Historia wizualna. Wiek XX w. 3105-KW-KK

Już ponad dekadę temu Dorota Skotarczak definiowała historię wizualną (visual history) jako „zorientowaną multidyscyplinarnie subdyscyplinę badawczą zajmującą się analizą przedstawień (audio)- wizualnych w kontekście historycznym. W tym rozumieniu historia wizualna obejmuje swym zasięgiem wszystkie te sfery, które występują na styku historii/ historiografii, fotografii, filmu, sztuk plastycznych, nowych mediów i wszelkiej wizualizacji przeszłości i wiedzy historycznej. Do jej zadań należy zaś z jednej strony – wskazanie na rolę, jaką przedstawienia (audio)wizualne odgrywają w tworzeniu przedstawień historycznych (wyobrażeń o przeszłości), stając się swoistą alternatywą dla akademickiej historiografii”. Historia wizualna daje jednak narzędzie nie tylko historykom, ale również historykom sztuki, otwierając przed nimi nowe przestrzenie interpretacyjne.
To w dużej mierze otaczające nas wizualizacje przeszłości – filmy, fotografia, malarstwo, karykatury, sztuka użytkowa etc. - kształtują naszą pamięć, prywatną i zbiorową, o przeszłości. Dotyczy to również (a może przede wszystkim) XX wieku, zarówno z racji jego historycznej bliskości, kumulacji wydarzeń (w tym dwóch traumatycznych wojen), jak i rewolucji technologicznej, radykalnie zmieniającej i globalizującej również przekaz wizualny. W ramach jednych, trwających semestr zajęć nie jest oczywiście możliwe pokazanie i przeanalizowanie wszystkich nośników, zjawisk i tematów związanych z historią wizualną XX wieku. Konieczne było ograniczenie do najbardziej charakterystycznych problemów (np. wojny, systemy autorytarne/totalitarne, modernizacja etc.), ale pokazanych na możliwie szerokiej palecie przykładów wizualnych (fotografia, malarstwo, karykatura…).

W ramach wcześniejszych zajęć o historii wizualnej, przeprowadzonych w latach (2023/24 i 2024/25) studenci zapoznali się m.in. z wystawami fotograficznymi w Muzeum Narodowym w Warszawie, Zachęcie i Domu Spotkań z Historią. Nie wątpię, że w lutym-czerwcu 2027 r. nie zabraknie interesujących ekspozycji, trudno je jednak w tym momencie przewidzieć.

1.Zajęcia wstępne: ustalenie listy uczestników, omówienie poszczególnych tematów, form pracy (m.in. prezentacje przygotowywane przez uczestniczki i uczestników zajęć), źródeł i literatury.
2. Historia wizualna XX wieku – nieco teorii.
3-4. Ikony wizualne XX wieku: dyskusja nad zaproponowanymi przez uczestniczki/ków zajęć najbardziej symbolicznymi dla XX w. przykładami wizualnymi.
5-6. Propaganda wizualna w Polsce XX/XXI w. na przykładzie przedstawień Józefa Piłsudskiego, Bolesława Bieruta i jednej postaci zaproponowanej przez uczestników zajęć.
7-8. Propaganda wizualna w USA XX/XXI w. na przykładzie prezydentów F.D. Roosevelta, R. Reagana i D. Trumpa.
9. Historia wizualna w kieszeni I., czyli jak banknoty ilustrują przeszłość (i teraźniejszość).
10. Historia wizualna w kieszeni II., czyli propagandowe i dydaktyczne zadania opakowań papierosów i zapałek (zajęcia z udziałem mgr Katarzyny Ożgi i mgr. Mikołaja Stachery).
11-12. Reklama wizualna – jak informuje, przekonuje i kłamie.
13. Obrazy wędrujące, czyli co można wydobyć z dawnych pocztówek.
14. Wizualizacja „innych” – brytyjska ikonografia antysufrażystowska na początku XX w. (zajęcia z udziałem mgr Magdaleny Karczewskiej).
15. Obrazy wokół nas, czyli co możemy znaleźć koło domu.
Metody prowadzenia zajęć:

praca z tekstem
praca z przekazem audiowizualnym
praca w grupie
burza mózgów/dyskusja
referaty z prezentacją multimedialną
zajęcia terenowe