Problemy kultury krajów regionu - Ukraina 3224-D2PKKRUKR
Celem zajęć jest ukazanie specyfiki kultury Ukrainy do XX w., czynników kształtujących historycznie jej swoistość oraz tych, które decydują o jej złożoności i niejednorodności. Poszczególne aspekty kultury omawiane są przez pryzmat wybranych problemów, zjawisk i procesów społecznych, narodowotwórczych, etnolingwistycznych, literackich, artystycznych i ideologicznych, postrzeganych tu w wymiarze ich wpływu na kształt kultury. Poruszane zagadnienia przedstawiane są również w kontekście problemów charakterystycznych dla całej Europy Środkowo-Wschodniej.
Student w trakcie zajęć rozwija swoje umiejętności badawcze, uczy się samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego.
Omówione zostaną następujące problemy:
1. Co rozumiemy przez „kulturę ukraińską”? Zakres, źródła i wielowarstwowość zjawiska.
2. „Kto był pierwszy?”: spory o dawność kultury ukraińskiej – archeologią, historia a polityką pamięci. Kultura Cucuteni–Trypillia, Scytowie, Sarmaci, Słowianie wschodni; dyskusje o „początkach narodu” w nauce, kulturze popularnej i ideologiach XIX–XX wieku.
3. Problem dziedzictwa Rusi: jak bizantyjski model kultury ukształtował duchowe fundamenty Ukrainy?
4. Ukraina jako przestrzeń styku kultur: wielojęzyczność i wieloetniczność od średniowiecza po XX wiek. Dialog i konflikt kultur, żydowski i krymskotatarski komponent, granice kontaktu.
5. Mit Kozaczyzny i jego kulturowe reaktualizacje. Od eposu dum po modernistyczne reinterpretacje (XIX–XX w.). Kozak jako archetyp wolności.
6. Barok jako projekt kulturowy Ukrainy: konflikt religijny, nowa elita i kształtowanie tożsamości w XVII–XVIII wieku.
7. Uniwersał kultury romantycznej i „wynalazek narodu”. Rola folkloru, mitologizacja przeszłości, literatura i etnografia jako narzędzia budowania nowoczesnej tożsamości.
8. Lwów i Kijów: dwa modele kultury ukraińskiej przełomu XIX i XX wieku. Kontrast galicyjski i naddnieprzański: polityczna nowoczesność vs. społeczny konserwatyzm; różnice formowania się inteligencji.
9. Nowoczesność po ukraińsku: miasta, prasa, kino i awangarda lat 1900–1930 . Urbanizacja, rodzące się kino ukraińskie, ilustracja prasowa, kultura wizualna przedwojennej Ukrainy; przemiany w zarządzaniu kulturą.
10. Religia, rytuał i codzienność wobec przemocy państwowej: przemiany kultury ukraińskiej od lat 20. po 50. XX w.
11. Folklor polityczny i kultura ludowa jako nośnik pamięci zbiorowej (od XIX w. po lata 30. XX). Piosenki, legendy, anegdoty; pamięć chłopska; interpretacja wydarzeń politycznych przez pryzmat kultury ludowej oraz folkloru miejskiego.
12. „Człowiek sowiecki” w Ukrainie: między rusyfikacją, modernizacją a oporem kulturowym. Sowiecka polityka tożsamości, zmiana obyczajowości, kultura codzienności, relacje centrum–peryferia, kryzys końca lat 80.
13. Kultura nieoficjalna i opór symboliczny 1950–1980. Samizdat, podziemna kultura religijna, dysydenckie rytuały pamięci.
„Ikonosfera sowiecka” i propaganda wizualna na Ukrainie (1945–1985)
Plakat, rytuały państwowe, pomniki, masowe święta; sztuka oficjalna a kultura alternatywna.
15. Rozpad ZSRR jako ukraiński przełom kulturowy: od „perestrojki” do niepodległości (1985–1991). Przemiany wyobrażeń zbiorowych, odrodzenie języka i symboli, kultura protestu oraz dynamika ukraińskiej tożsamości w schyłkowym okresie ZSRR.
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zajęć - 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zaliczenia ustnego – 30 godzin (1 ECTS)
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
- w stopniu zaawansowanym specyfikę różnych modeli kultury w ujęciu antropologicznym (tradycyjna, szlachecka, mieszczańska, masowa), procesy ich transformacji i wzajemne powiązania oraz emanacje w sferze symbolicznej i semiotycznej, a więc w przestrzeni kultury i sztuki, literatury oraz historii Ukrainy (K_W03).
- w zaawansowanym stopniu historię i współczesność Ukrainy oraz zagadnienia, pojęcia i koncepcje historyczne związane z wyodrębnianiem Europy Środkowo-Wschodniej jako regionu, ze szczególnym uwzględnieniem procesów i zjawisk kulturowych w kontekście przemian społecznych i politycznych (K_W04)
- w zaawansowanym stopniu zagadnienia dotyczące kształtowania się relacji narodowościowych i religijnych, społeczno-politycznych i gospodarczych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej (K_W06)
- w zaawansowanym stopniu szeroko rozumiany kontekst interkulturowy; ma wiedzę o człowieku jako podmiocie konstruującym struktury społeczne i wytwory kulturowe, ma świadomość zasad ich funkcjonowania (K_W07)
- w zaawansowanym stopniu zasady działalności instytucji kultury i dziedzictwa narodowego oraz orientuje się we współczesnym życiu kulturalnym i jego uwikłaniach w dyskursy polityczne i społeczne Ukrainy (K_W10).
Umiejętności: absolwent potrafi:
- wyszukać, selekcjonować, analizować i wykorzystywać potrzebne informacje z różnych źródeł (K_U01)
- formułować i analizować problemy badawcze, dobierać metody i narzędzia badawcze, oraz prowadzić pod kierunkiem opiekuna naukowego proste badania z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych, dotyczących regionu Europy Środkowo-Wschodniej (K_U02)
- rozwijać swoje umiejętności badawcze, samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego; umiejętnie formułować myśli, prezentować wyniki badań w postaci wypowiedzi ustnej lub pisemnej (różnego typu) (K_U03)
- przeprowadzić krytyczną analizę wytworów kultury właściwych dla danej epoki w rozwoju Ukrainy; rozpoznać różne rodzaje wytworów kultury krajów Europy Środkowo-Wschodniej, przeprowadzić ich analizę, odróżniać różne perspektywy spojrzenia na rozwój kultury, mając świadomość istnienia różnic tożsamości kulturowych i kontekstu (K_U05)
- samodzielnie przygotować wypowiedź pisemną i ustną, w języku polskim i obcym na wybrane tematy z zakresu literatury oraz prezentować wyniki swojej pracy na forum grupy (K_U08).
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy, ciągłego dokształcania się i uzupełniania zdobytej wiedzy i umiejętności (K_K01)
- efektywnego komunikowania się i życia w społeczeństwie, w tym w społeczeństwie odmiennym kulturowo, podejmowania pracy w grupie, radzenia sobie w typowych sytuacjach zawodowych, do weryfikacji swoich poglądów na drodze rzeczowej dyskusji oraz oceny posiadanej wiedzy (K_K02)
- uczestniczenia w życiu kulturalnym, korzystania z jego różnorodnych form, a także inicjowania działań w społeczeństwie oraz prezentowania zadań w przystępnej formie w tym z zastosowaniem technologii informacyjnej (K_K05).
Kryteria oceniania
I. Organizacja zajęć
1) Obecność na zajęciach objętych planem jest obowiązkowa.
2) Nie można poprawkowo zaliczać zajęć, jeśli przyczyną nieuzyskania ich zaliczenia było niespełnienie wymogu uczestnictwa w nich. W takim przypadku student może zostać warunkowo wpisany na kolejny etap studiów i powtarzać niezaliczony przedmiot.
3) W przypadku zajęć o wymiarze 30 godzin w semestrze dopuszczalne jest opuszczenie 2 zajęć bez usprawiedliwienia w semestrze, opuszczone zajęcia należy zaliczyć zgodnie z wymaganiami prowadzącego zajęcia. Wymagania te prowadzący podaje na pierwszych zajęciach.
II. Kryteria oceniania
Na końcową ocenę składają się:
Merytoryczny udział w zajęciach (25%)
Prezentacja na temat wyznaczony przez prowadzącego zajęcia (25%)
Końcowa wypowiedź ustna (50%)
Skala ocen:
99 – 100% - 5 (celujący)
93 - 98% - 5 (bardzo dobry)
87 - 92% - 4,5 (dobry plus)
77 - 86% - 4 (dobry)
71 - 76% - 3,5 (dostateczny plus)
60 - 70% - 3 (dostateczny)
Literatura
Berdychowska B., Ukraina: ludzie i książki, Wrocław 2006.
Bunt pokolenia. Rozmowy z intelektualistami ukraińskimi, red.: Berdychowska B., Hnatiuk A., Lublin 2000.
Hnatiuk O., Pożegnanie z imperium. Ukraińskie dyskusje o tożsamość, Lublin 2003.
Hrycak J., Historia Ukrainy, 1772—1999. Narodziny nowoczesnego narodu, Lublin 2000.
Hrycak J., Nowa Ukraina. Nowe interpretacje, Wrocław 2009.
Jakowenko N. Druga strona lustra, z historii wyobrażeń i idei na Ukrainie XVI-XVII wieku, Warszawa 2010.
Karabowicz T., Dziedzictwo kultury ukraińskiej, Lublin 2001.
Karabowicz T., Tożsamość cerkwi ukraińskiej, Lublin 2004.
Kornijenko A., Ukraiński modernizm. Kraków 1998.
Lipiński W., Religia i Kościół w dziejach Ukrainy, Przemyśl 1999.
Klimecki M., Karpus Z., Czas samotności. Ukraina i Ukraińcy w latach 1914-2018, Wydawnictwo Bellona 2018.
Wilczyński W., Leksykon kultury ukraińskiej, Kraków 2018.
Riabczuk M., Dwie Ukrainy, Wrocław 2004.
"Szkoła ukraińska" w romantyzmie polskim. Szkice polsko-ukraińskie. Pod red. S. Makowskiego, Warszawa 2012.
Ponadto literatura ustalana w trakcie zajęć, dostosowana do podjętej tematyki.