Między staropolszczyzną a współczesnością 3106-MSW-OG

Motywem przewodnim konwersatorium będzie twórczość wybranych wykonawców i
kompozytorów, którzy w okresie zaborów działali na ziemiach polskich oraz w różnych
krajach Europy, promując rodzimą kulturę. Ważne znaczenie w ich dorobku mają
charakterystyczne dla polskiej muzyki gatunki oraz ideowe wątki, inspirowane polską
literaturą i filozofią, jak również doświadczeniem życia społecznego w ramach (re)formującej
się wspólnoty narodowej. W ramach zajęć wprowadzone zostaną ponadto wybrane
zagadnienia w ujęciu problemowym (np. studia nad materialnością czy krajobrazami
dźwiękowymi). Fundament cyklu stanowić będzie wspólna analiza możliwie szerokiego
korpusu dzieł muzycznych i przypadków biograficznych (case study), skorelowanych z
różnego typu źródłami historycznymi. Takie ujęcie pozwoli nam nie tylko poszerzyć
muzyczną i kulturową erudycję, lecz także rozwinąć kompetencje metodologiczne w obszarze
nauk humanistycznych (w tym muzykologii) i społecznych. Omawiane zagadnienia zostaną
ukazane na tle szerszej panoramy - nie tylko twórczości muzycznej, lecz całokształtu
fenomenu polskiego romantyzmu. Z perspektywy chronologicznej najważniejsze znaczenie
będzie miał dla nas okres do lat osiemdziesiątych, w którym klarują się kluczowe elementy

procesów i strategii modernizacyjnych w kulturze polskiej, oscylującej między
staropolszczyzną a tym, co definiujemy jako "współczesność".
Wstępna lista kilku proponowanych tematów:
1) Józef Elsner i Summariusz jego utworów muzycznych: krajobraz u progu wieku
2) Głos kobiet. Maria Szymanowska - wirtuozka przy fortepianie; Klementyna Hoffmanowa -
literatka o fortepianie
3) Ignacy Feliks Dobrzyński i dziedzictwo muzycznej Warszawy pierwszej połowy XIX
wieku
4) Polaków muzyczne podróże utopijne (Wojciech Gutkowski) i nieco mniej utopijne (Wiktor
Każyński)
5) Ignacy Platon Kozłowski - Lista muzyczny Kwinty Minorowicza do Henryka Ritardando,
czyli satyra na prowincjonalną edukację muzyczną
6) Cyprian Kamil Norwid, Fryderyk Buchholtz i fortepian Chopina: historia pewnej rodziny i
pewnego przedmiotu
7) Bracia Kątscy - między wirtuozerią i szarlatanerią, z Instytutem Muzycznym w tle
8) Stanisław Moniuszko na dziejowej arenie, czyli nie tylko Śpiewniki
domowe, Halka i Straszny Dwór
9) Ignacy Jan Paderewski - czego możemy dowiedzieć się z pamiętników kompozytora i
pianisty?
10) Zygmunt Noskowski i Władysław Żeleński - różne odcienie muzyki, różne wizje
muzycznej "polskości"
11) W kręgu muzycznych instytucji - Filharmonia Warszawska i Emil Młynarski
12) Dziewiętnastowieczna prasa jako barwne źródło do poznania społecznej historii muzyki
13) Dźwiękowe krajobraz i pejzaże XIX wieku

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Podstawowa wiedza z zakresu historii muzyki i kultury polskiej XIX w.

Koordynatorzy przedmiotu

Michał Bruliński
Katarzyna Spurgjasz

Efekty kształcenia

Zajęcia realizowane w formule konwersatoryjnej mają za zadanie nie tylko zaznajomienie studentów z ważnymi zjawiskami polskiej kultury muzycznej XIX wieku, lecz także zachęcenie ich do kultywowania jej dziedzictwa oraz podjęcia w przyszłości badań nad wypełnianiem wciąż licznych białych plam w jej historii i animowania przedsięwzięć mających na celu jej popularyzację.

Kryteria oceniania

- obecność;
- aktywny udział w zajęciach (udział w dyskusji poparty wcześniejszą lekturą);
- proste zaliczenie słuchowe (najważniejsze dzieła spośród omawianego repertuaru)
- mały projekt zaliczeniowy we współpracy z prowadzącym: przygotowanie programu
koncertu oraz jego krótkiego opisu

Praktyki zawodowe

Literatura

Szczegółowa lista lektur przedstawiona zostanie podczas pierwszych zajęć.
Propozycje wstępne źródłowe:

J. Elsner, Sumariusz moich utworów muzycznych z objaśnieniami o czynnościach i
działaniach moich jako artysty muzycznego, oprac. A. Nowak-Romanowicz, przekł. K.
Lubomirski, Kraków 1957.
W. Gutkowski, Podróż do Kalopei, do kraju najszczęśliwszego na świecie, gdzie bez
pieniędzy i bez własności bogactwa, przemysł, światło i dobre wszystkich mienie jak
najwięcej wygórowało i gdzie tom drugi historii z życia Bolesława II, króla polskiego,
znajduje się..., red. Z. Gross, Warszawa 1956.
K. Hoffmanowa – wybór pism, w tym Pamiątka po dobrej matce, Warszawa 1819 oraz O
powinnościach kobiet, Warszawa 1849.
W. Każyński, Notatki z podróży muzykalnej po Niemczech odbytej w 1844 roku, red. W.
Rudziński, Kraków 1957.
I. P. Kozłowski, Podróż muzyczna, czyli list Kwinty Minorowicza do Henryka Ritardando,
Petersburg 1835.
A. Kraushar, Salony i zebrania literackie w Warszawie na schyłku w. XVIII i w ubiegłym
stuleciu, Warszawa 1916.
S. Moniuszko, Listy zebrane, red. W. Rudziński, M. Stokowska, Kraków 1969.
M. K. Ogiński, Listy o muzyce, przekł. A. Papierzowa, red. T. Strumiłło, Kraków 1956.
I. J. Paderewski, Pamiętniki, oprac. M. Lawton, przekł. T. Mogilnicka, W. Rudziński, Kraków
1984.
Seria Monumenta Musicae in Polonia (MMP)
M. Szymanowska – wybór listów (archiwa polskie, petersburskie i paryskie)
Wybrane czasopisma warszawskie z XIX wieku (m.in. „Kurier Warszawski”, „Gazeta
Codzienna”, „Tygodnik Ilustrowany”, „Kurier Wileński”) oraz przedstawienia ikonograficzne
Wybrane opracowania:
M. Bruliński, Fortepian jako «wynalazek najokazalszy» na wystawach przemysłu Królestwa
Polskiego w okresie międzypowstaniowym, w: Długi wiek XIX. Pytania – problemy –
interpretacje (III), red. Ewa Bogula-Gniazdowska, Małgorzata Sułek, Grzegorz Zieziula.
Warszawa 2025.
E. Chamczyk, Podbijając muzyczne centrum Europy: paryska dekada Apolinarego Kątskiego
(1838-1848), „Muzyka” nr 4 (2018), s. 65-87.
Z. Chechlińska, Historia Muzyki Polskiej, t. V, cz. 1: Romantyzm 1795 – 1850, Warszawa
2013
Z. Chechlińska, Szkice o kulturze muzycznej XIX wieku, t. I – V, Warszawa 1971 – 1984;
H. Dorabialska, Polonez przed Chopinem, Warszawa 1938.

S. Dybowski, Słownik pianistów polskich, Warszawa 2003.
M. Dziadek, Od szkoły Dramatycznej do Uniwersytetu. Dzieje wyższej uczelni muzycznej w
Warszawie 1810–2010, t. 1, Warszawa 2011.
M. Dziadek, Podróż przez dźwięki. Śladami Stanisława Moniuszki. Kraków 2020.
J. Mechanisz, Młynarski, Suwałki 1994.
I. Poniatowska, Romantyzm, cz. 2A: Twórczość muzyczna w drugiej połowie XIX wieku,
Warszawa 2010
J. W. Reiss, Muzyka i muzycy polscy: Statkowski – Melcer – Młynarski – Stojowski, Łódź
1949.
R. Suchowiejko, Henryk Wieniawski: kompozytor na tle wirtuozowskiej tradycji skrzypcowej
XIX wieku, Poznań 2005.
E. Szczepańska-Lange, Emil Młynarski życie i działalność w Warszawie i Wielkiej Brytanii
do 1916 roku, Warszawa 2013.
S. Świerzewski, J. I. Kraszewski i polskie życie muzyczne XIX wieku, Kraków 1963.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 3106-MSW-OG w USOSweb