Antropologia i literatura 3102-LAIL
Antropologia literatury to dziedzina, która najczęściej traktowana jest jako poddyscyplina literaturoznawstwa; zajmują się nią w Polsce głównie teoretycy literatury. Wydaje się, że w równym stopniu powinna być obecna na studiach etnologicznych, zwłaszcza od czasu „odkrycia” literackości dzieł antropologicznych i słynnej konstatacji Clifforda Geertza, że „antropolog pisze”. Antropolog także czyta, również literaturę piękną i w swoich pracach nieraz się do niej odwołuje, a często czyni ją punktem wyjścia, kiedy mówi o kulturze i człowieku.
Antropologicznych sposobów wykorzystania literatury pięknej może być wiele. Na zajęciach potraktujemy ją przede wszystkim jako źródło poznania człowieka. Dzieło literackie staje się – jak pisze Grzegorz Godlewski – obszarem „możliwej epifanii antropologicznej, objawieniem istotnych wymiarów kulturowego bytu człowieka”. Za Ryszardem Nyczem przyjmujemy także, że literatura to „zinstytucjonalizowana sztuka wypowiadania ludzkiego doświadczenia rzeczywistości – w całym jego zróżnicowaniu i specyfice” (Nycz 2006, s. 32). Traktujemy więc pisarzy jak antropologów. Takich, którzy widzą to, czego na co dzień nie dostrzegamy. Próbują zrozumieć mechanizmy rządzące ludzkimi zachowaniami i szukają języka, którym można oddać prawdę o człowieku, jego kulturze i czasie, w którym przyszło mu żyć.
Na seminarium będziemy interpretować różne dzieła literackie, autorów zarówno polskich, jak i zagranicznych. Kontekstem będą teksty teoretyczne. Zajęcia przeznaczone dla studentów gotowych czytać dłuższe formy literackie.
|
W cyklu 2026Z:
Związki antropologii i literatury są wielowymiarowe i trudne do jednoznacznego uchwycenia. Istotne ujęcia proponują badania w obszarze antropologii literatury, podejmowane przede wszystkim przez literaturoznawców, które będą stanowić dla nas źródło inspiracji teoretycznych (Wróblewski 2023). Co ważne jednak, osoby zajmujące się antropologią piszą, ale też, rzecz jasna, czytają. Obie te aktywności zależą od siebie wzajemnie. „Opowiadamy także to, co nam się tylko wymyka, co nie daje się wcielić w żadną narracyjną sekwencję. Opowiadamy cudze opowieści po to, by opowiedzieć o sobie” (Burzyńska 2004), ale także o drugim człowieku i świecie w ogóle. W rozważaniach nad relacją literatury i antropologii ważne są takie pojęcia jak mimetyczność czy reprezentacja (rozumiana zarówno jako odtwarzanie, jak i akt twórczy). Literatura podejmuje bowiem tematy istotne dla osób praktykujących antropologię. Refleksja nad literaturą może stanowić ważną składową warsztatu antropologa. To, jakie światy reprezentuje literatura, w jaki robi to sposób, silnie oddziałuje na kulturę i stanowi źródło wiedzy o świecie. Na zajęciach podejmiemy refleksję o czytaniu i roli tekstów literackich. Zastanowimy się nad własnymi praktykami lekturowymi. Przede wszystkim jednak literaturę będziemy traktować jako źródło poznania człowieka i jego kultury. |
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Osoba, która ukończyła zajęcia:
-czyta ze zrozumieniem tekst literacki;
-umie zinterpretować dzieło literackie, wykorzystując wiedzę z zakresu antropologii kultury i ogólnohumanistyczne wykształcenie;
-potrafi określić kontekst społeczno-kulturowy dzieła
-rozumie związki antropologii kulturowej z innymi dziedzinami nauk: literaturoznawstwem, filozofią, socjologią
-wykazuje zrozumienie dla odmienności światopoglądowej
-krytycznie podchodzi do oceny technik pisarskich w antropologii
Kryteria oceniania
70 proc. – średnia ocen z tzw. wejściówek
30 proc. - aktywny udział w zajęciach
egzamin (oceny z tzw. wejściówek, aktywny udział w zajęciach)
dopuszczalne trzy nieobecności nieusprawiedliwione.
Literatura
Ostateczna lista książek do interpretacji zostanie ustalona ze studentami na pierwszych zajęciach. Będą to pozycje z zakresu literatury pięknej polskiej i zagranicznej XX i XXI w.
Literatura krytyczna
Antropologia kultury – antropologia literatury, red. E. Kosowska, E. Jaworski, Katowice 2007.
Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, red. M. P. Markowski, R. Nycz, Kraków 2006.
Wolfgang Iser Czym jest antropologia literatury? Różnica między fikcjami wyjaśniającymi a odkrywającymi, „Teksty Drugie”, nr 5/2006..
Michał Paweł Markowski, Antropologia i literatura, „Teksty Drugie”, nr 6/2007.
Narracja i tożsamość (I). Narracje w kulturze, red. W. Bolecki, R. Nycz, Warszawa 2004.
Radkowska-Walkowicz Magdalena, Co robi etnograf? Czyta, w: Doświadczanie świata, doświadczanie lektury, Warszawa 2011.
|
W cyklu 2026Z:
Burzyńska Anna, Kariera narracji. O zwrocie narratywistycznym w humanistyce. „Teksty Drugie” 2004, 1-2, s. 43-64. |
Uwagi
|
W cyklu 2026Z:
W pracach będących podstawą oceny niedopuszczalne jest stosowanie narzędzi sztucznej inteligencji w celach twórczych i redakcyjnych. |