Problemy kultury krajów regionu - Czechy, Słowacja 3224-D2PKKRCZ
Celem zajęć jest ukazanie specyfiki kultury Czech/Słowacji do XX w., czynników kształtujących historycznie jej swoistość oraz tych, które decydują o jej złożoności i niejednorodności. Poszczególne aspekty kultury omawiane są przez pryzmat wybranych problemów, zjawisk i procesów społecznych, narodowotwórczych, etnolingwistycznych, literackich, artystycznych i ideologicznych, postrzeganych tu w wymiarze ich wpływu na kształt kultury. Poruszane zagadnienia przedstawiane są również w kontekście problemów charakterystycznych dla całej Europy Środkowo-Wschodniej.
Student w trakcie zajęć rozwija swoje umiejętności badawcze, uczy się samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego.
W trakcie zajęć omawiane będą następujące zagadnienia:
Dziedzictwo Austro-Węgier – wspólnota i podziały. Tożsamość kulturowa Czechów i Słowaków – historyczne uwarunkowania i współczesne wyzwania.
Historia Słowiańszczyzny w pigułce na przykładzie „Epopei słowiańskiej” Alfonsa Muchy.
Sytuacja językowa jako odzwierciedlenie procesów historycznych i kulturowych w Czechach i na Słowacji.
Czeskie odrodzenie narodowe i jego falsyfikaty. Kto wróg, a kto patriota? Rola Tomasza G. Masaryka. Narodowościowy zryw na Słowacji. Cechy fonetyczne i leksykalne języka słowackiego.
Czesi i ich religia/religie. Oprowadzanie po Pradze na podstawie zróżnicowanych obiektów sakralnych. Architektoniczne cuda i modernistyczne perły (UNESCO).
Ołomuniec - mieszczański świat jednego domu i Gustav Klimt (oprowadzanie po Ołomuńcu, Kolumna Trójcy św. – UNESCO).
Dlaczego wygnano Egona Schielego z Krumlova (oprowadzanie po mieście Český Krumlov, UNESCO).
Piękne lata dwudzieste (XX wieku) – grupa skupiona wokół TGM, Karel Čapek, modernistyczne prądy kulturowe - kubizm, abstrakcjonizm, architektura kubistyczna i funkcjonalistyczna.
Dlaczego surrealizm się w Czechach udał (a w Polsce nie)? – Karel Teige, Toyen, Jindřich Štyrský.
„Czeski Hollywood”, czyli mowa o filmowym studio Barrandov – rodzina Havlów (oprowadzanie po nowoczesnych dzielnicach Pragi, „Lucerna”, „Tańczący dom”).
Brno – historia jednej rodziny (Willa Tugendhatów, UNESCO).
Akcja Antrhropoid (zamach na rzeźnika Pragi) w kulturze popularnej/kinematografii. Porównanie filmów, dyskusja.
Okrutne lata pięćdziesiąte (XX wieku) – procesy i pomniki.
Kultura polityczna w czasach przemian (XX w./XXI w.) w Czechach. Ekshibicjonistyczna prezydentura Miloša Zemana.
Kultura polityczna w czasach przemian (XX w./XXI w.) na Słowacji.
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zajęć - 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zaliczenia ustnego – 30 godzin (1 ECTS)
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
- w stopniu zaawansowanym specyfikę różnych modeli kultury w ujęciu antropologicznym (tradycyjna, szlachecka, mieszczańska, masowa), procesy ich transformacji i wzajemne powiązania oraz emanacje w sferze symbolicznej i semiotycznej, a więc w przestrzeni kultury i sztuki, literatury oraz historii krajów Czech / Słowacji (K_W03)
- w zaawansowanym stopniu historię i współczesność Czech / Słowacji oraz zagadnienia, pojęcia i koncepcje historyczne związane z wyodrębnianiem Europy Środkowo-Wschodniej jako regionu, ze szczególnym uwzględnieniem procesów i zjawisk kulturowych w kontekście przemian społecznych i politycznych (K_W04)
- w zaawansowanym stopniu zagadnienia dotyczące kształtowania się relacji narodowościowych i religijnych, społeczno-politycznych i gospodarczych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej (K_W06)
- w zaawansowanym stopniu szeroko rozumiany kontekst interkulturowy; ma wiedzę o człowieku jako podmiocie konstruującym struktury społeczne i wytwory kulturowe, ma świadomość zasad ich funkcjonowania (K_W07)
- w zaawansowanym stopniu zasady działalności instytucji kultury i dziedzictwa narodowego oraz orientuje się we współczesnym życiu kulturalnym i jego uwikłaniach w dyskursy polityczne i społeczne Czech / Słowacji (K_W10).
Umiejętności: absolwent potrafi:
- wyszukać, selekcjonować, analizować i wykorzystywać potrzebne informacje z różnych źródeł (K_U01)
- formułować i analizować problemy badawcze, dobierać metody i narzędzia badawcze oraz prowadzić pod kierunkiem opiekuna naukowego proste badania z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych, dotyczących regionu Europy Środkowo-Wschodniej (K_U02)
- rozwijać swoje umiejętności badawcze, samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego; umiejętnie formułować myśli, prezentować wyniki badań w postaci wypowiedzi ustnej lub pisemnej (różnego typu) (K_U03)
- przeprowadzić krytyczną analizę wytworów kultury właściwych dla danej epoki w rozwoju Czech/Słowacji; rozpoznać różne rodzaje wytworów kultury tych krajów, przeprowadzić ich analizę, odróżniać różne perspektywy spojrzenia na rozwój kultury, mając świadomość istnienia różnic tożsamości kulturowych i kontekstu (K_U05)
- samodzielnie przygotować wypowiedź pisemną i ustną, w języku polskim i obcym na wybrane tematy z zakresu literatury oraz prezentować wyniki swojej pracy na forum grupy (K_U08).
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy, ciągłego dokształcania się i uzupełniania zdobytej wiedzy i umiejętności (K_K01)
- efektywnego komunikowania się i życia w społeczeństwie, w tym w społeczeństwie odmiennym kulturowo, podejmowania pracy w grupie, radzenia sobie w typowych sytuacjach zawodowych, do weryfikacji swoich poglądów na drodze rzeczowej dyskusji oraz oceny posiadanej wiedzy (K_K02)
- uczestniczenia w życiu kulturalnym, korzystania z jego różnorodnych form, a także inicjowania działań w społeczeństwie oraz prezentowania zadań w przystępnej formie w tym z zastosowaniem technologii informacyjnej (K_K05).
Kryteria oceniania
I. Organizacja zajęć:
1) Obecność na zajęciach objętych planem jest obowiązkowa.
2) Nie można poprawkowo zaliczać zajęć, jeśli przyczyną nieuzyskania ich zaliczenia było niespełnienie wymogu uczestnictwa w nich. W takim przypadku student może zostać warunkowo wpisany na kolejny etap studiów i powtarzać niezaliczony przedmiot.
3) W przypadku zajęć o wymiarze 30 godzin w semestrze dopuszczalne jest opuszczenie 2 zajęć bez usprawiedliwienia w semestrze, opuszczone zajęcia należy zaliczyć zgodnie z wymaganiami prowadzącego zajęcia. Wymagania te prowadzący podaje na pierwszych zajęciach.
II. Kryteria oceniania:
Na końcową ocenę składają się:
Merytoryczny udział w zajęciach (25%)
Prezentacja na temat wyznaczony przez prowadzącego zajęcia (25%)
Końcowa wypowiedź ustna (50%)
Skala ocen:
99 – 100% - 5 (celujący)
93 - 98% - 5 (bardzo dobry)
87 - 92% - 4,5 (dobry plus)
77 - 86% - 4 (dobry)
71 - 76% - 3,5 (dostateczny plus)
60 - 70% - 3 (dostateczny)
Literatura
1. Buber- Neumann M., Milena. Ukochana Kafki, Warszawa 2003.
2. Budzyńska-Daca A., Rusin Dybalska, R.(red.), Dyskursy
polityczne w Polsce i Czechach po roku 1989. Gatunki, strategie
komunikacyjne, wizerunki medialne, Warszawa 2022.
3. Čapek K., Rozmowy z Tomášem G. Masarykiem, Wrocław, 2015
oraz inne publikacje - powieści (np. „Krakatit”, „Inwazja
jaszczurów”)
4. Čapek, K. R.U.R. – Rossumovi Univerzální Roboti. Praha, różne
wydania.
5. Chmiel R., Kompleks słowacki. Eseje, Kraków 2014.
6. Gogola W., Ufo nad Bratysławą, Wołowiec 2021.
7. Hašek, J. Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války. Praha,
różne wydania.
8. Hašek, J., O Podhalu, Galicji i… Piłsudskim. Szkice nieznane,
Warszawa 2013.
9. Havel V., Tylko krótko, proszę, Kraków 2007.
10. Havel V., Zaoczne przesłuchanie, Warszawa 1989.
11. Hrabal B., Obsługiwałem angielskiego króla, Warszawa 1990 oraz
inne powieści tegoż autora.
12. Kaczorowski A., Czechy. To nevymyslíš, Warszawa 2022 i in.
publikacje do wyboru.
13. Kosatík P., Czeskie sny, Wrocław 2014.
14. Kundera M., Nesnesitelná lehkost bytí. Praha 1985 (wyd. polskie:
Nieznośna lekkość bytu).
15. Kundera M., Żart, Warszawa 2014 oraz inne wydania, również
innych powieści tegoż autora.
16. Matla M., Początki państw. Czechy, Poznań 2014.
17. Menzel J., No, nie wiem, Gdańsk 2024.
18. Migalski M., Czeska lekcja, Katowice 2025.
19. Pavel O., Śmierć pięknych saren, Warszawa 1976 (1 wyd.),
możliwość wyboru innych opowiadań tegoż autora.
20. Rankov P., Legenda o języku, Wrocław 2020.
[OBOWIĄZKOWA dla WSZYSTKICH].
21. Sem-Sandberg S., Ravensbrück. O Milenie Jesenskiej, Wołowiec
2009.
22. Surosz M., Ach, te Czeszki, Warszawa 2011.
23. Surosz M., Pepiki. Dramatyczne stulecie Czechów, Wołowiec
2021.
24. Szczygieł M., Gottland, 2016 (1 wyd.) i inne wydania.
25. Szczygieł, M. Osobisty przewodnik po Pradze, Warszawa 2020.
26. Škvorecký J., Wyjątki z autosztambucha, Wrocław 1988 i inne
wydania poszczególnych powieści tegoż autora.
27. Štyrský J., Wiersze i sny, Poznań 2025.
28. Tabaczyński M., Święto nieważkości. Morawy, Wołowiec 2023.
Teksty źródłowe oraz opracowania będą na bieżąco weryfikowane przez prowadzącego zajęcia.