“Społeczeństwo pogorzelców?”. Wybrane aspekty historii społecznej Polski w XX w. 3105-SPWA-OG

Polski wiek XX obfitował w pożary (w znaczeniu zarówno symbolicznym i metaforycznym, jak całkowicie realnym), nic też dziwnego, że walka zniszczenie, pauperyzacja i odbudowa były zjawiskami stałymi i cyklicznymi. Można je obserwować zarówno po I, jak i II wojnie światowej, a ostatni akord stanowi trwająca od 1989 r. transformacja). Socjolog Jan Szczepański pisał, że polskie społeczeństwo charakteryzowało się podczas tych procesów odbudowy/modernizacji tzw. kompleksem pogorzelców, którzy w „pożodze [...] stracili swój dobytek i starają się go odbudować, lecz odbudować według wzorów rozwiniętych w społeczeństwach masowej konsumpcji". Bezsprzecznie miał rację, jednocześnie obok tendencji modernizacyjnych silne były tendencje i zjawiska konserwatywne, nieraz wręcz przednowoczesne.
Wykład ma na celu zaprezentowanie obu tych perspektyw, mających jednak wspólny cel - poradzenie sobie społeczeństwa polskiego z rzeczywistością, poczuciem izolacji, zacofaniem gospodarczym i cywilizacyjnym. Dotyczy to zresztą nie tylko konsumpcji materialnej, ale i niematerialnej (np. kultury) czy też kwestii pamięci zbiorowej..
Plan:
1.Wykład wprowadzający: czym jest historia społeczna, pamięć zbiorowa i polityka historyczna?

2. II Rzeczpospolita 1918-1939: spóźniona modernizacja.

3. XX wiek na jednej ulicy, czyli co można wyczytać spacerując po warszawskim Nowym Świecie.

4. Przeżyć wojnę! Społeczeństwo polskie podczas II wojny światowej. Różnorodność doświadczeń i strategii przetrwania.

5. Wykluczeni (którzy wygrali): Ziemianie i tradycja ziemiańska w PRL.

6. Tolerowani (którzy przegrali): „Drobnomieszczaństwo” w PRL.
7-8. Polska Rewolucja (Po)Październikowa, czyli przełomowe lata 1956-1957.

9. Polska Rewolucja (Po)Październikowa w filmie dokumentalnym: "czarna seria" polskiego dokumentu.

10. Motoryzacja w PRL: od rewolucji „motocyklowej” do „samochodowej”.

11. Między polityką a talerzem: mięso w PRL.

12. „Fenicjanie północy” czyli do czego służyła (za)granica

13. Wolne miasto? . Zakopane w PRL, czyli do czego służą góry.

14. Leki na ciężkie czasy. Dolar i złoto w PRL.

15. Czy naprawdę było tak źle: PRL w pamięci zbiorowej?

Koordynatorzy przedmiotu

Jerzy Kochanowski

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Efekty kształcenia

K_W14 - Student uczestniczący w wykładzie nabywa wiedzę zarówno o podstawowych pojęciach związanych z historią społeczną w ogóle, jak o wybranych problemach i procesach z historii społecznej Polski w XX wieku. Oprócz zapoznania się z metodologią, terminologią, faktografią, czy periodyzacją uczestnik wykładu będzie mógł rozpoznać zależności między historią społeczną a polityczną, gospodarczą, czy dziejami kultury.
K_W16 - Zdobędzie wiedzę i instrumentarium zarówno do zrozumienia przeszłości, jak wielu procesów zachodzących obecnie.
K_U05 – Zaprezentowane podczas wykładu źródła pozwoli uczestnikom na udoskonalenie umiejętności krytyki źródeł i pomoże w wykorzystaniu ich we własnych badaniach;
K_U07 – studenci udoskonalą umiejętność dyskusji, merytorycznego argumentowania oraz sposobów prezentacji wiedzy.

Kryteria oceniania

Wykład będzie zakończony egzaminem w formie testu zawierającego od sześciu do dziesięciu pytań zamkniętych (jednokrotnego wyboru) z zakresu prezentowanego podczas wykładu. Błędna odpowiedź na więcej niż połowę pytań uniemożliwia otrzymanie oceny pozytywnej i tym samym zaliczenie przedmiotu.
Do egzaminu nie będą dopuszczone osoby, które opuszczą (bez ważnego i udokumentowanego powodu) więcej niż trzy wykłady.

Literatura

- B. Brzostek, Za progiem. Codzienność w przestrzeni publicznej Warszawy lat 1955-1970, Warszawa 2007.
B. Brzostek, Życie codzienne kobiet w PRL, Warszawa 2025.
- Błażej Brzostek, PRL na widelcu, Warszawa 2010;
- Richard W. Bulliet (red.), Historia XX wieku, Warszawa 2001;
- E. Chudziński (red.) Kultura studencka. Zjawisko, twórcy, instytucje, Kraków 2011
- Andrzej Garlicki, Piękne lata trzydzieste, Warszawa 2008;
- J. Hübner-Wojciechowska, Lata 60. XX wieku. Sztuka użytkowa, Warszawa 2015.
- J. Kochanowski, Tylnymi drzwiami. „Czarny rynek” w Polsce 1944-1989, Warszawa 2015;
- J. Kochanowski, Rewolucja międzypaździernikowa. Polska 1956-1957, Kraków 2017.
- Jerzy Kochanowski, Wolne miasto?. Zakopane 1956-1970, Kraków 2019.
- I. Kurz, Twarze w tłumie. Wizerunki bohaterów wyobraźni zbiorowej w kulturze polskiej lat 1955-1969 , Warszawa 2005.
- Piotr T. Kwiatkowski, Lech M. Nijakowski, Barbara Szacka, Andrzej Szpociński, Między codziennością a wielką historią. Druga wojna światowa w pamięci zbiorowej społeczeństwa polskiego, Gdańsk-Warszawa 2010;
- Z. Landau, Polska Gomułki, Warszawa 1995.
- Włodzimierz Mędrzecki, Szymon Rudnicki, Janusz Żarnowski, Społeczeństwo polskie w XX wieku, Warszawa 2003;
- M. Milewska, Ślepa kuchnia. Jedzenie i ideologia w PRL, Warszawa 2021.
- M. Milewska, I rak ryba. Stworzenia polityczne PRL-u, Wołowiec 2024.
- J. Sadowska, Sercem i myślą związani z Partią. Związek Młodzieży Socjalistycznej (1957-1976). Polityczne aspekty działalności, Warszawa 2010.
- Społeczeństwo PRL. T. 1, red. S. Jankowiak, D. Skotarczak, I. Skórzyńska, Poznań 2011;
- Barbara Szacka, Czas przeszły, pamięć, mit, Warszawa 2008;
- A. Szydłowska, Futerał. O urządzaniu mieszkań w PRL, Wołowiec 2023.
- H. Świda-Ziemba, Młodzież PRL. Portrety pokoleń w kontekście historii, Kraków 2010.
- Wizje nowoczesności . lata 50. i 60. – wzornictwo, estetyka, styl życia, red. A. Kiełczewska, M. Porajska-Hałka, Warszawa 2011.
- Hubert Wilk, Między pragmatyzmem a oczekiwaniami. Społeczeństwo, władza i samochody w Polsce 1945–1970, Warszawa 2017
- Wojna. Doświadczenie i zapis, red. Sławomir Buryła, Paweł Rodak, Kraków 2006;
- M. Wojtyński, Telewizja w Polsce do 1972 roku, Warszawa 2011;
- M. Zaremba, Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm. Nacjonalistyczna legitymizacja władzy komunistycznej w Polsce, Warszawa 2001
- Janusz Żarnowski, Polska 1918-1939. Praca. Technika. Społeczeństwo, Warszawa 1999.
- Życie codzienne w PRL (1956-1989), red. G. Miernik, S Piątkowski, Radom 2006

In English:

R. Boyes, The Hard Road to Market: Gorbachev, the Underworld, and the Rebirth of Capitalism, London 1990;

Richard W. Bulliet (ed.), The Columbia History of the 20th Century, Columbia University Press, 1998;

R. Gildea, O. Wieviorka, A. Warring (eds.), Surviving Hitler and Mussolini. Daily Life in Occupied Europe, Oxford-New York 2006;

Hartmut Kaelble, A social history of Europe, 1945-2000, New York 2013;

Jerzy Kochanowski, Trough the Back Door. The Black Market in Poland 1944-1989, Frankfurt am Main 2017;

Robert Traba, The past in the present: the construction of Polish history, transl. by Alex Shannon, Frankfurt am Main 2015;
Janine R. Wedel, The private Poland, New York 1986;
Janine R. Wedel (ed.), The Unplanned Society. Poland During and After Communism, New York 1992;
Marcin Zaremba, Communism-Legitimacy-Nationalism. Nationalist Legitimization of the Communist Regime in Poland, Frankfurt am main 2019.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: