Gramatyka opisowa języka polskiego 3223-W1GOP
Zajęcia składają się z dwóch części; część teoretyczna ma na celu przede wszystkim przekazanie w sposób usystematyzowany wiadomości z danego przedmiotu oraz odpowiednie ukierunkowanie dość obszernej i bardzo różnorodnej literatury dydaktycznej i naukowej, część praktyczna zaś ma za zadanie sprawdzenie przygotowania teoretycznego studentów oraz wyrobienie u nich umiejętności analizy gramatycznej dowolnego tekstu.
Tematyka zajęć:
I. Fonetyka i fonologia:
1. Budowa i działanie aparatu mowy człowieka.
2. Klasyfikacja artykulacyjna głosek polskich. alternacje głosek, redukcja samogłosek.
3. Sylaba, akcent i intonacja w języku polskim.
4. Głoska - litera - fonem. Zasady transkrypcji fonetycznej i fonologicznej.
II. Morfemika i słowotwórstwo:
1. Budowa wyrazu. Morfem a morf. Klasyfikacja morfemów. Allomorfy i warianty morfemu. Temat wyrazowy. Analiza morfemowa wyrazu.
2. Słowotwórstwo jako dyscyplina naukowa. Podstawowe pojęcia słowotwórstwa: derywacja a motywacja, łańcuch słowotwórczy, gniazdo słowotwórcze, podstawa słowotwórcza, formant słowotwórczy, sposób słowotwórczy, znaczenie słowotwórcze, typ słowotwórczy, produktywność.
3. Morfonologia. Analiza słowotwórcza.
III. Części mowy:
1. Klasyfikacja i ogólna charakterystyka części mowy w języku rosyjskim. Kategorie morfologiczne i ich rodzaje.
2. Rzeczownik: klasy semantyczne, kategorie gramatyczne (rodzaj, liczba, przypadek), typy deklinacji. Odmiana i zapis nazw obcych.
3. Przymiotnik: klasy semantyczne, kategorie gramatyczne (rodzaj, liczba, przypadek), typy deklinacji. Stopniowanie przymiotnika.
4. Zaimek i jego rodzaje. Problem zaimka jako części mowy. Zaimki rzeczowne.
5. Liczebnik jako część mowy. Klasyfikacja liczebników. Liczebniki główne i zbiorowe. Problem liczebników porządkowych. Składniowe właściwości liczebników.
6. Czasownik, jego formy, klasy czasownika (według semantyki, składni i morfologii), kategorie gramatyczne czasownika (osoby, czasy, tryby, strony). Atrybutywne formy czasownika.
7. Przysłówek. Znaczenie i klasyfikacja. Przysłówek a kategoria stanu.
8. Nieodmienne części mowy i ich charakterystyka.
IV. Składnia:
1. Jednostki składni. Związek wyrazowy a zdanie. Funkcje składniowe części mowy. Związki syntaktyczne między wyrazami w związku wyrazowym: związek rządu, związek zgody, związek przynależności. Stosunki między wyrazami w związku wyrazowym.
2 Rozbiór zdania w ujęciu tradycyjnym. Klasyfikacja części zdania na podstawie pytań logicznych.
3. Semantyczna charakterystyka zdania. Pojęcie subiektu, obiektu i predykatu. Schemat strukturalny zdania.
4. Szyk zdania. Temat i remat (datum i novum). Aktualne rozczłonkowanie zdania.
5. Klasyfikacja zdań w ujęciu funkcjonalnym.
6. Zdanie złożone.
Zagadnienia praktyczne (interdyskursyjne): Analiza struktur gramatycznych języka polskiego na podstawie tekstów.
Szacunkowa, całkowita liczba godzin, które student musi przeznaczyć na osiągnięcie zdefiniowanych dla przedmiotu efektów uczenia się:
- konwersatorium = 60 godz.
- samodzielne przygotowanie do poszczególnych zajęć = ok. 80 godz.
- przygotowanie do egzaminu = ok. 20 godz.
RAZEM ok. 160 godz.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Po zakończeniu procesu uczenia się student:
- wskazuje najważniejsze cechy strukturalne gramatyki współczesnego języka polskiego
- zna wzajemny stosunek różnych dyscyplin językoznawczych
- opisuje budowę i działanie aparatu mowy człowieka
- definiuje i charakteryzuje jednostki fonetyczne, gramatyczne i składniowe
- zna alfabet fonetyczny i potrafi transkrybować teksty
- potrafi dokonać analizy budowy morfologicznej i słowotwórczej wyrazu,
- zna produktywne sposoby słowotwórcze
- określa przynależność wyrazów w tekście do poszczególnych części mowy
- zna i charakteryzuje poszczególne kategorie gramatyczne w odniesieniu do konkretnych części mowy
- potrafi wyodrębnić w tekście podstawowe jednostki syntaktyczne i scharakteryzować je
- wykonuje formalną, semantyczną i komunikacyjną analizę zdania
Kryteria oceniania
Ocena studentów na podstawie ich aktywności na zajęciach, na podstawie testów śródsemestralnych i na podstawie końcowego egzaminu pisemnego.
Literatura
P. Bąk, Gramatyka języka polskiego. Zarys popularny, Warszawa 1979.
Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, red. R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wrobel, t. 1 i 2, PWN, Warszawa 1998.
R. Grzegorczykowa, J. Puzynina, Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego, Warszawa 1979.
R. Grzegorczykowa, Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa 1984.
Język polski. Kompendium, red. M. Derwojedowa, H. Karaś, D. Kopcińska, Świat Książki, Warszawa 2005.
D. Buttler, H. Kurkowska , H. Satkiewicz, Kultura języka polskiego, t. I – II , Warszawa 1986.
A. Markowski, Kultura języka polskiego. Teorie, zagadnienia leksykalne, Warszawa 2007.
A. Nagórko, Zarys gramatyki polskiej, wyd. VII, PWN, Warszawa 2007.
Nauka o języku dla polonistów, red. St. Dubisz, wyd. II, Książka i Wiedza, Warszawa 1996.
S. Rospond, Mówią nazwy, Warszawa 1976.
Z. Saloni, M. Świdziński, Składnia współczesnego języka polskiego., Warszawa 1989.
J. Strutyński, Gramatyka polska, wyd. VI, wyd. Tomasz Strutyński, Kraków 2005.
S. Urbańczyk, Zarys dialektologii polskiej, Warszawa 1962.
Wiśniewski M., Zarys fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, wyd. UMK, Toruń 2007.
Literatura uzupełniająca:
Encyklopedia wiedzy o języku polskim, red. St. Urbańczyk, Ossolineum, Wrocław etc. 1978.
Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, red. K. Polański, Ossolineum, Wrocław etc 1993.