Rysowniczki, ilustratorki, projektantki plakatów – grafika użytkowa w kręgu zainteresowań polskich artystek w latach 1945-1989 3105-RIP-WE
Wykład poświęcony jest twórczości kobiet w zakresie rysunku prasowego, ilustracji książkowej oraz plakatu w czasach PRL-u.
Celem zajęć jest prezentacja sylwetek wybranych profesjonalnych artystek, ich dokonań oraz roli i pozycji zajmowanej przez nie w polu grafiki użytkowej w latach 1945-1989. Sylwetki artystek zostaną zaprezentowane w szerokim kontekście rozwoju ww. dyscyplin, ze szczególnym uwzględnieniem uwarunkowań społecznych, artystycznych i instytucjonalnych, które wpływały na ich widoczność oraz twórczość kobiet dziedzinie grafiki użytkowej.
Główne pytania stawiane przed wykładem brzmią: w jaki sposób
polskie artystki funkcjonowały w polu grafiki użytkowej, będącym dynamiczną strukturą relacji i siły oraz areną walk o pozycję; kim były i z jakich środowisk społecznych się wywodziły, jak ich pochodzenie oraz trwałe, uwewnętrznione dyspozycje wpływały na to, co i jak tworzyły, czy brały aktywny udział w negocjowaniu własnego punktu widzenia, jakie strategie artystyczne umożliwiały im uczestnictwo w polu grafiki użytkowej? Ważne z punktu widzenia niniejszego wykładu będzie także pytanie o skalę (nie)obecności artystek w kilku zasadniczych obszarach publicznego funkcjonowania grafiki użytkowej tj. w prasie i książce, na wystawach i konkursach, w tekstach krytycznych oraz w badaniach z zakresu historii i rozwoju tej dziedziny w Polsce.
W ujęciu teoretycznym w wykładzie odwołuję się do wprowadzonej do socjologii przez Pierre’a Bourdieu kategorii pola sztuki oraz jego koncepcji agenta, pola, habitusu i kapitału.
Metody prowadzenia zajęć:
wykład konwersatoryjny z prezentacją multimedialną
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Absolwent zna i rozumie:
K2_W03 – kluczowe fakty, obiekty i zjawiska stanowiące pogłębioną wiedzę o wszechstronnym i ogólnym charakterze z zakresu polskiej grafiki użytkowej tworzonej przez kobiety w latach 1945-1989
K2_W06 – zaawansowane metody analizy, interpretacji, krytyki, wartościowania i problematyzowania różnych wytworów kultury, właściwe dla wybranych tradycji, teorii i szkół badawczych w zakresie polskiej grafiki użytkowej z lat 1944-1989
Absolwent potrafi:
K2_U02 – wykorzystywać wiedzę i umiejętności badawcze, obejmujące analizę prac innych autorów, syntezę różnych idei i poglądów, dobór metod i konstruowanie narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na oryginalne rozwiązanie złożonych problemów w zakresie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych właściwych dla historii sztuki.
Absolwent jest gotów do:
K_K01 – krytycznej oceny posiadanej wiedzy i odbieranych treści, uznawania znaczenia wiedzy w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych oraz zasięgania opinii ekspertów w przypadku trudności z samodzielnym rozwiązywaniem problemu.
Kryteria oceniania
Forma zaliczenia: egzamin w formie testu
Kryteria oceniania: warunkiem zaliczenia jest zdobycie 55 % punktów na egzaminie
Literatura
Wybrana literatura:
Admirałowie wyobraźni. 100 lat polskiej ilustracji w książkach dla dzieci, red. A. Wincencjusz-Patyna, Warszawa 2020.
Artystki polskie, red. A. Morawińska, Warszawa 1991.
Ballada o dziewczynie. Z Ewą Frysztak rozmawia Janusz Górski, Kraków 2019.
M. M. Bieczyński, Polska szkoła plakatu w szerszym kontekście historycznym i kulturowym, Poznań 2024.
A. Boguszewska, Ilustracja i ilustratorzy lektur dla uczniów w wieku szkolnym w Polsce w latach 1944-1989, Lublin 2013.
A. Boguszewska, Sztuka książki. O kształceniu graficznym w środowisku akademickim Krakowa i Warszawy w latach 1918-1989, Lublin 2020.
D. Folga-Januszewska, L. Majewski, Oto sztuka polskiego plakatu, Olszanica 2018.
B. Gawryluk, Ilustratorki, ilustratorzy, Warszawa 2019.
Ha-Ga. Życie towarzysko rysunkowe, red. P. Kułak, Warszawa 2025.
A. Kobza, Graficzki. Nieopowiedziane historie polskich projektantek grafiki użytkowej 1945-1989, Kraków 2026.
Z. Kolesár, J. Mrowczyk, Historia projektowania graficznego, Kraków 2018.
K. Kulpińska, Plakacistki PRL-u – artystki (niemal) zapomniane, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, 2022, nr 80, s. 59-76.
P. Kułak, Nić porozumienia. Ilustracje w książkach serii Biblioteka „Jednorożca”, Gdańsk 2023.
P. Kułak, Karykaturzystki. Polskie twórczynie karykatur od końca XVIII wieku do 1989 roku, matkikarykatury.pl
P. Kułak, www.matkikarykatury.pl (biogramy artystek oraz rozmowy z rysowniczkami i spadkobiercami).
E. Leszczyńska-Pieniek, Czarodzieje wyobraźni. Portrety polskich ilustratorów, Lublin 2019.
E. Lipiński, H. Górska, Z dziejów karykatury polskiej, Warszawa 1977.
Maja Berezowska. Antologia twórczości, red. F.B. Ruszczyc, J. Urbański, Warszawa 1994.
Maja i inne karykaturzystki polskie, Warszawa 1993.
A. Matuchniak-Krasuska, Zarys socjologii sztuki Pierre’a Bourdieu, Warszawa 2010.
K. Matul, Legitymizacja artystyczna plakatu w PRL 1944-1968, Kraków 2025.
Najpierw okładka. Polskie okładki książkowe 1944-1970, red. J. Górski, P. Sitkiewicz, Gdańsk 2017.
Piękni XX-wieczni. Polscy projektanci graficy, red. J. Mrowczyk, Karków 2017.
Plakat polski. Kolekcja, Warszawa 2026.
Polska szkoła książki obrazkowej, red. M. Cackowska, A. Wincencjusz-Patyna, Gdańsk 2017.
Z. Schubert, Polska szkoła plakatu, Olszanica 2024.
E. Skierkowska, Współczesna ilustracja książki, Wrocław 1969.
Sztuka i przyjaciele. Pisma wybrane Danuty Wróblewskiej, red. K. Zychowicz, Warszawa 2021.
The history of graphic design. Vol. 1, 1890-1959, ed. J. Müller, J. Wiedemann, Köln 2019.
The history of graphic design. Vol. 2, 1960-today, ed. J. Müller, J. Wiedemann, Köln 2019.
Who’s Who in Grapfic Art, Zurich 1962.
J. Wiercińska, Sztuka i książka, Warszawa 1986.
A. Wincencjusz- Patyna, Stacja ilustracja. Polska ilustracja książkowa 1950-1980. Artystyczne kreacje i realizacje, Wrocław 2008.
A. Wincencjusz- Patyna, Odpowiedni dać rzeczy obraz. O genezie ilustracji książkowych, Wrocław 2019.
D. Wróblewska, Polska grafika współczesna, Warszawa 1988.
Wytwórcy książek. Historia społeczności wydawniczej w czasach PRL-u, red. J. Mrowczyk, Kraków 2023.