Przedmiot fakultatywny: Language Policy and Language Conflict in Post-Soviet Eastern Europe and Eurasia 3200-L2-0PF13

Kurs stanowi wprowadzenie do problematyki polityki językowej, planowania językowego
i konfliktów językowych w państwach byłego Związku Radzieckiego. Studenci będą
analizować historyczne dziedzictwo rosyjskiej polityki imperialnej i sowieckiej polityki
językowej, procesy budowania narodów po 1991 roku, prawa językowe mniejszości,
wielojęzyczność, przesunięcie językowe oraz współczesne debaty dotyczące języka i
tożsamości.
Na podstawie porównawczych studiów przypadków z Ukrainy, Białorusi, Mołdawii,
Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Kazachstanu, Kirgistanu, Uzbekistanu, Tadżykistanu
oraz Federacji Rosyjskiej studenci będą analizować, w jaki sposób język funkcjonuje
jako zasób polityczny, wyznacznik tożsamości oraz przestrzeń konfliktów symbolicznych
i geopolitycznych. Tematyka kursu obejmuje ustawodawstwo językowe i prawa
językowe, rusyfikację i derusyfikację, języki mniejszościowe w Federacji Rosyjskiej,
migrację i diaspory, język i wojnę, krajobrazy językowe, aktywizm cyfrowy oraz
rewitalizację języków. Szczególna uwaga zostanie poświęcona współczesnym
podejściom, które postrzegają politykę językową nie tylko jako formę regulacji
państwowej, lecz także jako zespół praktyk społecznych, ideologicznych i codziennych.

Cele przedmiotu
Wiedza
zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami i podejściami w zakresie polityki i planowania językowego;
przedstawienie socjolingwistycznej różnorodności Europy Wschodniej i Eurazji;
rozwijanie wiedzy studentów na temat historycznych i politycznych wymiarów konfliktów językowych na obszarze postsowieckim;
analiza relacji między językiem, tożsamością, nacjonalizmem i procesami państwowotwórczymi.
Umiejętności
rozwijanie umiejętności analizy dokumentów polityki językowej i socjolingwistycznych studiów przypadków;
doskonalenie umiejętności krytycznej oceny argumentów dotyczących języka i polityki;
rozwijanie umiejętności analizy porównawczej poprzez badanie różnych kontekstów regionalnych;
doskonalenie umiejętności komunikacji ustnej i pisemnej poprzez dyskusje i prezentacje.
Kompetencje społeczne
rozwijanie świadomości różnorodności językowej i kulturowej Europy Wschodniej i Eurazji;
zachęcanie do krytycznej refleksji nad prawami językowymi, wielojęzycznością i problematyką języków mniejszościowych;
rozwijanie zdolności do świadomej dyskusji o politycznych i społecznych konfliktach związanych z językiem;
kształtowanie wrażliwości wobec społeczności wielojęzycznych i mniejszości językowych.

Formy pracy
wykład;
dyskusja seminaryjna;
analiza tekstów naukowych;
analiza studiów przypadków;
prezentacje studentów;
analiza materiałów medialnych i dokumentów polityki językowej;
samodzielna lektura i praca badawcza.

Tematy zajęć
Tydzień 1. Wprowadzenie: polityka językowa i konflikty językowe
czym jest polityka językowa;
planowanie językowe i ideologia językowa;
język i nacjonalizm;
różnorodność językowa regionu postsowieckiego.
Tydzień 2. Wprowadzenie: polityka językowa i konflikty językowe (cd.)
Tydzień 3. Imperialna i sowiecka polityka językowa
rusyfikacja;
sowiecka polityka narodowościowa;
standaryzacja językowa;
sowiecka wielojęzyczność.
Tydzień 4. Polityka językowa i budowanie narodów po 1991 roku
transformacje postsowieckie;
języki urzędowe;
obywatelstwo i język;
język i państwowość.
Tydzień 5. Język rosyjski i „Russkij mir”
rosyjski jako język postimperialny;
język i soft power;
imperializm językowy;
rosyjskojęzyczne diaspory.
Tydzień 6. Ukraina: język, tożsamość i wojna
bilingwizm ukraińsko-rosyjski;
ustawodawstwo językowe;
Euromajdan i derusyfikacja;
język a wojna Rosji przeciwko Ukrainie.
Tydzień 7. Białoruś: polityka językowa, przesunięcie językowe i aktywizm językowy
język białoruski i rosyjski;
trasianka;
język i autorytaryzm;
nowi użytkownicy języka i aktywizm językowy.
Tydzień 8. Mołdawia i Naddniestrze
spory wokół języka rumuńskiego/mołdawskiego;
mniejszości rosyjskojęzyczne;
język i separatyzm;
krajobrazy językowe.
Tydzień 9. Kaukaz Południowy: Gruzja, Armenia, Azerbejdżan
język i tożsamości postimperialne;
języki mniejszościowe;
reformy alfabetu;
język i konflikty terytorialne.
Tydzień 10. Azja Centralna I: Kazachstan i Kirgistan
kazachizacja;
język rosyjski i bilingwizm;
reforma pisma;
wielojęzyczność miejska.
Tydzień 11. Azja Centralna II: Uzbekistan i Tadżykistan
postsowieckie reformy językowe;
tożsamość perska/tadżycka;
polityka językowa Uzbekistanu;
migracja i wielojęzyczność.
Tydzień 12. Polityka językowa w Federacji Rosyjskiej (I)
planowanie korpusowe i statusowe języka rosyjskiego oraz ustawodawstwo językowe;
federalizm i polityka językowa;
prawa językowe i edukacja.
Tydzień 13. Polityka językowa w Federacji Rosyjskiej (II)
języki tatarski, baszkirski, jakucki, czeczeński i inne języki mniejszościowe;
zagrożenie języków i rewitalizacja;
status języka ukraińskiego w Federacji Rosyjskiej i na okupowanych terytoriach Ukrainy po 2022 roku.
Tydzień 14. Migracja, diaspory i transnarodowość
rodzinne polityki językowe;
polityki językowe w społecznościach diasporycznych;
polityki państw wobec społeczności migrantów.
Tydzień 15. Prezentacje studentów i podsumowanie kursu

Warunki zaliczenia przedmiotu
regularna obecność i aktywny udział w zajęciach;
przygotowanie obowiązkowych lektur;
prowadzenie dyskusji nad wybranymi lekturami;
końcowa prezentacja ustna;
egzamin końcowy.