Cykl wykładów i dyskusji poświęcony ochronie prawnej cyfrowych dóbr kultury.
Cyfrowe dobra kultury stanowią nową kategorię, pozwalającą na wyodrębnienie
spośród szerszego zbioru treści cyfrowych, zbioru treści cyfrowych o znaczeniu dla
kultury. W obecnym stanie prawnym treściami cyfrowymi są „dane wytwarzane i
dostarczane w formie cyfrowej, niezależnie od tego, czy ich właściwości zostały
określone przez konsumenta, w tym treści wizualne, dźwiękowe, treści w formie
obrazów lub pisma, gry cyfrowe, oprogramowanie i treści cyfrowe umożliwiające
personalizację istniejącego sprzętu lub oprogramowania” (Dyrektywa Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów
zawieranych przez internet lub w inny sposób na odległość, COM (2015) 635), przy
czym brak jest definicji treści cyfrowych na poziomie prawa polskiego. Jednocześnie
UNESCO Charter on the preservation on the Digital Heritage (2003)
definiuje się pojęcie dziedzictwa cyfrowego, które jest rozumiane jako „unikatowe
zasoby ludzkiej wiedzy i ekspresji. Obejmuje ono zasoby kulturowe, edukacyjne,
naukowe i administracyjne, a także techniczne, prawne, medyczne i inne rodzaje
informacji stworzone cyfrowo lub przetworzone na postać cyfrową istniejące zasoby
analogowe”. Tak więc dziedzictwo cyfrowe jest nadal szerokie i obejmuje wszelkie
media oparte na technologii cyfrowej. Każda forma treści cyfrowej, zarówno 2D (np.
tekst, obraz, filmy), jak i 3D (np. środowisko wirtualne, obiekt 3D), jest objęta
dziedzictwem cyfrowym. Istotną częścią tworzonych obecnie treści cyfrowych
stanowią te o znaczeniu dla kultury, co z uwagi na ich wartość zasługuje na osobne
potraktowanie. Zgodnie z autorską definicją K. Zalasińskiej, cyfrowe dobra kultury to
treści cyfrowe (born-digital), a więc mające wyłącznie postać cyfrową i zapisane na
informatycznych nośnikach danych, o wartości dla kultury, a więc mające znaczenie
dla dziedzictwa i rozwoju kulturalnego ze względu na wartość historyczną,
artystyczną i naukową. To różnym, wybranym aspektom ochrony prawnej wskazanej
grupy treści cyfrowych poświęcone jest konwersatorium.
Punktem wyjścia dla omówienia zagadnień prawnych w tym zakresie jest stworzenie
mapy otoczenia prawnego ochrony dziedzictwa kulturowego na poziomie krajowym i
międzynarodowym i w tym zakresie ukazanie miejsca ochrony cyfrowych dóbr
kultury. Analizowana jest zatem działalność prawotwórcza prowadzona przez
UNESCO, UE, Radę Europy, jak i działalność wskazanych organizacji
międzynarodowych, jak i obrany kierunek zmian. Prowadzone rozważania
koncentrują się wokół zagadnień związanych z pojęciami dziedzictwa cyfrowego,
dokumentacyjnego czy niematerialnego, oraz instrumentów prawnych przyjętych dla
ich ochrony.
W drugiej części omówione zostają przepisy oraz ich funkcjonowanie, regulujące
ochronę prawną treści cyfrowych, w tym zagadnienia związane z podstawami
stosowania prawa autorskiego w obszarze kultury, z uwzględnieniem wyzwań jakie
są związane z rozwojem nowych technologii. W sposób szczególny analizie poddana
zostaną zagadnienia związane z prawnoautorską utworów generowanych przy użyciu
AI. Przedmiotem analizy będą przy tym zarówno dzieła wspomagane komputerowo,
jak i dzieła generowane komputerowo.
W kolejnej części spotkań omówiona zostanie diagnoza stanu i potrzeb ochrony
prawnej cyfrowych dóbr kultury w Polsce, z uwzględnieniem kluczowych elementów
modelu ochrony. Punktem wyjścia do dyskusji będą analizy i raporty, jak i projekty
strategii cyfryzacji kraju, w tym w szczególności zawartość i realizacja „Programu
digitalizacji dóbr kultury oraz gromadzenia, przechowywania i udostępniania
obiektów cyfrowych w Polsce 2009-2020”:
https://nck.pl/upload/attachments/302378/program_digitalizacji_20092020_copy3.pd
f
Planowane tematy:
1. Pojęcie cyfrowych dóbr kultury i ich ochrony.
2. Ochrona cyfrowych dóbr kultury a dziedzictwo cyfrowe.
3. Ochrona cyfrowych dóbr kultury a dziedzictwo dokumentacyjne.
4. Ochrona cyfrowych dóbr kultury a dziedzictwo niematerialne.
5. Ochrona cyfrowych dóbr kultury na poziomie krajowym.
6. Prawnoautorska ochrona treści cyfrowych – wprowadzenie.
7. Prawo autorskie a procesy cyfryzacji w obszarze kultury – stan i potrzeby.
8. Wyzwania prawnoautorskie wobec rozwoju nowych technologii oraz AI w
obszarze kultury.
9. Stan i potrzeby ochrony cyfrowych dóbr kultury w Polsce.
10. Wartościowanie cyfrowych dóbr kultury.
11. Zakres ochrony cyfrowych dóbr kultury
12. Zapewnienie autetyczności i integralności cyfrowych dóbr kultury
Konwersatorium ma na celu krytyczną analizę aktualnego stanu prawnego, na
poziomie krajowym i międzynarodowym, zapewniającego ochronę cyfrowym
dobrom kultury (born-digital), a także sformułowanie wniosków na przyszłość. W
ramach zajęć, w oparciu o omawiane kolejno elementy, stworzony zostanie model
ochrony cyfrowych dóbr kultury w Polsce, zapewniający zdefiniowanie przedmiotu
ochrony, jego identyfikacji, zakresu ochrony oraz udziału poszczególnych
interesariuszy. W tym zakresie omówione zostaną dodatkowo zasady prawidłowej
legislacji, pozwalające na zrozumienie procesu tworzenia prawa, pozwalające na
zrozumienie wymagań związanych z budowaniem podstaw normatywnych systemu
prawnej ochrony w obszarze dziedzictwa i roli prawa.
Zajęcia realizowane w ramach projektu „Zintegrowany Program Rozwoju
Dydaktyki – ZIP 2.0”, współfinansowanego ze środków Europejskiego
Funduszu Społecznego – Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 (FERS) (nr umowy: FERS.01.05-IP.08-0365/23-00).