Historia sztuki wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej 3105-HSCHOWE
Zajęcia dotyczące przemian, które u schyłku antyku następowały
w kulturze i sztuce, a których jedną z podstawowych przyczyn
było pojawienie się, a następnie i wzrost znaczenia religii
chrześcijańskiej. W pierwszym semestrze omówione zostaną:
okoliczności powstania sztuki wczesnochrześcijańskiej, tradycje,
do jakich się odnosiła; geneza chrześcijańskich budowli
kultowych; najdawniejsze programy ikonograficzne w nich
zachowane; zagadnienia związane z kultem męczenników i jego
konsekwencjami dla sztuki, a więc początki sztuki sepulkralnej;
trwałość wątków antycznych i pojawianie się nowych,
chrześcijańskich tematów ikonograficznych w malarstwie
katakumbowym i rzeźbie sarkofagowej, a wreszcie w sztuce
monumentalnej.
W drugiej części wykładu, w drugim semestrze, omówione będą
najważniejsze problemy sztuki bizantyjskiej – od jej początków,
związanych z założeniem Konstantynopola aż po upadek
Cesarstwa. Szerzej przedstawiane zostaną procesy
prowincjonalizacji sztuki grecko-rzymskiej; ukształtowania się
w związku z nową obrzędowością specyficznych cech
architektury a także malarstwa; dzieje ikonoklazmu i powstania
bizantyjskiej doktryny obrazu kultowego, a zatem okoliczności
zwycięstwa zwolenników ikon oraz powstanie kanonu
ikonograficznego; stosunek Bizantyjczyków do tradycji
antycznej i problem tzw. renesansów bizantyjskich; tradycja
artystyczna epoki Paleologów oraz „długie trwanie” sztuki
bizantyjskiej. Wykład zakończy przedstawienie podstawowych
pojęć i zagadnień związanych z tradycją sztuki postbizantyjskiej.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Po ukończeniu kursu
absolwent zna i rozumie:
K_W04 – szczegółowe zagadnienia z zakresu historii sztuki w ujęciu chronologicznym, tematycznym i problemowym, w zakresie najważniejszych stylów artystycznych, kierunków, ruchów, tendencji, środowisk, epok historyczno-artystycznych
K_W11 – fundamentalne powiązania historii sztuki z innymi dziedzinami nauki, jak historia, filozofia, antropologia, wiedza o kulturze, religii i literaturze
Kryteria oceniania
Egzamin składa się z dwóch części: egzaminu pisemnego tj. testu (slajdy) oraz części ustnej (pytań otwartych).
Podczas egzaminu obowiązuje zakaz posiadania przy sobie urządzeń elektronicznych. Każda próba wsparcia się zewnętrznym oprogramowaniem, w tym AI, jest traktowana jako rażące naruszenie etycznych zasad uzyskiwania przez studentów i studentki zaliczeń zajęć i egzaminów. Użycie nieuprawnionych pomocy (np. notatek, telefonu komórkowego, smartwatcha lub innego urządzenia z dostępem do informacji, słuchawek, konsultacji z innymi osobami, sprawdzania cudzych arkuszy i manipulacji materiałami egzaminacyjnymi) podczas egzaminu lub zaliczenia (w sali i zdalnie) skutkuje natychmiastowym zakończeniem egzaminu lub zaliczenia dla danego studenta/tki i wystawieniem im oceny niedostatecznej.
Literatura
Bibliografia w języku polskim:
Źródła:
Dionizjusz z Furny, Hermeneia czyli Objaśnienie sztuki malarskiej, przeł. I. Kania, red. M. Smorąg Różycka, Kraków 2003.
Jaan Damasceński, Mowy w obronie obrazów, wst. i opr. J. Naumowicz, przeł. M. M. Dylewska, J. Naumowicz, Warszawa 2022.
Prokopiusz z Cezarei, O budowlach, przeł., wst., objaśnienia i komentarze P. Ł. Grotowski, Warszawa 2006.
Symeon z Tessaloniki, O świątyni Bożej, przeł. A. Maciejewska, Kraków 2007.
Opracowania:
S. Awierincew, Na skrzyżowaniu tradycji (szkice o literaturze i kulturze wczesnobizantyjskiej), przeł. D. Ulicka, Warszawa 1988.
H. Belting, Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki, przeł. T. Zatorski, Warszawa 2010.
P. Brown, Ciało i społeczeństwo. Mężczyźni, kobiety i abstynencja seksualna we wczesnych chrześcijaństwie, przeł. I. Kania, Kraków 2006.
P. Brown, Kult świętych. Narodziny i rola w chrześcijaństwie łacińskim, przeł. J. Partyka, Kraków 2007.
R. Browning, Justynian i Teodora, przeł. M. Boduszyńska-Borowikowa, Warszawa 1977, 1996.
R. Browning, Cesarstwo Bizantyńskie, przeł. G. Żurek, Warszawa 1980, 1997.
H. Chadwick, Kościół w epoce wczesnego chrześcijaństwa, przeł. A. Wypustek, Warszawa 2004.
P. Chuvin Ostatni poganie. Zanik wierzeń pogańskich w cesarstwie rzymskim od panowania Konstantyna do Justyniana, przeł. J. Stankiewicz-Prądzyńska, Warszawa 2008.
R. Cormack, Malowanie duszy. Ikony, maski pośmiertne i całuny, przeł. K. Kraśniewicz, Kraków 1999.
F. W. Deichmann, Archeologia chrześcijańska, przeł. E. Jastrzębowska, Warszawa 1994.
J. Herrin, Bizancjum. Niezwykłe dziedzictwo średniowiecznego imperium, przeł. N. Radomski, Poznań 2009.
B. Filarska, Archeologia chrześcijańska zachodniej części Imperium Rzymskiego, Warszawa 1999
E. Jastrzębowska, Sztuka wczesnochrześcijańska, Kraków 2008.
C. Mango, Historia Bizancjum, przeł. M. Dąbrowska, Gdańsk 1997.
J. Miziołek, Sol Verus. Studia nad ikonografią Chrystusa w sztuce pierwszego tysiąclecia, Wrocław 1991.
J. Meyendorff, Teologia bizantyjska. Historia i doktryna, przeł. J. Prokopiuk, Warszawa 1984.
G. Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, przekł. pod red. Evert – Kappesowa, Warszawa 1967.
E. Przekop, Wschodnie patriarchaty starożytne (IV-X w.), Warszawa 1984.
M. Simon, Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa I-IV w., przeł. E. Bąkowska, Warszawa 1979.
Ch. Schönborn, Ikona Chrystusa, przeł. W. Szymona, Poznań 2001.
L. Uspienski, Teologia ikony, przeł. M. Żurowska, Poznań 1993.
E. Wipszycka, Kościół w świecie późnego antyku, Warszawa 1994.
Wybrana bibliografia w językach obcych:
Age of Spirituality: a Symposium, ed. K. Weitzmann, New York 1980, s. 101-120.
H. Belting An Image and its Function in the Liturgy: the Man of Sorrows in Byzantium, „Dumbarton Oaks Papers”, 34, 1980-1981, s. 1-16.
L. Brubaker, Vision and Meaning in Ninth-Century Byzantium: Image as Exegesis in Homilies of Gregory of Nazianzus, Cambridge 1999.
W. W. Byczkow, Wizantijskaja estietika. Tieoreticzeskije problemy, Moskwa 1977.
Byzantium (330-1453), ed. by R. Cormack, M. Vassilaki, London 2008.
Byzantium. Faith and Power (1261-1557), ed. by H. C. Evans, New York 2004.
A. Effenberger, Frühchristliche Kunst und Kultur. Von den Anfängen bis zum 7. Jahrhundert, Leipzig 1986.
A. Grabar, Le premier art chrétern (200-395), Paris 1966.
A. Grabar, Christian Iconography: A Study of Its Origins, Princeton 1968.
P. Johnstone, The Byzantine Traditions in Church Embroidery, London 1967.
A. Kazhdan, H. Maguire, Byzantine Hagiographical Texts as Sources on Art., „Dumbarton Oaks Papers”, 45, 1991, s. 1-22.
E. Kitzinger, The Cult of Images in the Age before Iconoclasm, “Dumbarton Oaks Papers”, VIII, 1954, s. 83-150.
E. Kitzinger, Byzantine Art in the Making. Main lines of stylistic development in Mediterranean Art 3rd – 7nd Century, London 1977.
H. Maguire, Art and Eloquence in Byzantium, Princeton 1981.
H. Maguire, Icons of their Bodies. Saints and their Images in Byzantium, Princeton 1996.
H. Maguire, Profane Aesthetic in Byzantine Art and Literature, “Dumbarton Oaks Papers”, 53, 1999, s. 189-205.
C. Mango, The Art of Byzantine Empire 312-1453. Sources and Documents, New Jersey 1972.
Mother of God. Representations of the Virgin in Byzantine Art, ed. by M. Vassilaki, Athens 2000.
N. Patterson Ševčenko, The Vita Icon and the Painter as a Hagiographer, „Dumbarton Oaks Papers”, 53, 1999, s, 149-165.
D. J. Sahas, Icon and Logos. Sources in Eight-Century Iconoclasm, Toronto-Buffalo-London 1988.
Synthronon. Art et archéologie de la fin de l’Antiquité et du Moyen Age, Paris 1968.
The Glory of Byzantium. Art and Culture oft he Middle Byzantine Era, 843-1261, ed. H.V. Evans, W.D. Wixom, New York 1997.
G. Vikan, Art, Medicine, and Magic in Early Byzantium, „Dumbarton Oaks Papers”, 38, 1984, s. 65-86.
G. Vikan, Byzantine Pilgimage Art, Dumbarton Oaks 1982.
K. Weitzmann, The Monastery of Saint Catherine at Mont Sinai. The Icons. Vol. 1: From the Sixth to the Tenth Century, Princeton, New Jersey 1976.