Kultura krajów regionu w kontekście europejskim – Ukraina 3224-D3KKReurUKR
Zajęcia zamykają blok poświęcony historii i współczesności Ukrainy. Ich celem jest wskazanie i analiza relacji między kulturą Ukrainy a kulturami krajów europejskich oraz usytuowanie kultury Ukrainy na mapie zjawisk i procesów kulturowych kształtujących współcześnie oblicza kultury europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów decydujących o podobieństwach i odmienności kultury Ukrainy i pozostałych kultur krajów regionu.
Materiałem analizowanym w ramach zajęć są zarówno zjawiska i procesy związane z tożsamością i różnorodnością kulturową, formy więzi i działań społecznych oraz nurty ideowe i związane z nimi praktyki instytucjonalizacji, kontestacji i emancypacji (w tym sytuacja różnie definiowanych mniejszości, konflikty i wzajemne wpływy etniczne, religijne i społeczne, subkultury, feminizm), jak i reprezentacje literackie i artystyczne tych zjawisk i procesów.
Szczególna uwaga zostanie poświęcona wpływowi wojny rosyjsko-ukraińskiej na rozwój kultury w Ukrainie, jakościowym zmianom jej charakteru oraz sposobowi, w jaki Ukraińcy prezentują się w europejskim kontekście kulturowym po 2014 i 2022 roku.
Tematy do omówienia:
1. Przypomnienie wiadomości z krytyki feministycznej, antropologii, teorii gender i teorii postkolonialnej. Pojęcia kultury elitarnej a masowej. Postmodernizm i pop-kultura.
2. Warunki społeczno-polityczne rozwoju kultury ukraińskiej w latach 2000. Dekomunizacja przestrzeni publicznej i recykling ukraińskiej kultury radzieckiej.
3. Ukraiński postmodernizm lat 1990 i 2000: literatura, sztuka, europejski kontekst.
4. Ukraińska muzyka doby niepodległości: od folku do rocka. Konkurs Eurowizji i jej znaczenie dla ukraińskiej sceny muzycznej.
5. Performance artystyczny we współczesnej Ukrainie.
6. Główne wątki i tematy współczesnej kinematografii ukraińskiej.
7. Ukraińscy twórcy kontentu internetowego. Rola mediów społecznościowych w życiu kulturalnym.
8. Kultura protestu i sztuka czasu Rewolucji Godności. Inwazja Rosji na terytorium Ukrainy i jej wpływ na rozwój kultury. Inwazja pełnoskalowa 24 lutego 2022 roku.
9. Literatura czasu wojny: fiction, non-fiction.
10. Muzyka po inwazji pełnoskalowej: zjawisko bajraktarszczyzny, projekty syntetyczne.
11. Dramaturgia „wielkiej wojny”: pytania okupacji, przemocy, uchodźstwa.
12. Kino i wizerunek Ukrainy w świecie po 24 lutym 2022 roku.
13. Płeć kulturowa w czasie transformacji społeczno-politycznej w Ukrainie.
14. Sztuki wizualne współczesnej Ukrainy: tradycje i trendy światowe.
15. Zajęcia podsumowujące.
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zajęć – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zaliczenia ustnego – 30 godzin (1 ECTS)
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
- w stopniu zaawansowanym specyfikę różnych modeli kultury w ujęciu antropologicznym, procesy ich transformacji i wzajemne powiązania oraz emanacje w sferze symbolicznej i semiotycznej, a więc w przestrzeni kultury i sztuki, literatury oraz historii Ukrainy (K_W03)
- w zaawansowanym stopniu historię i współczesność Ukrainy, relacje miedzy kulturą Ukrainy a kulturami krajów europejskich oraz zagadnienia związane ze specyfiką kultury Europy Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem procesów i zjawisk kulturowych w kontekście przemian społecznych i politycznych (K_W04)
- w stopniu zaawansowanym kontekst europejski i globalny procesów kulturowych – potrafi zastosować tę wiedzę w odniesieniu do kultury, a także zjawisk politycznych, społecznych i gospodarczych Ukrainy na każdym etapie ich rozwoju (K_W05)
- w stopniu zaawansowanym szeroko rozumiany kontekst interkulturowy; ma wiedzę o człowieku jako podmiocie konstruującym struktury społeczne i wytwory kulturowe, ma świadomość zasad ich funkcjonowania i wynikających stąd różnic w postrzeganiu życia społecznego przez przedstawicieli różnych narodowości, grup ideologicznych i wyznaniowych oraz mniejszości (K_W07).
Umiejętności: absolwent potrafi:
- wyszukać, selekcjonować, analizować i wykorzystywać potrzebne mu informacje z różnych źródeł (K_U01)
- formułować i analizować problemy badawcze, dobierać metody i narzędzia badawcze oraz prowadzić pod kierunkiem opiekuna naukowego proste badania z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych, dotyczące Ukrainy (K_U02)
- rozwijać swoje umiejętności badawcze, samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego; umiejętnie formułować myśli, prezentować wyniki badań w postaci wypowiedzi ustnej lub pisemnej (K_U03)
- posługiwać się ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla kulturoznawstwa w typowych sytuacjach profesjonalnych (K_U04)
- przeprowadzić krytyczną analizę wytworów kultury właściwych dla danej epoki w rozwoju Ukrainy; rozpoznać różne rodzaje wytworów kultury Ukrainy, przeprowadzić ich analizę, odróżniać różne perspektywy spojrzenia na rozwój kultury tego kraju, mając świadomość istnienia różnic tożsamości kulturowych i kontekstu (K_U05)
- odwołując się do zdobytej wiedzy wykorzystać ją w typowych wypowiedziach profesjonalnych dotyczących historii i współczesności Ukrainy, a także specyfiki regionu jako całości w kontekście globalnym, logicznie je konstruować, odwołując się do stanowisk innych uczestników tych sytuacji komunikacyjnych (K_U06)
- samodzielnie przygotować wypowiedź pisemną i ustną, w języku polskim i obcym, na wybrane tematy z zakresu teorii kultury oraz problematyki Ukrainy oraz zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy (K_U08).
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy, ciągłego dokształcania się i uzupełniania zdobytej wiedzy na temat kultury Ukrainy (K_K01)
- efektywnego komunikowania się i życia w społeczeństwie, w tym również w społeczeństwie odmiennym kulturowo od własnego, podejmowania pracy w grupie, radzenia sobie w typowych sytuacjach zawodowych, do weryfikacji swoich poglądów na drodze rzeczowej dyskusji oraz oceny posiadanej wiedzy (K_K02)
Kryteria oceniania
I. Organizacja zajęć
1) Obecność na zajęciach objętych planem jest obowiązkowa.
2) Nie można poprawkowo zaliczać zajęć, jeśli przyczyną nieuzyskania ich zaliczenia było niespełnienie wymogu uczestnictwa w nich. W takim przypadku student może zostać warunkowo wpisany na kolejny etap studiów i powtarzać niezaliczony przedmiot.
3) W przypadku zajęć o wymiarze 30 godzin w semestrze dopuszczalne jest opuszczenie 2 zajęć bez usprawiedliwienia w semestrze, opuszczone zajęcia należy zaliczyć zgodnie z wymaganiami prowadzącego zajęcia. Wymagania te prowadzący podaje na pierwszych zajęciach.
II. Metody i kryteria oceniania
Przedmiot kończy się zaliczeniem na ocenę, sprawdzającym wiedzę studentów uzyskaną w toku zajęć. Zajęcia prowadzone będą w formie dyskusji na temat zadanych lektur lub materiału zaprezentowanego przez prowadzącego. Aktywny udział w dyskusji oznacza merytoryczne uczestnictwo w niej podczas co najmniej 50% zajęć. Zaliczenie ustne obejmie dwa losowo wybrane przez studenta pytania z zakresu materiału omawianego na zajęciach w czasie semestru.
Na końcową ocenę składają się:
Merytoryczny udział w dyskusji na zajęciach (25%).
Zaliczenie ustne (75%).
Skala ocen:
0%–49% – 2
50%–60% – 3
61%–70% – 3+
71%–80% – 4
81%–90% – 4+
91%–100% – 5
Dodatkowa wiedza – 5+
Literatura
Barwa H., Lachowicz M., Trwałość symboli Białorusi i Ukrainy w dziełach sztuki w kontekście wojny (2014–2022) [w:] tychże, Kultura i sztuka alternatywna Białorusi i Ukrainy XX–XXI wieku. Obraz społeczeństwa, FNCE Wydawnictwo Naukowe, Poznań 2024, s. 296–343.
Cherepanyn V., Ukrainian body: interaction of art, knowledge and politics [w:] Klymko S., Kulchynska L., Cherepanyn V., Ukrainian body, Visual Culture Research Cente Kyiv 2012, s. 68–83.
Hnatiuk O., Pożegnanie z imperium. Ukraińskie dyskucje o tożsamości, Lublin 2003, https://www.academia.edu/49433017/Ola_Hnatiuk_Pozegnanie_z_imperium, dostęp: 08.12.2025.
Pałuba D., Konkurs Piosenki Eurowizji jako przedmiot badania socjologicznego, „Studia Socjologiczno-Polityczne. Seria Nowa”, 2020, t. 12, nr 1, s. 147–159.
Pidoprygora S., Drawn History. Ukrainian Graphic Fiction about National History [w:] Schwartz M., Weller N., (red.), Appropriating History. The Soviet Past in Belarusian, Russian and Ukrainian Popular Culture, transcript Verlag, Bielefeld 2024, s. 45–68.
Piechota G., Rajczyk R., Media społecznościowe w protestach politycznych na przykładzie ukraińskiej Rewolucji Godności [w:] Piontek D., Ossowski S. (red.), Komunikowanie społeczne w dobie nowych technologii, Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej, Poznań 2017, s. 21–34.
Sułek E., Estetyka rewolucyjna czy nowa forma nacjonalizmu? Sztuka ulicy w Kijowie w latach 2013–2016, „Studia de Arte et Educatione”, nr 12 (2017), s. 68–78.
Sułek E., Wymazywanie. Wpływ polityki pamięci na przestrzeń kulturową Ukrainy po roku 2014, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica”, 2019, t. 22, nr 297, s. 171–184.
Szerszeń T., Być gościem w katastrofie, Warszawa 2024.
Teorie literatury XX wieku. Podręcznik, Wydawnictwo Znak, Kraków 2009.
Współczesna dramaturgia ukraińska. Od A do JA, Warszawa 2020.
Współczesna sztuka ukraińska i nowe technologie [w:] KULTURA ENTER 2009/08/09 nr 13/14, https://kulturaenter.pl/magazyn/20090809-nr-1314/, dostęp: 11.06.2025.
Zjawisko energii w nauce, sztuce i kulturze. Tom poświęcony prof. dr. hab. Halinie Chałacińskiej, Wydawnictwo UAM, Poznań 2016.
Zychowicz J., Sztuka, feminizm i rewolucje w Ukrainie XXI wieku, Kraków 2024.
Pozostałe materiały dydaktyczne (zwłaszcza audiowizualne) będą udostępniane przez wykładowcę.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: