Armia koronna w XVI-XVIII w. na tle przemian w wojskowości europejskiej, cz. II 3104-WH17MNAG1/L-OG

Studenci zapoznają się ze strukturą, organizacją, składem społeczno-narodowym tak kadry i żołnierzy sił zaciągu narodowego i cudzoziemskiego, kosztami utrzymania wojska oraz organizacją naczelnego dowództwa tak w armii koronnej jak litewskiej. Omówiono najistotniejsze przemiany dt. wojska koronnego związane z prowadzeniem działań przeciwko Szwecji, Moskwie oraz Turcji w II połowie XVII wieku. Szczególnie potraktowano okres odbudowy sił koronnych w dobie panowania Jana III Sobieskiego, gdzie staropolska sztuka wojenna święciła sukcesy na polach bitew: Chocimia i Wiednia. Odrębnie przedstawiono okres upadku wojskowości staropolskiej w dobie wielkiej wojny północnej (1700-1721) za Augusta II Wettina. Omówiono także reformy przeprowadzone za Stanisława Augusta Poniatowskiego w latach 1775-1776, które stanowiły podstawę modernizacji armii w dobie Sejmu Czteroletniego oraz udział sił Rzeczypospolitej w wojnie z Rosja w obronie dzieła Konstytucji 3 Maja.

Poszczególne wykłady będą poświęcone następującym zagadnieniom:
1.Stan źródeł i podstawowej literatury dt. funkcjonowania armii koronnej od poł. XVII wieku do końca istnienia państwa polsko-litewskiego. Postulaty badawcze i stan badań.
2.Załamanie się wojskowości staropolskiej w dobie zmagań z powstaniem kozackim B.Chmielnickiego ( 1648-1654) ; przyczyny klęsk sił koronnych w walce z Kozaczyzną zaporoską i próby reform; poglądy szlachty na modernizację armii i wybór taktyki do walki z siłami kozacko-tatarskimi.
3.Próby przezwyciężenia kryzysu w wojskowości polskiej w dobie zmagań ze Szwecją (1655-1660); odbudowa sił koronnych po 1655 r. oraz pierwsze problemy związane z zadłużeniem państwa wobec wojska wobec działań na dwóch teatrach operacyjnych przeciwko Szwecji i Moskwie.
4.Stan wojskowości polsko-litewskiej w dobie zmagań z Moskwą w latach 1654-1667 na tle przemian zachodzących w wojskowości zachodnioeuropejskiej. Próby reform ustrojowych i skarbowo-wojskowych w latach 60-tych XVII wieku na tle walki dworu królewskiego z opozycją na sejmach lat 1661-1662.
5.Upolitycznienie wojska w dobie rokoszu J.Lubomirskiego (1665-1666); upadek planów modernizacji państwa za ostatniego wazy; zakończenie wojny z Moskwą i redukcja armii koronnej w 1667 i jej konsekwencje.
6.Próby modernizacji armii koronnej w dobie wojen polsko-tureckich (1672-1676) postulowane przez Jana Sobieskiego; analiza dt. struktury, organizacji i liczebności armii rzeczypospolitej w tym okresie na tle zmian zachodzących w wojskowości zachodnioeuropejskiej (Francja, Cesarstwo Brandenburgia).
7.Armia koronna w dobie Wiednia i Ligi Świętej - odbudowa prestiżu państwa i jego sił zbrojnych w kontekście europejskim; przyczyny nieudanych kampanii mołdawskich Jana III w latach 1674-1696; wzrost znaczenia elit politycznych związany z osłabieniem władzy królewskiej.
8.Wpływ Orientu na wojskowość staropolską w II połowie XVII wieku tak tyczących uzbrojenia armii, oporządzenia, taktyki oraz walki na tym samym teatrze operacyjnym – płd-wsch. rubieżach Rzeczypospolitej (skostnienie sztuki operacyjnej polskiego dowództwa w latach 90-tych XVII w.).
9.Upadek staropolskiej sztuki wojennej w dobie wielkiej wojny północnej (1701-1721) oraz próby jej naprawy na podstawie projektów buławy: hetmanów H.A.Lubomirskiego i A.Sieniawskiego.
10.Sejm niemy 1717 r. jako istotny przełom w funkcjonowaniu sił Rzeczypospolitej w okresie panowania obu Wettinów (1697-1763); omówienie repartycji wojska do województw i konsekwencji związanych z ograniczeniem wojska do 24 tysięcy.
11.Armia koronna w dobie panowania Augusta III Wettina na tle przemian w wojskowości państw ościennych; omówienie potencjału Rosji, Austrii i Prus i ich sił zbrojnych w celu ukazania słabości pod tym względem armii polsko-litewskiej.
12.Postawa wojska koronnego w przełomowych momentach dla Rzeczypospolitej przy ingerencji mocarstw ościennych (wojna o sukcesję polską 1733-1735); konfederacja barska 1768-1`772).
13.Reformy sejmu 1775-1776 w odniesieniu do sił zbrojnych Rzeczypospolitej; nowa organizacja wojska i naczelnego dowództwa, ograniczenie władzy buławy, likwidacja „pogrzebowych” chorągwi husarskich na rzecz brygad kawalerii narodowej.
14.Reformy sejmu Czteroletniego (1788-1792) w stosunku do nowej organizacji wojska; walka na forum parlamentu o zwiększenie jej liczebności do 100 tysięcy żołnierzy; przyczyny ograniczenia reform i nie wykorzystania szansy na stworzenie armii mogącej przeciwstawić się Rosji w 1792 r.
15. Omówienie działań wojny polsko-rosyjskiej 1792 r. ze szczególnym uwzględnieniem ukazania różnic w organizacji, strukturze i organizacji naczelnego dowództwa armii Rzeczypospolitej i państw zachodnioeuropejskich (nowe trendy w sztuce wojennej rewolucyjnej Francji).

Zakres tematyczny wykładu w kontekście historii powszechnej ogranicza się od zakończenia wojny 30-letniej (1648) po działania rewolucyjnej Francji przeciwko siłom koalicji; natomiast w zakresie historii Polski od powstania B. Chmielnickiego (1648) po upadek I Rzeczypospolitej (1795).

Metody dydaktyczne:
Prowadzący w formie wykładu zaznajamia studentów z jego problematyką, stawiając na każdych zajęciach pytania problemowe, studenci mogą zadawać pytania po zakończeniu podstawowego kursu dla doprecyzowania tematyki badawczej. Lub nie zrozumienia specjalistycznych terminów z zakresu historii wojen i wojskowości.