Antropologia wojny 3102-LAWJ
Zajęcia służą wnikliwej analizie antropologicznych opracowań i opisów dotyczących specyfiki wojny oraz jej wpływu na sytuację ludności cywilnej. Interesują nas m.in.: retoryka uzasadniająca różnorakie praktyki wojenne (nie tylko zbrojne), rola akademików w jej podtrzymywaniu lub dekonstruowaniu, a także długofalowe konsekwencje doświadczania i świadkowania wojennej przemocy.
W trakcie kursu studenci zapoznają się też z tekstami antropologicznymi, mającymi na celu zrozumienie specyfiki doświadczeń, pamięci, emocji i wyborów moralnych kształtowanych przez warunki wojenne. Szczególny nacisk kładzie się na zrozumienie sytuacji zwykłych ludzi, którzy mają niewielką sprawczość polityczną, a jednocześnie są bezpośrednio dotknięci konfliktem zbrojnym.
Uczestniczki i uczestnicy kursu poznają różnorodne ujęcia antropologiczne i studia przypadków, dotyczące rzeczywistości społecznej w warunkach wojny i powojnia, starając się dostrzec istotne założenia epistemologiczne i etyczne leżące u podstaw aparatu pojęciowego danego antropologa. Osobne zajęcia poświęcone są analizie przypadków wykorzystania wiedzy antropologicznej w konfliktach zbrojnych oraz bezpośredniego zaangażowania antropologów po jednej ze stron konfliktu.
Omówimy również głosy przeciwników takiego zaangażowania, starając się zrozumieć stojące za nimi argumenty. Szczegółowy program każdych zajęć zostanie omówiony z uczestnikami na pierwszym spotkaniu i udostępniony na wspólnym dysku Google Drive. Możliwe są niewielkie zmiany w literaturze przypisanej do poszczególnych zajęć.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Po ukończeniu kursu studenci:
• znają wybrane koncepcje, teorie i debaty charakterystyczne dla subdyscypliny, jaką jest antropologią wojny
• rozwijają umiejętność analitycznej i krytycznej lektury tekstów analizujących społeczną rzeczywistość
• potrafią przygotować prezentację spełniającą wymogi akademickie, wyznaczone przez prowadzącą
• dostrzegają powiązania między konkretną interpretacją a stanowiskami etycznymi antropologów zajmujących się wojną i jej społecznymi skutkami
Kryteria oceniania
Zaliczenie:
• staranna lektura tekstów (przede wszystkim w j. angielskim), obecność i udział w dyskusjach 50%
• prezentacja na wcześniej przydzielony temat inspirowana zadana lekturę 50%
Prezentacja powinna zawierać:
• Krótką biografię autora oraz listę jego najważniejszych prac naukowych
• Pytania wyjaśniające cel poznawczy/etyczny prezentowanego tekstu
• Wnioski i hipotezy sformułowane w tekście oraz omówienie sposobu ich udowodnienia: na jakim materiale źródłowym się opierają? Jakie są ich mocne i słabe strony? Jakie kategorie poznawcze zostały przedstawione w tekście i jak są konceptualizowane?
• Refleksję na temat tego, co w tekście było najbardziej, a co najmniej przekonujące
• Pytania do dyskusji
Literatura
Agamben, Giorgio. Stan wyjątkowy (Homo Sacer 2). Tłum. Monika Surma-Gawłowska. Kraków: Korporacja Ha!art, 2008 [fragmenty]
Ahmed, Akbar. The Thistle and the Drone: How America's War on Terror Became a Global War on Tribal Islam. Harrisburg: R.R. Donnelley, 2013 [fragment].
Aleksijewicz, Swietłana. Wojna nie ma w sobie nic z kobiety. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne 2015.
Benedict, Ruth. Chryzantema i miecz. Wzory kultury japońskiej. Tłum. Ewa Klekot. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, seria "Biblioteka Myśli Współczesnej": 1999.
Bishara, Amahl, i Kamala Visweswaran, red. "Anthropology in a Time of Genocide: On Nakba and Return." Society for Cultural Anthropology, Fieldsights (Hot Spots), October 31, 2024.
Boas, Franz. "Scientists as Spies." Anthropology Today 21, no. 3 (2005): 27.
Buyskykh, Julia. "Beyond Epistemic Violence: Un-Silencing Diverse Ukrainian Voices." Etnografia Polska 67, no. 1–2 (2023). https://doi.org/10.23858/EP67.2023.3634
Buyskykh, Julia. "Old-New Colonial Tendencies in Social Anthropology: Empathy in Wartime." Ethnologia Polona 44 (2023): 55–85. https://doi.org/10.23858/ethp.2023.44.3366
Butler, Judith. Ramy wojny: kiedy życie godne jest opłakiwania? Tłum. Agata Czarnacka. Warszawa: Książka i Prasa, seria "Biblioteka Le Monde Diplomatique", 2011
Cappelletto, Francesca, red. Memory and World War II: An Ethnographic Approach. Oxford, New York: Berg, 2005 [fragmenty].
Cushman, Thomas. "Anthropology and Genocide in the Balkans. An Analysis of Conceptual Practices of Power." Anthropological Theory 4, no. 1 (2004): 5–28.
"Doing Anthropology in Wartime and War Zones." Red. Reinhard Johler, Christian Marchetti, Monique Scheer. World War I and the Cultural Sciences in Europe. Bielefeld, 2010.
Dowler, Lorraine. "The Four Square Laundry: Participant Observation in a War Zone." The Geographical Review 91, no. 1–2 (2001): 414–422.
Engelking, Barbara. Jest taki piękny słoneczny dzień. Losy Żydów szukających ratunku na wsi polskiej, 1942-1945, Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów 2011 [fragmenty]
Fassin, Didier. "Beyond Good and Evil. Questioning Anthropologists' Discomfort with Morals." Anthropological Theory 8, no. 4 (2008): 333–344.
Fassin, Didier. Moralna abdykacja. Dlaczego świat nie powstrzymał zagłady Strefy Gazy? Przeł. Oskar Hedemann, Artrage 2026.
Fedorowicz, Krzysztof. Ludność cywilna wobec wojny w Górskim Karabachu Antropologia straty i cierpienia, Gdańsk: Instytut Badań nad Polityką Europejską 2022 [fragmenty].
Ferguson, Brian. "How Can Anthropologists Promote Peace." Anthropology Today 4, no. 3 (1998): 1–3.
Ferguson, Brian. "Ten Points on War." Social Analysis: The International Journal of Social and Cultural Practice 52, no. 2 (2008): 32–49.
Ferguson, Brian. "Full Spectrum: The Military Invasion of Anthropology." W: Virtual War and Magical Death: Technologies and Imaginaries for Terror and Killing, red. N. L. Whitehead i S. Finnström, 85–110. Durham: Duke University Press, 2013.
Fish, Adam, Michael Richardson. "Drone Power: Conservation, Humanitarianism, Policing and War." Theory, Culture & Society (2022).
Gill, Lesley. "Anthropology Goes to War Again." Focaal—European Journal of Anthropology 50 (2007): 139–145.
Gjessing, Gutorm. "The Social Responsibility of the Social Scientist." Current Anthropology 9, no. 5 (1968): 397–402.
González, Roberto J. "'Human Terrain': Past, Present and Future Applications." Anthropology Today 24, no. 1 (2008): 21–26.
González, Roberto. American Counterinsurgency: Human Science and the Human Terrain. Chicago: Prickly Paradigm Press, 2009.
González, Roberto J. "Death by Remote Control: Drone Warfare in Afghanistan, Ukraine and Beyond." Anthropology Today 40, no. 1 (2024): 7–11.
Gorbach, Denys. "Is Civilizational Primordialism Any Better than Nationalist Primordialism?" Focaal 98 (2024): 114–116.
Gusterson, Hugh. "Toward an Anthropology of Drones: Remaking Space, Time, and Valor in Combat." W: The American Way of Bombing: Changing Ethical and Legal Norms, From Flying Fortresses to Drones, red. M. Evangelista i H. Shue, 191–206. Ithaca: Cornell University Press, 2014.
Halpern, Joe. "Anthropology and Conflict: Reflections on a Bosnian War." AnthroWatch 1 (1997): 10–11.
Hann, Chris. "The Agony of Ukraine." FocaalBlog, March 11, 2022
Hann, Chris. "The Proxy War in Ukraine: History, Political Economy, and Representations." Focaal 98 (2024): 100–109.
Hann, Chris. "Rejoinder." Focaal 98 (2024): 117–118.
Hann, Chris. "Humiliation, Hubris and Hamartia: The Emotional History of the Ukraine War." FocaalBlog, March 13, 2025.
Hinton, Alexander Laban. "The Dark Side of Modernity: Toward an Anthropology of Genocide." W: Annihilating Difference: The Anthropology of Genocide, red. Alexander Laban Hinton, 1–42. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
Holmes-Eber, Paula. "Lost in Translation: Anthropologists and Marines in Iraq and Afghanistan." Small Wars & Insurgencies 31, no. 2: 340–358.
Holmqvist, Caroline. "Undoing War: War Ontologies and the Materiality of Drone Warfare." Millennium: Journal of International Studies 41, no. 3. https://doi.org/10.1177/0305829813483350
Ishchenko, Volodymyr. "Class, Values, and Revolutions in the Russia-Ukraine War: A Response to Chris Hann." Focaal 98 (2024): 110–113.
Kienzler, Hanna. "'Making Patients' in Postwar and Resource-scarce Settings. Diagnosing and Treating Mental Illness in Postwar Kosovo." Medical Anthropology Quarterly 34, no. 1 (2020): 59–76.
Kowalski, Michał. Antropolog na wojnie–dylemat etycznego zaangażowania nauk społecznych. Przegląd Socjologii Jakościowej, (2013), 9 (3): 124-141.
Kubica, Grażyna. Antropologowie i antropolożki na wojennej ścieżce oraz ich dylematy moralne z tym związane. Kultura i Społeczeństwo, 2017, 61 (3): 209-221.
Lutz, Catherine. "Anthropology in an Era of Permanent War." Anthropologica 51, no. 2 (2009): 367–379.
Mabee, Carleton. "Margaret Mead and Behavioral Scientists in World War II: Problems in Responsibility, Truth, and Effectiveness." Journal of the History of the Behavioral Sciences 23 (1987): 3–13.
Maček, Ivana. "Civilian, Soldier, Deserter." W: Sarajevo Under Siege: Anthropology in Wartime, 3–33. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2009.
Mahmood, Cynthia Keppley. "Anthropology from the Bones: A Memoir of Fieldwork, Survival, and Commitment." Anthropology and Humanism 33, no. 1 (2008): 1–11.
Malinowski, Bronisław. "An Anthropological Analysis of War." American Journal of Sociology 46, no. 4 (1941): 521–550.
Mamdani, Mahmood. When Victims Become Killers: Colonialism, Nativism and the Genocide in Rwanda. Princeton: Princeton University Press, 2020 [fragment]
Mandler, Peter. "One World, Many Cultures: Margaret Mead and the Limits to Cold War Anthropology." History Workshop Journal, no. 68 (Autumn 2009): 149–172.
McFate, Montgomery. "Anthropology and Counterinsurgency: The Strange Story of Their Curious Relationship." Military Review (2005): 24–38.
McFate, Montgomery, Steve Fondacaro. "Cultural Knowledge and Common Sense. A Response to Gonzales in This Issue." Anthropology Today 24, no. 1 (2008): 27.
McFate, Montgomery, Steve Fondacaro. "Reflections on Human Terrain System during the First Four Years." Prism 2, no. 4: 63–82.
Moghnieh, Lamia. "Infrastructures of Suffering: Trauma, Sumud and the Politics of Violence and Aid in Lebanon." Medicine Anthropology Theory 8, no. 1: 1–26. https://doi.org/10.17157/mat.8.1.5091
Moos, Felix, Richard Fardon, i Hugh Gusterson. "Anthropologists as Spies. A Response to 'CIA Seeks Anthropologists', News Item in AT." Anthropology Today 21, no. 3 (2005): 25–26.
Nader, Laura. "The Anthropologist, the State, the Empire, and the 'Tribe': New Dimensions from Akbar Ahmed's The Thistle and the Drone." W: Contrarian Anthropology, 447–454. Brookings Institution Press, 2013.
Omidian, Patricia. "Living and Working in a War Zone: An Applied Anthropologist in Afghanistan." Practicing Anthropology 31, no. 2 (2009): 4–11.
Perugini, Nicola. "Anthropologists at War: Ethnographic Intelligence and Counter-Insurgency in Iraq and Afghanistan." International Political Anthropology 1, no. 2 (2008): 213–227.
Petraeus, David H., i James F. Amos. Counterinsurgency (FM 3-24), rozdz. 3 i 8. Washington, DC: Department of the Army, 2006.
Porter, Patrick. "Good Anthropology, Bad History: The Cultural Turn in Studying War." Parameters 37, no. 2 (2007). doi:10.55540/0031-1723.2356
Price, Brian R. "Human Terrain at the Crossroads." Joint Force Quarterly 87, no. 4 (2017): 69–75.
Price, David. "Anthropologists as Spies." The Nation, November 20, 2000, 1–5.
Price, David H. "Gregory Bateson and the OSS: World War II and Bateson's Assessment of Applied Anthropology." Human Organization 57, no. 4 (1998): 379–384.
Price, David H. "Cold War Anthropology: Collaborators and Victims of the National Security State." Identities 4, no. 3–4 (1998): 389–430.
Price, David H. Anthropological Intelligence: The Deployment and Neglect of American Anthropology in the Second World War. Durham, London: Duke University Press, 2008.
Robben, Antonius C. G. M. "Anthropology and Iraq War: An Uncomfortable Engagement." Anthropology Today, 1 (2009): 1–3.
"Russia's War in Ukraine: Ethnographic Views of the Extraordinary." Society for Medical Anthropology, 2024.
"Russia's War on Ukraine" (seria). Society for Cultural Anthropology, Fieldsights, 2022–2023.
Sahlins, Marshall, Roberto González, Hugh Gusterson, David Price. The Counter-Counterinsurgency Manual. Network of Concerned Anthropologists, 2009.
Scheper-Hughes, Nancy, Philippe Bourgois. "Introduction: Making Sense of Violence." W: Violence in War and Peace: An Anthology, red. Nancy Scheper-Hughes i Philippe Bourgois, 1–3. London: Blackwell Publishing, 2004.
Schmidt, Heike. "Healing the Wounds of War: Memories of Violence and the Making of History in Zimbabwe's Most Recent Past." Journal of Southern African Studies 23, no. 2 (1997): 301–310.
Schreiber, Hanna. Świadomość międzykulturowa. Od militaryzacji antropologii do antropologizacji wojska. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2013 [fragmenty]
Andre, Singer. Antropologia, ludobójstwo i obrazowanie. Kwartalnik Filmowy, 2016, 93-94 Kino amerykańskie: 214-234.
Sluka, Jeffrey A. "Participant Observation in Violent Social Contexts." Human Organization 49, no. 2 (1990): 114–126.
Sluka, Jeffrey A. "Curiouser and Curiouser: Montgomery McFate's Strange Interpretation of the Relationship between Anthropology and Counterinsurgency." PoLAR 33, no. S1: 99–115.
Sontag, Susan. "Regarding the Torture of Others." W: Cultures of Fear: A Critical Reader, red. Uli Linke i Danielle Taana Smith, 272–281. London: Pluto Press, 2009.
Stomma, Ludwik. Antropologia wojny. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2014 (fragmenty).
Sundar, Nandini. "Toward an Anthropology of Culpability." American Ethnologist 31, no. 2 (2004): 145–163.
"Surviving Field Research: Working in Violent and Difficult Situations." Red. Chandra Lekha Sriram et al. London: Routledge.
Vayda, Andrew P.,Anthony Leeds. "Anthropology and the Study of War." Anthropologica 3, no. 2 (1961): 131–133.
Wakin, Eric. Anthropology Goes to War: Professional Ethics and Counterinsurgency in Thailand. Madison: University of Wisconsin Press, 1992.
Waterston, Alisse, red. An Anthropology of War: Views from the Frontline. New York, Oxford: Berghahn Books, 2008.
Wosińska, Małgorzata. Doświadczenie traumatyczne w Rwandzie. Etnografia. Praktyki, Teorie, Doświadczenia, no 8 (2022): 149–170.