Historia muzyki klasycyzmu 3106-HMK
Zajęcia kursowe poświęcone wybranym elementom historii muzyki zachodnioeuropejskiej w XVIII wieku (1720–1820), widzianym w kontekście specyfiki najważniejszych ośrodków muzycznych (Neapol, Rzym, Wenecja, Mediolan, Paryż, Londyn, Berlin, Mannheim i Wiedeń) i ich wzajemnych relacji oraz przedstawianym w ujęciu chronologiczno-problemowym.
Wykład tradycyjnie koncentruje się na najważniejszych zagadnieniach związanych z muzyką wokalno-instrumentalną epoki, ze szczególnym uwzględnieniem opery w różnych jej odmianach narodowych (włoska opera seria i buffa, francuskie tragedie muzyczne i opery komiczne, singspiel niemiecki), wynikających ze specyficznych uwarunkowań polityczno-kulturalnych najważniejszych ośrodków europejskich. Ćwiczenia natomiast poświęcone są przede wszystkim intensywnie rozwijającej się w epoce klasycyzmu muzyce instrumentalnej. Omawiają przede wszystkim najważniejsze dla niej formy i gatunki, w tym formę i cykl sonatowy w różnych odmianach (sonata fortepianowa, kwartet smyczkowy, symfonia, koncert fortepianowy). Istotne miejsce zarówno na wykładzie, jak i ćwiczeniach zajmuje problematyka stylów muzycznych epoki od stylu galant, przez styl wzmożonej uczuciowości po dojrzały styl klasyczny realizujące się w twórczości Józefa Haydna, Wolfganga Amadeusza Mozarta i Ludwiga van Beethovena.
Główne zagadnienia:
1. Wprowadzenie w epokę i jej periodyzacja; polistylistyka „środka wieku” a styl klasyczny.
2. Charakterystyka ośrodków włoskich – Neapol, Rzym, Wenecja; rozwój stylu galant we włoskiej muzyce operowej (intermezzi i scene buffe, opera buffa, opera seria) i jego wpływ na kształtowanie wczesnoklasycznej muzyki instrumentalnej, w tym sinfonii włoskiej.
3. Z Mediolanu do Londynu: styl galant w twórczości Johanna Christiana Bacha.
4. Berlin i Hamburg: empindsamer Stil w twórczości Karla Philippa Emmanuela Bacha.
5. Mannheim i Wiedeń w połowie XVIII wieku.
6. Nie tylko Paryż: tradycje późnobarokowej tragedii muzycznej J.Ph. Rameau i paryskie "kłótnie operowe" (I, II), a ruch reformatorski włoskiej opery seria w połowie XVIII wieku (m.in. R. de Calzabigi, Ch.W. Gluck); próby reformy tragedii muzycznej i III kłótnia operowa (gluckistów i piccinistów).
7. Między Wiedniem, Esterhazą, [Paryżem] i Londynem: symfonie i kwartety Józefa Haydna, elementy jego twórczości wokalno-instrumentalnej (ostatnie opery, późne oratoria i msze).
8. Geniusz operowy Wolfganga Amadeusza Mozarta – przemiany opery seria, drammi giocosi, nowy poziom artystyczny singspielu.
9. Koncert fortepianowy w epoce klasycyzmu.
10. Ukoronowanie muzyki instrumentalnej epoki: symfonie Mozarta i „nowa droga” w twórczości Beethovena.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (lista przedmiotów)
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Po zakończeniu kursu osoba studiująca powinna:
- znać podstawową terminologię związaną z muzyką kultywowaną w epoce klasycyzmu
- mieć uporządkowaną wiedzę z zakresu wybranych zagadnień historii muzyki klasycyzmu, takich jak koncepcje periodyzacji epoki, działalność najważniejszych kompozytorów z elementami biografii, podstawowe style i techniki kompozytorskie, typy najważniejszych form i gatunków muzycznych uprawianych w epoce z elementami wiedzy o ówczesnej praktyce wykonawczej, charakteryzowanych w perspektywie chronologicznej i z punktu widzenia specyfiki kultury muzycznej najważniejszych ośrodków muzycznych Europy
- znać podstawowe ścieżki interpretacji różnych wytworów kultury muzycznej epoki klasycyzmu
- rozumieć specyfikę szeroko pojętego klasycznego języka muzycznego i jego złożoność w perspektywie jego historycznej i geograficznej zmienności w obrębie epoki
- potrafić wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje na temat historii muzyki w epoce klasycyzmu z wykorzystaniem różnych pozycji bibliograficznych
- potrafić rozpoznać i scharakteryzować różne typy stylów, form i gatunków muzycznych właściwych dla epoki (audytywnie i na podstawie materiału nutowego)
- posiadać umiejętność merytorycznego argumentowania, z wykorzystaniem poglądów innych autorów, oraz formułowania wniosków w odniesieniu do zagadnień z zakresu historii muzyki klasycyzmu
- posiadać umiejętność przygotowania wystąpień ustnych i pisemnych w języku polskim, dotyczących szczegółowych zagadnień związanych z historią muzyki klasycyzmu
- potrafić współdziałać i pracować w grupie, przyjmując w niej różne role,
- mieć świadomość poziomu własnej wiedzy i umiejętności z zakresu historii muzyki klasycyzmu oraz rozumieć potrzebę kształcenia się po ukończeniu studiów, aby móc odpowiedzialnie wypełniać zobowiązania społeczne
Kryteria oceniania
Przedmiot kończy się egzaminem. Warunkiem przystąpienia do egzaminu z Historii muzyki klasycyzmu jest pozytywne zaliczenie ćwiczeń z tego zakresu wg warunków określonych przez osobę prowadzącą ćwiczenia.
Możliwa jest ustna lub pisemna forma egzaminu. Materiał erudycyjny wymagany i egzekwowany podczas egzaminu z Historii muzyki klasycyzmu obejmuje problematykę wykładu i ćwiczeń wraz z lekturami uzupełniającymi wskazywanymi jako obowiązkowe.
W przypadku wyboru ustnego trybu egzaminu osoby studiujące odpowiadają na dwa wylosowane pytania. Oceniany jest stopień erudycyjnego opanowania materiału oraz logika wypowiedzi. Egzamin przyjmowany jest przez osoby prowadzące wykład i ćwiczenia.
W przypadku wyboru pisemnego trybu egzaminu osoby studiujące otrzymują arkusz egzaminacyjny konsultowany z prowadzącym/ą ćwiczenia. Wypełnienie arkusza przewidziane jest na ok. 90 minut. W arkuszu dominować będą zadania otwarte; jedno z zadań zwykle ma formę zwięzłego wypracowania na zadany temat o profilu przekrojowym, wymagającym zsyntetyzowania wiedzy z kilku wykładów/ćwiczeń. Przewidziana skala ocen w procentach: dost = od 55%, db = od 70%, bdb = od 85%.
W przypadku decyzji stosownych władz możliwa jest zdalna realizacja zajęć oraz zaliczenie ćwiczeń i egzamin przeprowadzone za pomocą komunikatora Google Meet (forma ustna) lub na uniwersyteckiej platformie Kampus-Egzaminy (forma pisemna).
Praktyki zawodowe
nie dotyczy
Literatura
Wprowadzenie:
M. Piotrowska, Paradygmat europejskiej muzyki klasycznej, w: Dziedzictwo europejskie a polska kultura muzyczna w dobie przemian, red. A. Czekanowska, Kraków 1995
J. Webster, The eighteenth century as a music-historical period?, “Eighteenth-Century Music” (1) 2004 nr 1, s. 47–60
Podręczniki, kompendia, encyklopedie:
J. Chomiński, K. Wilkowska-Chomińska, Historia muzyki, cz. 1-2, Kraków 1989-90
U. Michels, Atlas muzyki, tłum. P. Maculewicz, t. 1, Warszawa 2002
R.G. Pauly, Music in the Classic Period, Prentice Hall 1965
L.G. Ratner, Classic Music. Expression, Form, and Style, Schirmer Book 1980
Ch. Rosen, Styl klasyczny: Haydn, Mozart, Beethoven, tłum. R. Augustyn, Warszawa-Kraków 2014
R. Taruskin, The Oxford History of Western Music, t.2: The Seventeenth and Eighteenth Centuries, Oxford University Press 2010
N. Zaslaw (red.), The Classical Era: from the 1740s to the end of the 18th century, Macmillan 1989 (seria Man & Music)
E. Dziębowska (red.), EM PWM, [hasła osobowe] Haydn, Mozart, Beethoven, elementy biografii i omówienia twórczości
Style „środka wieku”:
Ch. Burney, Obecny stan muzyki we Francji i Italii albo Dziennik podróży przez owe kraje podjętej celem zebrania materiałów dla „Powszechnej historii muzyki”, tłum. J. Chachulski, Warszawa 2017
Ch. Burney, Obecny stan muzyki w Niemczech, Niderlandach i Zjednoczonych Prowincjach, tłum. J. Chachulski, Warszawa 2018
D. Heartz, Music in European Capitals: The Galant Style, 1720-1780
A. Mądry, Carl Philipp Emanuel Bach: estetyka, stylistyka, dzieło, Poznań 2003
M. Vignal, Synowie Bacha, tłum. W. Kosiorek, Kraków 2017
Z. Skowron, Myśl muzyczna Jeana-Jacques’a Rousseau, Warszawa 2010
J. Haydn:
The Cambridge Companion to Haydn, Cambridge 2011
D. Gwizdalanka, Idiom kwartetowy w twórczości Józefa Haydna, „Muzyka“ 1985 nr 2, s. 3-28
K. Geiringer, Haydn, Kraków 1985
F. Grave, The string quartets of Joseph Haydn, Oxford 2006
H.C. Robbins Landon, Haydn: chronicle and works, Bloomington 1977
H.C. Robbins Landon, The Symphonies of Joseph Haydn, London 1955
W. Lister, The First Performance of Haydn’s ‘Paris’ Symphonies, „Eighteenth Century Music”, 2004, nr 2, s. 289-300
W.A. Mozart:
The Cambridge Companion to Mozart, Cambridge 2003
D. Gwizdalanka, Mozart, PWM 2022
W.A. Mozart, Listy, tłum. I. Dembowski, Warszawa 1991
R. Maunder, Mozart’s Keyboard Instruments, „Early Music” 1992 nr 2, s. 207-219
L. van Beethoven:
G.F. Marek, Beethoven: biografia geniusza, Warszawa 1997
I. Poniatowska, Rozwój faktury fortepianowej Beethovenena, „Muzyka” 1970 nr 4
D.F. Tovey, A companion to Beethoven’s pianoforte sonatas: (complete analyses), London 1935
K. Lisiecka, Świadectwo opery: „Fidelio” Ludwiga van Beethovena na tle przekształceń świadomości europejskiej przełomu XVIII i XIX wieku, Poznań 2007
Formy i techniki kompozytorskie:
M.Th. Roeder, A History of the Concerto, Oregon 1994
Ch. Rosen, Sonata forms, New York-London 1980
A. Chodkowski, Teoria formy sonatowej Francesco Galeazziego i jej zastosowanie do analizy dzieł Haydna i Mozarta, „Muzyka” 1991 nr 4, s. 69-76
Dodatkowa literatura szczegółowa związana z poszczególnymi tematami realizowanymi na wykładzie/ćwiczeniach może być wskazywana w trakcie zajęć.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: