Historia literatury białoruskiej XX wieku (lata 30.-60.) 3221-FBA-HLB3060-OG

Czy literatura może przetrwać w kleszczach totalitarnego systemu? Jak wielka polityka i brutalne represje kształtowały wyobraźnię artystyczną twórców? Zapraszamy na fascynującą podróż przez jeden z najbardziej dramatycznych, a zarazem niezwykle bogatych okresów w historii kultury białoruskiej – lata 30.–60. XX wieku.
Podczas zajęć odkryjemy skomplikowane losy dwóch pokoleń pisarzy uwikłanych w komunistyczną rzeczywistość. Przeanalizujemy fenomen tragicznie przerwanej „białorutenizacji” lat 20., zbadamy destrukcyjny wpływ socrealizmu na wolność twórczą oraz zgłębimy kulisy sfingowanego przez władze radzieckie procesu Związku Wyzwolenia Białorusi, który przyniósł krwawe represje lat 30.
Wspólnie przyjrzymy się, jak w literaturze tego okresu redefiniowano pojęcia tożsamości narodowej, ziemi ojczystej, roli tradycyjnej wsi i przemian rodziny w realiach kolektywizacji. Nie zabraknie również głębokiej refleksji nad wojenną traumą – od trudnych tematów kolaboracji i walki partyzanckiej, aż po uniwersalne pytania o moralność w czasach nieludzkich.
Obok analizy kontekstu politycznego, kurs kładzie ogromny nacisk na walory estetyczne i literackie. Przekonamy się, że literatura białoruska tego okresu to nie tylko realizm socjalistyczny, ale też fascynujące przejawy imażynizmu, impresjonizmu, ekspresjonizmu, psychologizmu i behawioryzmu.
W programie m.in. arcydzieła i autorzy:
Kuźma Czorny – psychologiczna głębia i niepokojący obraz przemian społecznych („Lawon Buszmar”, „Treciaje pakalennie”).
Iwan Mieleż i Iwan Szamiakin – epickie panoramy losów poleskich i powojennych dylematów.
Wasil Bykau – egzystencjalny dramat człowieka w obliczu wojny („Żurauliny kryk”, „Miortwym nie balić”, „Kruhlanski most”).
Uładzimir Karatkiewicz – białoruski neoromantyzm, gotycki kryminał i historyczna tajemnica („Dzikaje palawannie karala Stacha”, „Cyhanski karol”).
Kastuś Akuła – „Harawatka”. Szczególne miejsce w programie zajmuje analiza tego monumentalnego, emigracyjnego arcydzieła. To bezkompromisowe, wolne od radzieckiej cenzury spojrzenie na tragedię zachodniej Białorusi, dramat II wojny światowej oraz losy człowieka miażdżonego przez dwa totalitaryzmy. To kluczowy tekst do zrozumienia niezależnej białoruskiej tożsamości.
Kandrat Krapiwa, Maksim Tank, Janka Bryl, Alakciej Karpiuk i inni wybitni twórcy epoki.
Cele zajęć:
Zajęcia mają na celu nie tylko przekazanie usystematyzowanej wiedzy historycznoliterackiej, ale przede wszystkim rozwinięcie umiejętności krytycznej analizy i głębokiej interpretacji tekstu literackiego w kontekście kulturowym i politycznym. Dowiesz się, jak czytać między wierszami i dostrzegać uniwersalne piękno literatury walczącej o swoje przetrwanie – zarówno w kraju, jak i na emigracji.

Koordynatorzy przedmiotu

Mikałaj Chaustowicz

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Student powinien umieć płynnie czytać w języku białoruskim. Powinien znać historię literatury białoruskiej do lat 30. XX wieku – najważniejsze postaci, wydarzenia, znać treść najważniejszych utworów i rozumieć proces literaturotwórczy na Białorusi.

Efekty kształcenia

Wiedza: absolwent zna i rozumie
K1_W02 w zaawansowanym stopniu specyfikę przedmiotową i metodologiczną badań literaturoznawczych
K1_W04 w zaawansowanym stopniu terminologię literaturoznawczą
K1_W07 w zaawansowanym stopniu proces historycznoliteracki oraz rozumie wpływ przemian historyczno-kulturowych na jego rozwój
K1_W12 w zaawansowanym stopniu teorie i koncepcje z zakresu historii idei
Umiejętności: absolwent potrafi
K1_U01 wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje z wykorzystaniem źródeł różnojęzycznych, w tym źródeł internetowych
K1_U03 formułować i analizować problemy badawcze z zakresu literaturoznawstwa, dobierać metody i narzędzia badawcze
K1_U05 posługiwać się ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla literaturoznawstwa w czasie komunikowania się z otoczeniem oraz w czasie debat i dyskusji
K1_U06 rozpoznać różne rodzaje wytworów literatury oraz przeprowadzić ich krytyczną analizę i interpretację w szerszym kontekście
K1_U08 merytorycznie argumentować oraz formułować wnioski z wykorzystaniem poglądów
K1_U11 przygotować wystąpienia ustne w języku polskim i obcym dotyczące zagadnień szczegółowych, z wykorzystaniem ujęć teoretycznych, a także różnych źródeł innych autorów w języku polskim i obcym
K1_U14 planować i organizować pracę indywidualną oraz współdziałać w zespole (także w ramach zadań o charakterze interdyscyplinarnym)
K1_U15 samodzielnie planować i realizować własne uczenie się przez całe życie

Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do
K1_K01 krytycznej oceny posiadanej wiedzy i odbieranych treści
K1_K02 uznawania znaczenia wiedzy w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych oraz sięgania po opinie ekspertów
K1_K04 prawidłowej identyfikacji i rozstrzygania dylematów zawodowych zgodnie z tradycjami i zasadami etyki zawodowej

Kryteria oceniania

Przy ocenie końcowej pod uwagę brana będzie aktywność studenta na zajęciach oraz odpowiedź ustna, udzielona na końcu semestru, dotycząca trzech wylosowanych przez studenta pytań, z zakresu całego omówionego podczas zajęć materiału. O ile w przypadku oceny aktywności uwaga będzie skupiona głównie na wnikliwości przeprowadzanej analizy wybranego utworu, o tyle podczas odpowiedzi ustnej – na rozumieniu procesów literaturotwórczych i znajomości omawianych kontekstów literatury.

Forma egzaminu: ustny
W czasie egzaminu zadawane są pytania obejmujące zagadnienia prezentowane w trakcie wykładu i ćwiczeń.
I. Liczba pytań: 3.
II. Punktacja pytań: od 3 do 0.
III. Przelicznik punktów na oceny:
4,5-5 pkt. – dst (3,0)
5,5-6 pkt. – dst+ (3,5)
6,5-7 pkt. – db (4,0)
7,5-8 pkt. – db+ (4,5)
8,5-9 pkt. – bdb (5,0)
9+ pkt. – bdb! (5!)
Pkt. 3
Student: charakteryzuje epokę, okres lub kierunek literacki z wykorzystaniem różnych wyznaczników (filozoficznego, światopoglądowego, poetologicznego itp.), przywołuje nazwiska przedstawicieli (również drugoplanowych) wykazuje szczegółową znajomość treści lektur, przeprowadza całościową analizę (odwołując się do gatunku, struktury i treści), podaje różne stanowiska badawcze, umieszcza twórczość pisarza i dzieło w procesie historycznoliterackim. Wypowiedź ma charakter spontaniczny, całościowy, przemyślany, student szeroko posługuje się terminologią specjalistyczną.
Pkt. 2
Student: charakteryzuje epokę, okres lub kierunek literacki, wykazuje znajomość treści lektur, przeprowadza analizę (odwołując się do gatunku, struktury i treści), umieszcza twórczość pisarza i dzieło w kontekście epoki. Wypowiedź ma charakter płynny, student posługuje się terminologią specjalistyczną.
Pkt. 1
Student: w ograniczonym zakresie, po zadaniu pytań dodatkowych charakteryzuje epokę, okres lub kierunek literacki, wykazuje podstawową znajomość treści lektur, przeprowadza analizę na poziomie podstawowym (odwołując się jedynie do treści), wymienia jedynie niektórych przedstawicieli kierunku i ich dzieła, wskazuje jedynie konstytutywne cechy epoki, okresu lub kierunku literackiego. Wypowiedź jest urywana; składa się z informacji niepowiązanych ze sobą, student wymaga naprowadzania przez egzaminatora.
Wymogi na ocenę 5!
- 3 pkt. za każde pytanie,
- spełnienie wymogów za 3 pkt. oraz dodatkowo: wiedza i umiejętności spoza programu nauczania, znajomość lektur spoza listy lektur, odwołania do literatury światowej.
Zaliczenie z przedmiotu: Historia literatury białoruskiej XX wieku (lata 20.-40.) ćwiczenia
Student ma prawo do 2 nieusprawiedliwionych nieobecności, każda następna wymaga złożenia usprawiedliwienia. O uznaniu nieobecności decyduje wykładowca. Przekroczenie nieobecności usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych na 50% zajęć może być podstawą do niezaliczenia przedmiotu.
Warunki zaliczenia przedmiotu w terminie poprawkowym są takie same jak w terminie I.

Literatura

1. „Historyja biełaruskaj litaratury XX st., t. 2: 1921-1941; Minsk 1999
2. „Historyja biełaruskaj litaratury XX st., t. 3: 1941-1965, Minsk 2002
3. „Historyja biełaruskaj litaratury XX st., t. 4, kn. 1: 1966-1985, Minsk 2004
4. Mìhasʹ Tyčyna, Fìlasofìâ lìtaratury: Belaruskì varyânt, Belaruskaâ navuka, Mìnsk 2014, 325 s.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: