Literatura, pamięć, władza. Światy dworskie w globalnym średniowieczu (cywilizacja muzułmańska i Japonia epoki Heian) 3105-SDG-OG

Tematyka zajęć:

Pojęcia podstawowe: czym właściwie są „globalne średniowiecze” i „studia dworskie” (Court Studies)? Na jakiej zasadzie możemy porównywać tak różne światy jak klasyczny islam i Japonia Heian?

Wprowadzenie do dziejów islamu: od Mahometa do połowy XI w.

Wprowadzenie do dziejów Japonii: od czasów najdawniejszych do epoki Heian

Kalifat i sukcesja po Proroku: władza w klasycznym islamie (i recepcja wzorców bizantyńskich i perskich)

Odwzorować niebiański porządek: władza w dawnej Japonii (i recepcja wzorców chińskich)

Stańcie! Zapłaczmy nad wspomnieniem mojej ukochanej…: najdawniejsza poezja arabska

Dziesięć tysięcy liści: najdawniejsza poezja japońska

Maszyna do pieśni: po co władcom i elitom literatura i sztuka? (Kitāb al-aġānī (Księga pieśni) al-Isfahānīego i inne antologie muzułmańskie, Kokin waka shū (Zbiór wierszy dawnych i współczesnych) i późniejsze oficjalne antologie cesarskie)

Dworska pamięć – między normą a narracją: autorzy abbasydzcy (Hilāl as-Sabīʾ, Al-Miskawayh, As-Sūlī, Al-Ǧahšiyārī, at-Tawḥīdī), Eiga monogatari (Opowieść o rozkwicie), Ōkagami (Wielkie zwierciadło)

Adab – sztuka zajmującej opowieści: Ibn al-Muqaffaʿ i Kalīla wa-Dimna (Kalila i Dimna), Al-Ǧāḥiẓ i Kitāb al-buḫalāʾ (Księga skąpców)

Ulotny most snów: Murasaki Shikibu i Genji monogatari (Opowieść o księciu Genjim)

Łotrzykowie, dandysi, dziwne damy czyli dwór patrzy na Innego: Al-Hamaḏānī i makamy, Ariwara no Narihira i Ise monogatari (Opowieści z Ise), Heichū monogatari (Opowieści o Heichū), Suetsumuhana z Genji monogatari, „Dama, która kochała owady” z Tsutsumi chūnagon monogatari (Opowieści radcy Tsutsumiego)

Kobiece portrety własne: Sei Shōnagon i Makura no sōshi („Zapiski spod wezgłowia”), dziennik Murasaki Shikibu, „Matka Michitsuny” i Kagerō nikki (Dziennik ulotnych dni), elementy autobiografistyki muzułmańskiej

Końce świata i piękne klęski: Ibn Ḥazm i Ṭawq al-ḥamāma (Naszyjnik gołębicy), pamięć o Barmakidach, Kamo no Chōmei i Hōjōki (Zapiski z pustelni), Heike monogatari (Opowieść o dziejach Heike)

Zakończenie: literatura jako narzędzie władzy w globalnym średniowieczu

Uwaga: powyższa tematyka powinna być traktowana orientacyjnie, może ulegać niewielkim zmianom w zależności od potrzeb i okoliczności.

Koordynatorzy przedmiotu

Mateusz Wilk

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Efekty kształcenia

Wiedza
K2_W02
Student zna i rozumie w stopniu pogłębionym wybrane pojęcia, teorie i metodologie badań nad literaturą, pamięcią kulturową i kulturą dworską, zwłaszcza w odniesieniu do klasycznej cywilizacji muzułmańskiej i Japonii epoki Heian.
K2_W05
Student zna i rozumie wybrane problemy związane z porównywaniem odmiennych tradycji kulturowych oraz relacji między literaturą, pamięcią i władzą w różnych kręgach cywilizacyjnych.
K2_W06
Student zna i rozumie zaawansowane metody analizy i interpretacji tekstów literackich, historiograficznych i autobiograficznych klasycznego islamu i Japonii epoki Heian.

Umiejętności
K2_U01
Student potrafi wyszukiwać, analizować, selekcjonować i interpretować informacje pochodzące z różnych źródeł dotyczących kultury i literatury średniowiecznej.
K2_U02
Student potrafi wykorzystywać różne perspektywy badawcze do analizy tekstów i zjawisk kulturowych związanych z pamięcią, władzą i kulturą dworską.
K2_U03
Student potrafi integrować wiedzę z różnych dyscyplin humanistycznych w celu interpretowania i porównywania odmiennych tradycji literackich i kulturowych.
K2_U06
Student potrafi formułować argumenty oraz prowadzić dyskusję dotyczącą tekstów i zjawisk kulturowych klasycznego islamu i Japonii epoki Heian.
K2_U08
Student potrafi komunikować zagadnienia związane z kulturą i literaturą globalnego średniowiecza zarówno specjalistom, jak i niespecjalistom.

Kompetencje społeczne
K2_K01
Student jest gotów do krytycznej oceny różnych sposobów interpretowania tekstów i zjawisk kulturowych oraz do dostrzegania ograniczeń własnej perspektywy badawczej.
K2_K05
Student jest gotów do świadomego uczestnictwa w życiu kulturalnym oraz pogłębiania zainteresowania literaturą i kulturą różnych epok i kręgów cywilizacyjnych.

Kryteria oceniania

Podstawą oceny będzie krótka prezentacja lub rozmowa z prowadzącym na temat wybranego źródła lub lektury. Do zaliczenia będą dopuszczone wyłącznie osoby, które nie mają więcej niż trzy nieobecności.

Literatura

Główna literatura (poza źródłami wymienionymi wyżej):

Syntezy historyczne:
B. Catlos, Królestwa wiary. Nowa historia muzułmańskiej Hiszpanii, Rebis, Poznań 2019
T. El-Hibri, The Abbasid Caliphate. A History, Cambridge University Press 2021
D. H. Shively, W. H. McCullough (red.), The Cambridge History of Japan, vol. 2: Heian Japan, Cambridge University Press 1999
C. Totman, Historia Japonii, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009 (część II, s. 45–165)

Przystępne wprowadzenia:
H. Kennedy, Dwór kalifów, Dialog, Warszawa 2006
I. Morris, Świat Księcia Promienistego, PIW, Warszawa 1973

Opracowania szczegółowe:
M. van Berkel, N. M. El Cheikh, H. Kennedy, L. Osti (red.), Crisis and Continuity at the Abbasid Court. Formal and Informal Politics in the Caliphate of al-Muqtadir (295–320/908–32), Brill, Leiden 2013
E. Cardoso, The Door of the Caliph. Concepts of the Court in the Umayyad Caliphate of al-Andalus, Routledge, London – New York 2023
T. Duthie, Man’yōshū and the Imperial Imagination in Early Japan, Brill, Leiden 2014
H. C. McCullough, Brocade by Night. ‘Kokin wakashū’ and the Court Style in Japanese Classical Poetry, Stanford University Press 1985
T. LaMarre, Uncovering Heian Japan, Duke University Press, Durham – London 2000
G. P. Persiani, Poets, Patrons and the Public. Poetry as Cultural Phenomenon in Courtly Japan, Brill, Leiden 2025
L. Osti, R. Mottahedeh, History and Memory in the Abbasid Caliphate: Writing the Past in Medieval Arabic Literature, Tauris Bloomsbury, London – Oxford – New Delhi – Sydney 2022
C. Robinson, In Praise of Song. The Making of Courtly Culture in al-Andalus and Provence, 1005-1134 A.D., Brill, Leiden 2002
H. Shirane, The Bridge of Dreams. A Poetics of ‘The Tale of Genji’, Stanford University Press 1987
A. Stilerman, Court Poetry and the Culture of Learning in Japan, Harvard University Press 2026

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: