Problemy kultury krajów regionu - Białoruś, Litwa, Polska 3224-D2PKKRBLP
Celem zajęć jest ukazanie specyfiki kultury Białorusi, Litwy oraz Polski do XX w., czynników kształtujących historycznie jej swoistość oraz tych, które decydują o jej złożoności i niejednorodności. Poszczególne aspekty kultury omawiane są przez pryzmat wybranych problemów, zjawisk i procesów społecznych, narodowotwórczych, etnolingwistycznych, literackich, artystycznych i ideologicznych, postrzeganych tu w wymiarze ich wpływu na kształt kultury. Poruszane zagadnienia przedstawiane są również w kontekście problemów charakterystycznych dla całej Europy Środkowo-Wschodniej.
Student w trakcie zajęć rozwija swoje umiejętności badawcze, uczy się samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego.
W trakcie zajęć omawiane będą następujące zagadnienia:
1. Kultury w historii Białorusi, Litwy i Polski: procesy formowania się tożsamości narodowej.
2. Religia a kultura: wpływ chrześcijaństwa, prawosławia, katolicyzmu i reformacji na życie kulturalne regionu.
3. Tradycja ludowa i folklor a kultura elit: zwyczaje, obrzędy i literatura ludowa w kształtowaniu świadomości narodowej.
4. Język, literatura i kody kulturowe w kształtowaniu tożsamości narodowej w Polsce, Litwie i Białorusi.
5. Sztuka i architektura jako przestrzeń dialogu i konfliktu kulturowego: między tradycją a wpływami zewnętrznymi w regionie.
6. Realizm w sztuce i literaturze XIX wieku: malarstwo historyczne, realizm krytyczny i sztuka wobec zaborów i rusyfikacji.
7. Filozoficzne i estetyczne podstawy przemian kulturowych XX wieku: od modernizmu i ruchów odrodzeniowych po kryzys tożsamości i rolę inteligencji.
8. Doświadczenie wojny, okupacji i przemocy w literaturze i sztuce Polski, Litwy i Białorusi.
9. Transformacje mediów i form wyrazu w literaturze i sztuce XX wieku w Polsce, Litwie i Białorusi.
10. Pamięć, trauma i rozliczenie przeszłości w narracjach kulturowych Polski, Litwy i Białorusi.
11. Centrum i peryferie: kultura regionu wobec dominujących modeli europejskich.
12. Emigracja, wygnanie i kultura diaspory jako przestrzeń alternatywnej tożsamości w Polsce, Litwie i Białorusi.
13. Tradycja i nowoczesność w kulturze Polski, Litwy i Białorusi: dialog, konflikt i adaptacja.
14. Mit, symbol i historia jako narzędzia opisu doświadczenia zbiorowego w literaturze i sztuce regionu.
15. Rola jednostki i elity w kształtowaniu procesów kulturowych: od twórców literackich po animatorów życia artystycznego.
Nakład pracy studenta:
Uczestnictwo w zajęciach w sali – 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zajęć - 30 godzin (1 ECTS)
Przygotowanie do zaliczenia ustnego – 30 godzin (1 ECTS)
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
- w stopniu zaawansowanym specyfikę różnych modeli kultury w ujęciu antropologicznym (tradycyjna, szlachecka, mieszczańska, masowa), procesy ich transformacji i wzajemne powiązania oraz emanacje w sferze symbolicznej i semiotycznej, a więc w przestrzeni kultury i sztuki, literatury oraz historii Białorusi, Polski i Litwy (K_W03)
- w zaawansowanym stopniu historię i współczesność Białorusi, Polski i Litwy oraz zagadnienia, pojęcia i koncepcje historyczne związane z wyodrębnianiem Europy Środkowo-Wschodniej jako regionu, ze szczególnym uwzględnieniem procesów i zjawisk kulturowych w kontekście przemian społecznych i politycznych (K_W04)
- w zaawansowanym stopniu zagadnienia dotyczące kształtowania się relacji narodowościowych i religijnych, społeczno-politycznych i gospodarczych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej (K_W06)
- w zaawansowanym stopniu szeroko rozumiany kontekst interkulturowy; ma wiedzę o człowieku jako podmiocie konstruującym struktury społeczne i wytwory kulturowe, ma świadomość zasad ich funkcjonowania (K_W07)
- w zaawansowanym stopniu zasady działalności instytucji kultury i dziedzictwa narodowego oraz orientuje się we współczesnym życiu kulturalnym i jego uwikłaniach w dyskursy polityczne i społeczne Białorusi, Polski i Litwy (K_W10).
Umiejętności: absolwent potrafi:
- wyszukać, selekcjonować, analizować i wykorzystywać potrzebne informacje z różnych źródeł (K_U01)
- formułować i analizować problemy badawcze, dobierać metody i narzędzia badawcze, oraz prowadzić pod kierunkiem opiekuna naukowego proste badania z zakresu kulturoznawstwa i dyscyplin pokrewnych, dotyczących regionu Europy Środkowo-Wschodniej (K_U02)
- rozwijać swoje umiejętności badawcze, samodzielnie zdobywać wiedzę, korzystając ze wsparcia opiekuna naukowego; umiejętnie formułować myśli, prezentować wyniki badań w postaci wypowiedzi ustnej lub pisemnej (różnego typu) (K_U03)
- przeprowadzić krytyczną analizę wytworów kultury właściwych dla danej epoki w rozwoju Białorusi, Litwy oraz Polski; rozpoznać różne rodzaje wytworów kultury krajów Europy Środkowo-Wschodniej, przeprowadzić ich analizę, odróżniać różne perspektywy spojrzenia na rozwój kultury, mając świadomość istnienia różnic tożsamości kulturowych i kontekstu (K_U05)
- samodzielnie przygotować wypowiedź pisemną i ustną, w języku polskim i obcym na wybrane tematy z zakresu literatury oraz prezentować wyniki swojej pracy na forum grupy (K_U08).
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy, ciągłego dokształcania się i uzupełniania zdobytej wiedzy i umiejętności (K_K01)
- efektywnego komunikowania się i życia w społeczeństwie, w tym w społeczeństwie odmiennym kulturowo, podejmowania pracy w grupie, radzenia sobie w typowych sytuacjach zawodowych, do weryfikacji swoich poglądów na drodze rzeczowej dyskusji oraz oceny posiadanej wiedzy (K_K02)
- uczestniczenia w życiu kulturalnym, korzystania z jego różnorodnych form, a także inicjowania działań w społeczeństwie oraz prezentowania zadań w przystępnej formie w tym z zastosowaniem technologii informacyjnej (K_K05).
Kryteria oceniania
I. Organizacja zajęć:
1) Obecność na zajęciach objętych planem jest obowiązkowa.
2) Nie można poprawkowo zaliczać zajęć, jeśli przyczyną nieuzyskania ich zaliczenia było niespełnienie wymogu uczestnictwa w nich. W takim przypadku student może zostać warunkowo wpisany na kolejny etap studiów i powtarzać niezaliczony przedmiot.
3) W przypadku zajęć o wymiarze 30 godzin w semestrze dopuszczalne jest opuszczenie 2 zajęć bez usprawiedliwienia w semestrze, opuszczone zajęcia należy zaliczyć zgodnie z wymaganiami prowadzącego zajęcia. Wymagania te prowadzący podaje na pierwszych zajęciach.
II. Kryteria oceniania:
Na końcową ocenę składają się:
Merytoryczny udział w zajęciach (25%)
Prezentacja na temat wyznaczony przez prowadzącego zajęcia (25%)
Końcowa wypowiedź ustna (50%)
Skala ocen:
99 – 100% - 5 (celujący)
93 - 98% - 5 (bardzo dobry)
87 - 92% - 4,5 (dobry plus)
77 - 86% - 4 (dobry)
71 - 76% - 3,5 (dostateczny plus)
60 - 70% - 3 (dostateczny)
Literatura
Katarzyna Błachowska, Wiele historii jednego państwa. Obraz dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego do 1569 roku w ujęciu historyków polskich, rosyjskich, ukraińskich, litewskich i białoruskich w XIX wieku, Warszawa 2009.
Henry Chadwick, Historia rozłamu Kościoła wschodniego i zachodniego, Kraków 2009.
Andrzej Chwalba, Historia Polski 1795-1918, Kraków 2001.
Karol Estreicher, Historia sztuki w zarysie, Kraków 1990.
Roman Grodecki, Stanisław Zachorowski, Jan Dąbrowski, Dzieje Polski średniowiecznej, Kraków 2011.
Marian Kallas, Historia ustroju Polski X-XX w., Warszawa 1997.
Zigmantas Kiaupa, Juratė Kiaūpienė, Albinas Kuncevičius, Historia Litwy od czasów najdawniejszych do 1795 roku, Warszawa 2008.
Juliusz Kłos, Wilno, Wilno 1937.
Artur Konopacki, Życie religijne Tatarów na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI-XIX wieku, Warszawa 2010.
Tadeusz Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, 2007.
Poczet królów i książąt polskich, red. Andrzej Garlicki, Warszawa 1991.
Jan Tyszkiewicz, Z historii Tatarów polskich 1794-1944, Pułtusk 2002.
Katarzyna Węglicka, Białoruskie ścieżki. Gawędy kresowe, Warszawa 2006.
Katarzyna Węglicka, Wędrówki kresowe. Gawędy o miejscach, ludziach i zdarzeniach, Warszawa 2006.
Zbigniew Wójcik, Historia powszechna wiek XVI-XVII, Warszawa 2008.
Władysław Zahorski, Podania i legendy wileńskie, Gdańsk 1991.
Teksty źródłowe oraz opracowania będą na bieżąco weryfikowane przez prowadzącego zajęcia.