„Sztuka ulicy”. Plakat w Polsce od końca XIX wieku do 1945 roku 3105-LSZU-SP
Specjalizacja poświęcona jest sztuce plakatu na ziemiach
polskich od jej narodzin w latach 90. XIX wieku do 1945 roku.
Celem konwersatorium jest charakterystyka sztuki plakatu oraz
prezentacja historycznych i artystycznych przemian w obrębie
tej dziedziny, na tle innych gałęzi grafiki użytkowej (m.in.
reklamy, szaty graficznej książek i czasopism), a także dokonań
artystów pochodzących z innych krajów w tym zakresie.
Podczas zajęć uczestnicy poznają: terminologię z zakresu grafiki
użytkowej, kontekst historyczny oraz uwarunkowania
polityczne, społeczne i kulturowe w jakich rodził się i rozwijał
plakat do 1945 roku, dominujące nurty i kierunki pojawiające się
w tym czasie w projektowaniu graficznym, różnorodne typy
plakatów oraz ich funkcje i znaczenie w rozwoju kultury
masowej, nazwiska i postawy najważniejszych twórców
plakatów z lat 1890-1945 w Polsce i na świecie, wypowiedzi
teoretyków i krytyków sztuki na temat plakatu.
Bloki tematyczne:
1. Wprowadzenie w problematykę zajęć: stan badań nad
2
plakatem w Polsce; omówienie terminologii w zakresie plakatu;
plakat jego rodzaje i funkcje; forma i język plakatu; techniki
graficzne stosowane w projektowaniu plakatów.
2. Początki plakatu w Polsce: znaczenie postępu technicznego i
wynalezienie litografii; rozwój prasy ilustrowanej w II poł. XIX
wieku; narodziny plakatu artystycznego okoliczności i tło
polityczno-społeczne; działalność pierwszych polskich twórców
plakatów artystycznych; twórcy pierwszych plakatów w
Europie.
3. Plakat w latach 1900-1918: rozwój plakatu młodopolskiego na
tle innych dziedzin grafiki użytkowej (szata graficzna czasopism
i książek); podobieństwa i różnice koncepcyjne oraz formalne
plakatów młodopolskich na tle twórczości innych krajów m.in.
Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Rosji; sztuka plakatu
podczas wielkiej wojny; najważniejsi twórcy plakatów w latach
1900-1918.
4. Polski plakat międzywojenny: rozwój plakatu w latach 20. i
30. na tle innych dziedzin grafiki użytkowej; plakat jako
masowy nośnik informacji o nowych kierunkach i nurtach w
sztuce (kubizm, puryzm, futuryzm, ekspresjonizm, art déco);
polski plakat reklamowy; plakat awangardowy; Warszawa jako
centrum kształcenia polskich twórców plakatu; plakaty
architektów z kręgu Politechniki Warszawskiej; plakaty
absolwentów Szkoły Sztuk Pięknych / Akademii Sztuk
Pięknych; działalność Koło Artystów Grafików Reklamowych i
jej znaczenie dla rozwoju grafiki użytkowej w Polsce; polski
plakat lat 20. i 30. na tle plakatów innych krajów ; najważniejsi
twórcy plakatów w Polsce i na świecie w latach 1918-1939.
5. Plakat lat 1939-1945: funkcje i rola plakatu podczas II wojny
światowej; plakat propagandowy i konspiracyjny; najważniejsi
twórcy polskich plakatów podziemnych.
Metody prowadzenia zajęć: konwersatorium z elementami
wykładu / praca z tekstem / praca w grupie / burza mózgów
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Absolwent zna i rozumie:
K2_W02 – w stopniu pogłębionym terminologię, teorię i
metodologię z zakresu grafiki użytkowej oraz jej
powiązania z innymi naukami historycznymi.
K2_W03 – kluczowe fakty, obiekty i zjawiska, stanowiące
pogłębioną wiedzę o wszechstronnym i ogólnym
charakterze z zakresu nauk o sztuce.
K2_W06 – zaawansowane metody analizy, interpretacji,
krytyki, wartościowania i problematyzowania różnych
4
wytworów kultury, właściwe dla wybranych tradycji,
teorii i szkół badawczych w zakresie nauk o sztuce.
absolwent potrafi:
K2_U01 – wyszukiwać, analizować, oceniać,
selekcjonować i integrować informacje z zakresu historii
sztuki z wykorzystaniem różnych źródeł oraz formułować
na tej podstawie krytyczne sądy.
K2_U02 – wykorzystywać wiedzę i umiejętności
badawcze, obejmujące analizę prac innych autorów,
syntezę różnych idei i poglądów, dobór metod i
konstruowanie narzędzi badawczych, opracowanie i
prezentację wyników, pozwalające na oryginalne
rozwiązywanie złożonych problemów w zakresie dziedzin
nauki i dyscyplin naukowych właściwych dla historii
sztuki.
K2_U04 – przeprowadzić krytyczną analizę i interpretację
różnych rodzajów dzieł sztuki, stosując oryginalne
podejścia, uwzględniające nowe osiągnięcia historii sztuki,
w celu określenia ich znaczeń, oddziaływania społecznego
oraz miejsca w procesie historyczno-kulturowym.
K2_U07 – stosować umiejętność formułowania opinii
krytycznych o wytworach kultury na podstawie wiedzy
naukowej i doświadczenia oraz umiejętność prezentacji
opracowań krytycznych w różnych formach i w różnych
mediach.
K2_U08 – porozumiewać się z wykorzystaniem różnych
kanałów i technik informacyjno-komunikacyjnych ze
specjalistami z zakresu historii sztuki oraz dziedzin nauki i
dyscyplin pokrewnych oraz niespecjalistami, a także
popularyzować wiedzę o humanistyce oraz wytworach
kultury i jej instytucjach.
K2_U13 – samodzielnie zdobywać wiedzę i poszerzać
umiejętności badawcze oraz podejmować autonomiczne
działania zmierzające do rozwijania zdolności i kierowania
własną karierą zawodową.
absolwent jest gotów do:
K2_K01 – krytycznej oceny posiadanej wiedzy i
odbieranych treści, uznawania znaczenia wiedzy w
rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych
oraz zasięgania opinii ekspertów w przypadku trudności z
samodzielnym rozwiązywaniem problemu.
K2_K03 – przekuwania projektów w profesjonalne
działania o charakterze badawczym, muzealniczym lub
wystawienniczym, myśląc w sposób przedsiębiorczy i
działając na rzecz dobra wspólnego.
Kryteria oceniania
Zaliczenie w formie referatu.
Dopuszczalna liczba nieobecności w semestrze: dwie
Literatura
Wybrana literatura:
Architektura plakatu. Graficy-architekci z kręgu Politechniki
Warszawskiej w latach 1915-1939, red. D. Parszewska,
Warszawa 2005.
J. Białostocki, Polska grafika użytkowa 1900-1939, w: Z
zagadnień plastyki polskiej w latach 1918-1939, red. J.
Starzyński, Wrocław 1963.
S. Bojko, Polska sztuka plakatu. Początki i rozwój do 1939 roku,
Warszawa 1971.
M. Czubińska, Polski plakat secesyjny ze zbiorów Muzeum
Narodowego w Krakowie, Kraków 2003.
M. Czubińska, Polskie plakaty do 1914 roku w zbiorach
Muzeum Narodowego w Krakowie, Kraków 2025.
M. Czubińska, Polskie plakaty z lat 1915-1945 w zbiorach
Muzeum Narodowego w Krakowie, Kraków 2023.
K. Dydo, Polski plakat filmowy. 100-lecie kina w Polsce 1896-
1996, Karków 1996.
K. Dydo, Polski plakat teatralny 1899-1999, Kraków 2000.
D. Folga-Januszewska, Ach! Plakat filmowy w Polsce, Olszanica
3
2009.
D. Folga-Januszewska, L. Majewski, Oto sztuka polskiego
plakatu, Olszanica 2018.
S. Heller, Graphic Design History, New York 2001.
H. F. Hutchison, The poster an illustrated history from 1860,
London 1968.
Z. Kolesár, J. Mrowczyk, Historia projektowania graficznego,
Kraków 2018.
M. Pawłowski, Plakat z krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych
1899-2003, Kraków 2004.
Pierwsze półwiecze polskiego plakatu 1900-1950, red. P.
Rudziński, Lublin 2009.
Piękni XX-wieczni. Polscy projektanci graficy, red. J.
Mrowczyk, Kraków 2017.
Plakat musi śpiewać, red. Z. Schubert, Poznań 2012.
Polski plakat art déco w zbiorach Muzeum Etnografii i
Rzemiosła Artystycznego we Lwowie, K. Kornacki i in.,
Kozłówka 2005.
M. Robinson, R. Ormiston, Art déco. Złoty wiek sztuk
graficznych, Warszawa 2011.
P. Rypson, Nie gęsi. Polskie projektowanie graficzne 1919-1949,
Kraków 2011.
P. Rypson, Czerwony monter. Mieczysław Berman – grafik,
który zaprojektował polski komunizm, Kraków 2017.
A. Sieradzka, Art déco w Europie i w Polsce, Warszawa 1996.
M. Skibicki, Od Rouchona do Cappiella. Złoty wiek
francuskiego plakatu reklamowego, Toruń 2018.
A. A. Szablowska, Tadeusz Gronowski. Sztuka plakatu i
reklamy, Warszawa 2005.
Sztuka wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904-
1944, red. J. Gola, M. Sitkowska, A. Szewczyk, Warszawa
2012.
The history of graphic design. Vol. 1, 1890-1959, J. Müller, J.
Wiedemann, Köln 2019.
A. Weill, Affiches Art déco, Paris 1998.
A. Weill, Les Maitres de L'Affiches 1900, New York 2001.
M. Zdrenka, Historia polskiego projektowania (cykl 8
artykułów), www.signs.pl
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: