Anatomia fortepianu 3106-ANATFORT-F
Głównym celem zajęć jest podjęcie interdyscyplinarnej refleksji nad społeczną historią fortepianu z perspektywy „warsztatu” muzykologa oraz zachęcenie studentów do świadomych poszukiwań estetycznych w kręgu muzyki instrumentalnej XIX i XX wieku. Wspólnie wkroczymy do świata fortepianu, aby poznać jego język, geografię i historię.
Istotny z naszej perspektywy będzie pierwiastek metodologiczny: będziemy wspólnie poszukiwać narzędzi badawczych, które wykorzystywać można w analizowaniu tożsamości instrumentu, także poza klasycznymi metodami instrumentologicznymi. Podczas badania źródeł o różnej proweniencji i formie z XIX i XX wieku, skonfrontujemy rozmaite spojrzenia na fenomen fortepianu.
Poszczególne spotkania poświęcone będą wybranemu problemowi - społecznemu, kulturowemu, estetycznemu, historycznemu, muzycznemu. Prześledzimy ścieżkę wiodącą od narodzin instrumentu, przez jego dynamiczną ekspansję, dialektycznie uwikłaną w rozmaite konteksty i napięcia, aż po zmierzch fortepianowej kultury i przetworzenia instrumentu w kulturze współczesnej.
Proponowane, wybrane tematy spotkań:
1) Narodziny fortepianu - między technogenezą a socjogenezą
2) Kulturowa i społeczna biografia instrumentu
3) Pierwsi fortepianowi biznesmeni w krajobrazie muzycznym przełomu XVIII i XIX wieku
4) Technologiczne i społeczne determinanty produkcji fortepianu dawniej i dziś: okiem fabrykanta fortepianów
5) Fortepian Szopena, czyli [nie tylko] o fetyszystycznej relacji człowieka i muzycznego narzędzia
6) Instrument w świetle fleszy: fortepianowe reklamy od XIX wieku po współczesność
7) Fortepian kobiecy, fortepian męski: kulturowa i społeczna płeć instrumentu
8) Ścieżki ewolucji muzycznego przedmiotu: przypadek syntezatorów
9) Wojna i pokój: o starciach fortepianowych wytwórców od XIX wieku po współczesność
10) Chiny: nowa ojczyzna fortepianu?
11) Performatywna destrukcja fortepianów: nowe perspektywy dzieła muzycznego.
W ramach zajęć przewidziane są spotkania ze znawcami problematyki fortepianowej, a także kontakt z żywymi instrumentami pod okiem specjalistów. Warunkiem zaliczenia przedmiotu będzie aktywność podczas dyskusji oraz napisanie krótkiego tekstu (forma do ustalenia), poświęconego wybranemu (wspólnie z prowadzącym) problemowi ze świata fortepianu.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Ogólnie: fakultatywne | W cyklu 2026Z: nieobowiązkowe fakultatywne |
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Po ukończeniu kursu student zna:
- relacje łączące muzykologię z innymi naukami (w tym z innymi naukami humanistycznymi) w szeroko rozumianej perspektywie instrumentoznawczej oraz instrumentologicznej;
- w zaawansowanym stopniu terminologię muzykologiczną (włączając w to subdyscypliny) w odniesieniu do świata fortepianu;
- w zaawansowanym stopniu metody analizy i interpretacji różnorodnych wytworów kultury muzycznej związanych ze światem fortepianu;
- ramy instytucjonalne kultury muzycznej, w tym szczególnie fortepianowe sieci, także we współczesnym życiu muzycznym, włączając w to wybrane formy ekonomiczne krążenia fortepianu.
Potrafi:
- rozwiązywać problemy badawcze na gruncie dyscyplin związanych z fenomenem fortepianu, posługując się interdyscyplinarnymi ujęciami teoretycznymi i metodologicznymi;
- samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności badawcze w zakresie subdyscyplin muzykologii związanych ze światem fortepianu oraz innych dziedzin humanistyki i nauk społecznych, kierując się wskazówkami opiekuna naukowego;
- merytorycznie argumentować z wykorzystaniem poglądów innych autorów oraz formułować wnioski w odniesieniu do zagadnień z zakresu muzykologii;
- tworzyć typowe prace pisemne w języku polskim, dotyczące szczegółowych zagadnień muzykologicznych, z wykorzystaniem podstawowych ujęć teoretycznych i różnorodnych źródeł;
- wykorzystywać posiadaną wiedzę – formułować i rozwiązywać złożone i nietypowe problemy.
Student jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kultury muzycznej ludzkości
Kryteria oceniania
Esej na ustalony z prowadzącym temat (60%); aktywność w dyskusji na zajęciach (40%).
Dopuszczalne są 3 nieobecności bez względu na powód. Nadliczbowe nieobecności w wyjątkowych i usprawiedliwionych przypadkach zaliczenie będą w sposób wskazany przez prowadzącego zajęcia.
Literatura
C. Ph. E. Bach, O prawdziwej sztuce gry na instrumentach klawiszowych, przekł. J. Solecka, M. Kraft, Kraków 2017;
H. Böhme, Fetyszyzm i kultura: inna teoria nowoczesności, Warszawa 2012;
M. Chanan, Musica Practica. The Social Practice of Western Music From Gregorian Chant to Posmodernism, Nowy York 1994;
A. Czech, Ordynaci i trędowaci. Społeczne role instrumentów muzycznych, Gdańsk 2013;
L. Green, Music Gender, Education, Cambridge 1997;
D. Hildebrant, Pianoforte: a social history, Londyn 1989;
J. Kallberg, Granice poznania Chopina, Warszawa 2013;
I. Kopytoff, Kulturowa biografia rzeczy: utowarowienie jako proces [w:] Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, red. M. Kempny i E. Nowicka, Warszawa 2003;
R. C. Kraus, Pianos and Politics in China. Middle-Class Ambitions and the Struggle over Western Music, Nowy York 1989;
R. Liebermann, Steinway and Sons, Nowy York 1995;
A. Loesser, Men, Women and The Pianos: A Social History, Nowy York 2011;
L. Newton, 'Made in England': Making and Selling the Piano, 1851–1914 [w:] People, Places and Business Cultures Essays in Honour of Francesca Carnevali, red. P. Di Martino, A. Popp and P.Scott, Woodbridge 2017;
J. Parakilas, Piano Roles. The Hundred Years of Life with the Pianos, Yale 2002;
T. Pinch, Why You Go to a Piano Store to Buy a Synthesizer: Path Dependence and the Social Construction of Technology [w:] Path Dependence and Creation, red. R. Garud, P. Karnoe, Mahwah 2001, s. 381-401;
I. Poniatowska, Muzyka fortepianowa i pianistyka w wieku XIX. Aspekty artystyczne i społeczne, Warszawa 1991;
J. C. Post, Erasing the Boundaries between Public and Private in Women's Performance Traditions [w:] Cecilia Reclaimed: Feminist Perspectives on Gender and Music, red. S. Cook, J. Tsou, S. McClary, Chicago 1994, s. 35-47;
R. Schechner, Performatyka: wstęp, przekł. T. Kubikowski, Wrocław 2006;
The Cambridge Companion to the Piano, red. D. Rowland, Cambridge 2004;
The Grove Musical Instrument Series: Piano, red. E. Ripin et. al, Londyn 1989;
B. Vogel, Fortepian polski, Warszawa 1995;
M. Weber, Racjonalne i socjologiczne podstawy muzyki, tłum. M. Bucholc „Stan Rzeczy” 1 (2013), s. 11-26.