących go dyskursów oraz wskazanie współczesnych ram interpretacyjnych tego pojęcia i powiązanej z nim sfery symbolicznej. Analiza ta prowadzić ma również do refleksji nad zakresem i treścią pojęcia regionu Europy Środkowo-Wschodniej.
W trakcie zajęć omawiane będą następujące zagadnienia:
1. Pojęcie pogranicza i kultury pogranicza;
2. Typy pograniczy (regionalne, międzypaństwowe, międzysystemowe, międzyetniczne, międzykulturowe, religijne);
3. Pogranicza statyczne (np. międzypaństwowe) i pogranicza dynamiczne, rozproszone (np. religijne – przykład: pogranicze między Polakami i Żydami w okresie międzywojennym);
4. Asymetryczność pograniczy (np. polsko-niemieckie i niemiecko-polskie);
5. Historyczna zmiennność pograniczy i historyczna zmienność polskich pograniczy;
6. Typy dyskursu o pograniczach i na pograniczach, polskie inicjatywy związane z dyskursem pogranicznym: Stowarzyszenie „Borussia” w Olsztynie oraz Fundacja Pogranicze w Sejnach
7. Wymiar antropologiczny pogranicza: spotkanie z Innym/Obcy oraz kwestia tożsamości – religijnej, narodowej, regionalnej itp.;
8. Pogranicze wobec doświadczenia totalitaryzmu i fundamentalizmu;
9. Pojęcie regionu: Europa Środowa – Europa Środkowo-Wschodnia – Międzymorze;
10. Pogranicze polsko-niemieckie i niemiecko-polskie;
11. Pogranicze polsko-ukraińskie i ukraińsko-polskie oraz pogranicze polsko-białoruskie i białorusko-polskie;
12. Pogranicze polsko rosyjskie i rosyjsko-polskie;
13. Pogranicze polsko-litewskie i litewsko-polskie;
14. „Słabe” pogranicza polsko-czeskie (czesko-polskie) oraz polsko-słowackie (słowacko-polskie);
15. Procesualność pogranicza, zmiany kategorii dyskursu, pytania o przyszłość.
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zajęć - 60 godzin (2 ECTS)
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
- w stopniu zaawansowanym specyfikę różnych modeli kultury w ujęciu antropologicznym (tradycyjna, szlachecka, mieszczańska, masowa), procesy ich transformacji i wzajemne powiązania oraz emanacje w sferze symbolicznej i semiotycznej, a więc w przestrzeni kultury i sztuki, literatury oraz historii krajów Europy Środkowo-Wschodniej. (K_W03)
- w zaawansowanym stopniu historię i współczesność regionu (dwóch wybranych państw Europy Środkowo-Wschodniej) oraz zagadnienia, pojęcia i koncepcje historyczne związane z wyodrębnianiem Europy Środkowo-Wschodniej jako regionu, ze szczególnym uwzględnieniem procesów i zjawisk kulturowych w kontekście przemian społecznych i politycznych. (K_W04)
- w zaawansowanym stopniu kontekst europejski i globalny procesów kulturowych – potrafi zastosować tę wiedzę w odniesieniu do kultury, sztuki, literatury, zjawisk lingwistycznych, a także politycznych, społecznych i gospodarczych krajów regionu na każdym etapie ich rozwoju. (K_W05)
- w zaawansowanym stopniu zagadnienia dotyczące kształtowania się relacji narodowościowych i religijnych, społeczno-politycznych i gospodarczych w tym w zakresie tworzenia i rozwoju różnych form indywidualnej przedsiębiorczości w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. (K_W06)
- w zaawansowanym stopniu szeroko rozumiany kontekst interkulturowy; ma wiedzę o człowieku jako podmiocie konstruującym struktury społeczne i wytwory kulturowe, ma świadomość zasad ich funkcjonowania i wynikających stąd różnic w postrzeganiu życia społecznego przez przedstawicieli różnych narodowości, grup ideologicznych i wyznaniowych oraz różnie rozumianych mniejszości. (K_W07).
Umiejętności: absolwent potrafi:
- formułować i analizować problemy badawcze, dobierać metody i narzędzia badawcze, oraz prowadzić pod kierunkiem opiekuna naukowego proste badania z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych, dotyczących regionu Europy Środkowo-Wschodniej. (K_U02)
- rozwijać swoje umiejętności badawcze, samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego; umiejętnie formułować myśli, prezentować wyniki badań w postaci wypowiedzi ustnej lub pisemnej (różnego typu). (K_U03)
- odwołując się do zdobytej wiedzy teoretycznej i praktycznej, wykorzystać ją w typowych wypowiedziach profesjonalnych, dotyczących literatury krajów regionu, a także specyfiki regionu jako całości w kontekście globalnym, logicznie je konstruować, odwołując się do stanowisk innych uczestników tych sytuacji komunikacyjnych (K_U06).
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy, ciągłego dokształcania się i uzupełniania zdobytej wiedzy i umiejętności (K_K01)
- efektywnego komunikowania się i życia w społeczeństwie, w tym w społeczeństwie odmiennym kulturowo, podejmowania pracy w grupie, radzenia sobie w typowych sytuacjach zawodowych, do weryfikacji swoich poglądów na drodze rzeczowej dyskusji oraz oceny posiadanej wiedzy (K_K02).
- przeprowadzić krytyczną analizę wytworów kultury właściwych dla danej epoki w rozwoju dwóch wybranych krajów Europy Środkowo-Wschodniej; rozpoznać różne rodzaje wytworów kultury krajów Europy Środkowo-Wschodniej, przeprowadzić ich analizę, odróżniać różne perspektywy spojrzenia na rozwój kultury, mając świadomość istnienia różnic tożsamości kulturowych i kontekstu (K_K05).
Kryteria oceniania
I. Organizacja zajęć:
1) Obecność na zajęciach objętych planem jest obowiązkowa.
2) Nie można poprawkowo zaliczać zajęć, jeśli przyczyną nieuzyskania ich zaliczenia było niespełnienie wymogu uczestnictwa w nich. W takim przypadku student może zostać warunkowo wpisany na kolejny etap studiów i powtarzać niezaliczony przedmiot.
3) W przypadku zajęć o wymiarze 30 godzin w semestrze dopuszczalne jest opuszczenie 2 zajęć bez usprawiedliwienia w semestrze, opuszczone zajęcia należy zaliczyć zgodnie z wymaganiami prowadzącego zajęcia. Wymagania te prowadzący podaje na pierwszych zajęciach.
II. Kryteria oceniania
Na końcową ocenę składają się:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zajęć - 60 godzin (2 ECTS)
Aby uzyskać ocenę pozytywną na zaliczenie semestru, należy przygotować jedną prezentację wybranego zagadnienia oraz wykazywać się aktywnością podczas zajęć.
Skala ocen:
99 – 100% - 5 (celujący)
93 - 98% - 5 (bardzo dobry)
87 - 92% - 4,5 (dobry plus)
77 - 86% - 4 (dobry)
71 - 76% - 3,5 (dostateczny plus)
60 - 70% - 3 (dostateczny)
Literatura
Zalecana literatura przedmiotu:
• Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, Wstęp i oprac. A. Mencwel, Warszawa 2001 (wstęp, wybrane teksty)
• Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów. Wstęp i oprac. G. Godlewski, Warszawa 2003 (wstęp, wybór tekstów)
• Andrzej Mencwel: Wyobraźnia antropologiczna. Próby i studia, Warszawa 2006
• Robert Traba: Historia – przestrzeń dialogu, Warszawa 2008
• Tematy polsko-białoruskie. Historia – literatura – edukacja. Red. R. Traba, Olsztyn 2003
• Tematy polsko-niemieckie. Historia – literatura – edukacja. Red. E. i R. Traba, Olsztyn 1997
• Tematy polsko-litewskie. Historia – literatura – edukacja. Red. R. Traba, Olsztyn 1998
• Tematy polsko-ukraińskie. Historia – literatura – edukacja. Red. R. Traba, Olsztyn 2000
• Tematy żydowskie. Historia – literatura – edukacja. Red. E. i R. Traba, Olsztyn 1999
• Polacy i Rosjanie. Przezwyciężanie uprzedzeń. Red. A. de Lazari i T. Rongińska, Łódź 2006
• Ryszard Kapuściński: Ten Inny, Kraków 2006
• Krzysztof Czyżewski: Ścieżka pogranicza, Sejny (1998)
• Erwin Kruk: Warmia i Mazury, Wrocław 2003
• Jacek Kolbuszewski: Kresy, Wrocław 1999
• Andrzej Zawada: Dolny Śląsk. Ziemie spotkania, Wrocław 2002
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: