Plakat w Polsce od końca XIX wieku do 1945 roku 3105-PWP-K
Celem zajęć jest charakterystyka sztuki plakatu oraz prezentacja historycznych i artystycznych przeobrażeń w obrębie tej dziedziny, na tle przemian społeczno-politycznych, innych gałęzi grafiki użytkowej z tego okresu (m.in. reklamy, szaty graficznej książek i czasopism), a także dokonań twórców pochodzących z innych krajów. Podczas zajęć uczestnicy poznają: terminologię z zakresu grafiki użytkowej, kontekst historyczny oraz uwarunkowania polityczne, społeczne i kulturowe w jakich rodził się i rozwijał plakat do 1945 roku, dominujące nurty i kierunki pojawiające się w tym czasie w projektowaniu graficznym, różnorodne typy plakatów oraz ich funkcje i znaczenie w rozwoju kultury masowej, nazwiska i postawy najważniejszych twórców plakatów z lat 1890-1945 w Polsce i na świecie, wypowiedzi teoretyków i krytyków sztuki na temat plakatu.
Bloki tematyczne:
1. Wprowadzenie w problematykę zajęć: stan badań nad plakatem w Polsce; omówienie terminologii w zakresie plakatu; plakat jego rodzaje i funkcje; forma i język plakatu; techniki graficzne stosowane w projektowaniu plakatów.
2. Początki plakatu w Polsce: znaczenie postępu technicznego i wynalezienie litografii; rozwój prasy ilustrowanej w II poł. XIX wieku; narodziny plakatu artystycznego okoliczności i tło polityczno-społeczne; działalność pierwszych polskich twórców plakatów artystycznych; twórcy pierwszych plakatów w Europie.
3. Plakat w latach 1900-1918: rozwój plakatu młodopolskiego na tle innych dziedzin grafiki użytkowej (szata graficzna czasopism i książek); podobieństwa i różnice koncepcyjne oraz formalne plakatów młodopolskich na tle twórczości innych krajów m.in. Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Rosji; sztuka plakatu podczas wielkiej wojny; najważniejsi twórcy plakatów w latach 1900-1918.
4. Polski plakat międzywojenny: rozwój plakatu w latach 20. i 30. na tle innych dziedzin grafiki użytkowej; plakat jako masowy nośnik informacji o nowych kierunkach i nurtach w sztuce (kubizm, puryzm, futuryzm, ekspresjonizm, art déco); polski plakat reklamowy; plakat awangardowy; Warszawa jako centrum kształcenia polskich twórców plakatu; plakaty architektów z kręgu Politechniki Warszawskiej; plakaty absolwentów Szkoły Sztuk Pięknych / Akademii Sztuk Pięknych; działalność Koło Artystów Grafików Reklamowych i jej znaczenie dla rozwoju grafiki użytkowej w Polsce; polski plakat lat 20. i 30. na tle plakatów innych krajów ; najważniejsi twórcy plakatów w Polsce i na świecie w latach 1918-1939.
5. Plakat lat 1939-1945: funkcje i rola plakatu podczas II wojny światowej; plakat propagandowy i konspiracyjny; najważniejsi twórcy polskich plakatów podziemnych.
Metody prowadzenia zajęć:
konwersatorium / praca z tekstem / burza mózgów
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Po ukończeniu kursu osoby studiujące:
Znają i rozumieją:
K_W02 – w zaawansowanym stopniu terminologię historyczno-artystyczną dotyczącą dzieł sztuki z zakresu plakatu, w szczególności w zakresie technik, materiałów, funkcji, datowania, warunków przechowywania, sposobów inwentaryzacji
K_W04 – szczegółowe zagadnienia z zakresu historii plakatu w ujęciu chronologicznym, tematycznym i problemowym, w zakresie najważniejszych stylów artystycznych, kierunków, ruchów, tendencji, środowisk, epok historyczno-artystycznych
Potrafią:
K_U04 – wykorzystywać posiadaną wiedzę w zakresie rozpoznawania różnych rodzajów plakatów (pod względem techniki, typologii, chronologii, stylistyki, genezy, atrybucji) oraz przeprowadzenia ich krytycznej analizy i interpretacji z zastosowaniem typowych metod, w celu określenia ich znaczeń, oddziaływania społecznego i miejsca w procesie historyczno-kulturowym
K_U07 – komunikować się z otoczeniem z wykorzystaniem specjalistycznej terminologii, poglądów różnych badaczy historii sztuki i historii kultury
K_U11 – planować i organizować pracę indywidualną oraz w zespole (także o charakterze interdyscyplinarnym)
Są gotowe do:
K_K01 – krytycznej oceny posiadanej wiedzy i odbieranych treści, dostępnych poprzez wszystkie kanały wykorzystywane w naukach o sztuce
K_K02 – uznawania znaczenia wiedzy we właściwym określeniu priorytetów służących realizacji zadań, sformułowanych problemowo przez siebie i innych, w tym ekspertów
Kryteria oceniania
Forma zaliczenia:
w formie referatu na zadany temat, wygłoszonego we wskazanym przez prowadzącego terminie
Kryteria oceniania:
merytoryczne przygotowanie referatu w oparciu o literaturę, umiejętność selekcjonowania i oceny ważności informacji.
Praca uczestników zajęć musi być wynikiem wyłącznie ich własnej aktywności intelektualnej, opartej na analizie dzieł, źródeł i literaturze przedmiotu wskazanej w sylabusie lub samodzielnie wyszukanej w bibliotekach, archiwach i cyfrowych repozytoriach.
W przypadku podejrzenia braku samodzielności pracy zaliczeniowej/referatu/etc., prowadzący ma prawo do przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji (np. podczas indywidualnej rozmowy) znajomości literatury przedmiotu cytowanej w pracy, doboru zastosowanej metodologii badawczej, znajomości przywoływanych dzieł etc. Stwierdzenie braku samodzielności pracy skutkuje to oceną niedostateczną i może być podstawą do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.
Dopuszczalna liczba nieobecności w semestrze: dwie
Literatura
Wybór:
Architektura plakatu. Graficy-architekci z kręgu Politechniki Warszawskiej w latach 1915-1939, red. D. Parszewska, Warszawa 2005.
M. M. Bieczyński, Polska szkoła plakatu w szerszym kontekście historycznym i kulturowym, Poznań 2024.
J. Białostocki, Polska grafika użytkowa 1900-1939, w: Z zagadnień plastyki polskiej w latach 1918-1939, red. J. Starzyński, Wrocław 1963.
S. Bojko, Polska sztuka plakatu. Początki i rozwój do 1939 roku, Warszawa 1971.
M. Czubińska, Polski plakat secesyjny ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie, Kraków 2003.
M. Czubińska, Polskie plakaty do 1914 roku w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, Kraków 2025.
M. Czubińska, Polskie plakaty z lat 1915-1945 w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, Kraków 2023.
K. Dydo, Polski plakat filmowy. 100-lecie kina w Polsce 1896-1996, Karków 1996.
K. Dydo, Polski plakat teatralny 1899-1999, Kraków 2000.
D. Folga-Januszewska, Ach! Plakat filmowy w Polsce, Olszanica 2009.
D. Folga-Januszewska, L. Majewski, Oto sztuka polskiego plakatu, Olszanica 2018.
S. Heller, Graphic Design History, New York 2001.
H. F. Hutchison, The poster an illustrated history from 1860, London 1968.
Z. Kolesár, J. Mrowczyk, Historia projektowania graficznego, Kraków 2018.
M. Pawłowski, Plakat z krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych 1899-2003, Kraków 2004.
Pierwsze półwiecze polskiego plakatu 1900-1950, red. P. Rudziński, Lublin 2009.
Piękni XX-wieczni. Polscy projektanci graficy, red. J. Mrowczyk, Kraków 2017.
Plakat musi śpiewać, red. Z. Schubert, Poznań 2012.
Plakat polski. Kolekcja, Warszawa 2026.
Polski plakat art déco w zbiorach Muzeum Etnografii i Rzemiosła Artystycznego we Lwowie, K. Kornacki i in., Kozłówka 2005.
M. Robinson, R. Ormiston, Art déco. Złoty wiek sztuk graficznych, Warszawa 2011.
P. Rypson, Nie gęsi. Polskie projektowanie graficzne 1919-1949, Kraków 2011.
P. Rypson, Czerwony monter. Mieczysław Berman – grafik, który zaprojektował polski komunizm, Kraków 2017.
A. Sieradzka, Art déco w Europie i w Polsce, Warszawa 1996.
M. Skibicki, Od Rouchona do Cappiella. Złoty wiek francuskiego plakatu reklamowego, Toruń 2018.
A. A. Szablowska, Tadeusz Gronowski. Sztuka plakatu i reklamy, Warszawa 2005.
Sztuka wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904-1944, red. J. Gola, M. Sitkowska, A. Szewczyk, Warszawa 2012.
The history of graphic design. Vol. 1, 1890-1959, J. Müller, J. Wiedemann, Köln 2019.
A. Weill, Affiches Art déco, Paris 1998.
A. Weill, Les Maitres de L'Affiches 1900, New York 2001.
M. Zdrenka, Historia polskiego projektowania (cykl 8 artykułów), www.signs.pl