Literatura ukraińska XIX wieku II 3222-30LU4K
Realizm
- Charakterystyka życia politycznego I umysłowo-kulturalnego w Galicji w drugiej połowie XIX w. Organizacje polityczne, społeczne, oświatowe o różnym zabarwieniu politycznym – moskalofile I narodowcy, “Proswita”. Feministyczne Towarzystwo Ruskich Kobiet. Znaczenie działalności M. Drahomwanowa w Galicji. Początki ruchu socjalistycznego. Rozwój czasopiśmiennictwa. Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki I jego znaczenie
- Działalność I twórczość Iwana Franki – najwybitniejszej na Ukrainie postaci po Szewcznce. Czynny udział pisarza we wszystkich dziedzinach życia politycznego, społecznego, naukowego, literackiego I kulturalnego. Programowa służba narodowi I ojczyźnie. Bliskie I wieloaspektowe związki z Polakami. Poeta, prozaik, dramaturg, krytyk literacki, historyk literatury I teatru, publicysta. Poezja Franki nowym etapem rozwoju poezji w literaturze ukraińskiej. Różnorodność treściowo-formalna poezji lirycznej, społecznej, patriotycznej, filozoficznej. Bogactwo problemowe poematów. Proza tendencyjno-publicystyczna. Nowatorskie ujęcie tematyki robotniczej. Naturalizm. Twórczość I publicystyka w języku polskim.
- Ścieranie się realizmu narodnickiego z kierunkami modernistycznymi na przełomie wieków. Pierwsze oznaki przełomu estetycznej świadomości. W poezji odejście od realistycznego racjonalizmu I interesów spolecznych w lirycznym tomiku I. Franki Ziwjałe łystia przepełnionym uczuciem, pięknem I subtelnym artyzmem oraz w następnych zbiorkach. W prozie łączenie tradycyjnej maniery pisarstwa z modernistycznymi środkami artystycznymi – Prerechresni steżky I. Franki czy symbolika jego powieści Boa constrictor. Powstanie I znaczenie czasopisma “Literaturno-naukowyk Wisnyk” (okres lwowski 1898-1907)
Modernizm. Pierwszy etap
Początek nowego stulecia – pojawianie się modernistycznych manifestów. Pierwszy otwarty list M. Woronego z 1901 roku wzywający do “europeizacji” poezji I poszukiwania nowych dróg twórczych.
Specyfika modernizmu galicyjskiego. Wpływ tradycyjnej (w Galicji) orientacji na Europę I bezpośrednie związki z Wiedniem, Pragą, Warszawą, Krakowem. Stworzenie we Lwowie Młodej Muzy (na wzór krakowskiej Młodej Polski) I modernistycznego tygodnika Swit (1906-1909), z którym związani byli M. Woronyj, O. Ołeś, B. łepki, P. Karmański, M. Jackiw, W. Paczowski.
W Kijowie sympatycy “mołodomuzców” skupieni wokół czasopisma “Ukraińska Chata” (1909-1914): M. Sriblanski (pseudonim M. Szapowała), M. Jewszan, O. Hrycaj.
- renesans poezji. Neoromantyczne I symboliczne tendencje w poezji tego okresu. W związku z ówczesną sytuacją Ukrainy konieczność łączenia podstawowej, modernistycznej kategorii czystej sztuki (czystego piękna) z ideami narodowymi I społecznymi.
Twórczość Łesi Ukrainki – nowatorski I ogólnoeuropejski charakter. Deklaracja obrony “sztandaru modernizmu”, wola życia I walki (na przekór fizycznej słabości), pragnienie heroicznych czynów. Ewolucja twórczości od wierszy lirycznych do poematów-dramatów. Twórcze wykorzystanie wątków literatury światowej – własna nowatorska interpretacja. Filozoficzny dyskurs z podstawowymi pojęciami. “Modernizacja” romantyzmu w dramacie-feerii Lisowa pisnia.
Pojawienie się nowej prozy ukraińskiej charakteryzującej się subiektywizmem, psychologizmem, malarskością. Nowe odmiany gatunków literackich: szkice, obrazki, etiudy, akwarele itp. Nawiązujące synkretycznie do innych dziedzin sztuki. Nowe kierunki – impresjonizm, ekspresjonizm, symbolizm, neonaturalizm.
Proza M. Kociubińskiego – ewolucja od tradycyjnej prozy modernistyczno-symbolicznych technik narracyjnych, strumienia świadomości, egzystencjalnej analizy indywidualnych przeżyć I impresjonizmu. Wrażliwość na współczesną problematykę. Sięgnięcie do tematu mieszczaństwa. Harmonia I optymizm prozy M. Kociubińskiego. Przejście od małych, nowatorskich form literackich do powieści.
Wasyl Stefanyk – mistrz krótkiej, prostej, surowej noweli psychologicznej. Ekspresyjna maniera pisarska. Symboliczna stylistyka poezji w prozie. Metaforyczne klucze-symbole, np. “droga”, “kamień”. Obrazy, charaktery, indywidualna psychologia, historia I kultura “Chłopstwa”.
Olga Kobylańska – zapoczątkowanie neoromantycznych tendencji w prozie ukraińskiej. Wpływ filozofii F. Nietzschegoi idei emancypacyjnych w twórczości Kobylańskiej – powieść Cariwna. Transformacja tradycyjnego ujęcia tematu ziemi w naturalistyczno-symboliczny dramat przecwiko władzy ziemii w powieści Ziemia. Odniesienie do błogosławieństwa Ziemii k. Hamsuna I Chłopów W. Reymonta. Nowe formy powieściowe: liryczny dziennik, dialogizowana opowieść itp. Nowy typ postaci kobiecych w twórczości O. Kobylańskiej.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Literatura
D. Czyżewskij, Istorija ukraińskoji literatury, Ternopil 1995.
Istorija ukrainśkoji literatury XIX st. u 3 kn. Za red. M. T. Jacenka, Kyiv 1993-95.
M. Wozniak, Istorija ukrainśkoji literatury w 2 kn, Lviv 1992-94.
S. Jefremow, Istorija ukrainśkoho pysmenstwa, Kyiv 1995.
Istorija ukrainśkoji literatury XX st., red. W. N. Doncyk, Kyiv 1998.
B. łepki, Zarys literatury ukraińskiej, Kraków 1930.
M. Jakóbiec, Literatura ukraińska [w:] Dzieje literatur europejskich red. W. Floryan, t. III cz. 1, Warszawa 1989.
A. Kornijenko, Ukraiński modernizm, Kraków 1998.
S. Pawłyczko, Dyskurs modernizmu w ukraińskij literaturi, Kyiv 1999.
F. Nieuważny, O poezji ukraińskiej od Iwana Kotlarewskiego do Liny Kostenko, Białystok 1993.
N. Kalenyczenko, Ukrainśka proza poczatku XX st., Kyiv 1964.
I. Denysiuk, Rozwytok maloji prozy XIX – poczatku XX st., Kyiv 1981.
S. Kozak Preromantyzm ukraiński, Warszawa 2003.
G. Grabowycz, Narysy do istorii ukraińskoji literatury, Kyiv 1998.
G. Grabowycz, Do istorii ukrainśkoji literatury. Doslidżennia, ese poleminka, Kyiv 1997.
M. Najenko, Ukrajinśkie literaturoznastwo, Kyiv 1997.
Literaturoznawczyj słownyk-dovidnyk, Kyiv 1997.
S. Kozak, U źródeł romantyzmu I nowożytnej myśli społecznej na Ukrainie, Wrocław 1978.
Ukrajinśke słowo. Chrestomatija ukrajinśkoji literatury ta krytyky XX st, u 3 kn, red. W. Jaremenko, J. Fedorenko, Kyiv 1994.
S. Kozak, Ukraińscy spiskowcy I mesjaniści. Bractwo Cyryla I Metodego, Warszawa 1990.
W. Mokry, Literatura I myśl filozoficzno-religijna ukraińskiego romantyzmu, Kraków 1996.
W. Mokry, “Ruska Trójca”. Karta z dziejów życia literackiegi Ukraińców w Galicji w pierwszej połowie XIX w., Kraków 1997.
W. Iwaszkiw, Ukrainśka romantyczna drama 30-80 rokiv XIX st., Kyiv 1981.
E. Sołowej, Ukrainska filosofśka liryka, Kyiv 1998.
O. Zabużko, Filosofija ukrainśkoji idei ta jewropejśkyj kontekst, Kyiv 1993.
M. Zerov, Tvory v dvoch tomach t.2: Istoryko-literaturni ta literaturoznavczi praci, Kyiv 1990.
P. P. Pyłypowycz, Literaturno krytyczni statti, Kyiv 1993.
S. Jefremov, Literaturno-krytyczni statti, Kyiv 1993.
M. Jewszan, Krytyka, literaturoznastvo, estetyka, Kyiv 1998.
T. Komaryneć, idejno-estetyczni isnovy ukrainśkoho romantyzmu, Lviv 1983.
M. Zułynśkyj, Wiriu v sylu ducha, Łućk 1999.
M. Kuplowski, Iwan Franko jako krytyk literatury polskiej, Rzeszów 1974.
E. Wiśniewska, O sztuce pisarskiej Mychajła Kociubińskiego, Wrocław 1973.h