Autor i odbiorca literatury 3007-S1B2K-01
Celem zajęć jest wspólny namysł nad zmiennymi strategiami projektowania relacji między autorem i odbiorcą w literaturze XX i XXI wieku. Omówimy podstawowe figury autorstwa (a także ich historyczne, kulturowe, społeczne konteksty), najważniejsze sposoby nawiązywania relacji z czytelnikiem, najważniejsze typy metaliterackich gier z instancjami autora i odbiorcy. Przyjrzymy się również próbom zaburzenia tego podziału, poddamy analizie zmiany statusu odbiorcy i zastanowimy się nad możliwością przypisania mu większej dozy sprawczości, co może wiązać się zarówno z nowymi przywilejami, jak i nowymi wyzwaniami stojącymi przed czytelnikiem.
Konwersatorium składa się z czterech bloków.
Pierwszy z nich dotyczy modernistycznych eksperymentów z instancją autorską, a kluczowe będą zagadnienia autotematyzmu, autorskich widm i sobowtórów, niestabilnej obecności autora w tekście.
Drugi blok poświęcony jest kryzysowi romantyczno-modernistycznej koncepcji autorstwa w dobie ponowoczesności i nowym sposobom partycypacji odbiorcy w komunikacji literackiej. Punktem wyjścia dla naszych rozmów będą klasyczne szkice Michela Foucaulta, Rolanda Barthesa i Nancy K. Miller, następnie zaś przyjrzymy się m.in. tekstom metaliterackim oraz eksperymentalnym utworom pisarzy związanych ze środowiskiem OuLiPo.
Blok trzeci dotyczy różnych typów relacji między autorem i odbiorcą, a także różnych trybów odbioru tekstu, wykraczających poza tradycyjny model hermeneutyczny.
Ostatni blok zajęciowy poświęcimy najnowszym inkarnacjom autorstwa: omówimy wybrane teksty autofikcjonalne, podamy dyskusji wizję autorstwa zbiorowego (w odniesieniu do konwergencji i kultur fanowskich), wreszcie – zastanowimy się nad wpływem ogromnego wzrostu dostępności sztucznej inteligencji, wykorzystywanej również w celach działalności twórczej, na dzisiejsze postrzeganie instancji autorskiej.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Osoba studiująca zna i rozumie:
- Sposoby, w jakie konstruowano relację między autorem i odbiorcą w literaturze polskiej i światowej XX i XXI wieku
- Różne koncepcje autorstwa funkcjonujące w życiu literackim XX i XXI wieku
- Teksty teoretyczne z zakresu teorii literatury poświęcone zagadnieniu relacji między autorem i odbiorcą
- Kulturowe i społeczne uwarunkowania literackiej działalności zawodowej
Osoba studiująca potrafi:
- Opisywać i wyjaśniać przemiany koncepcji autorstwa, jakie zaszły w literaturze polskiej i światowej XX i XXI wieku
- Dokonać analizy strategii nadawczych i sposobów projektowania relacji między autorem i odbiorcą w danym tekście literackim
- Formułować wypowiedzi krytyczne o charakterze naukowym i artystycznym na temat zjawisk w polu komunikacji literackiej, ze szczególnym uwzględnieniem klasycznych i nowych figur autorstwa oraz klasycznych i nowych strategii odbioru tekstu
Osoba studiująca jest gotowa do:
- literackiej i literaturoznawczej refleksji nad relacjami autora i odbiorcy w obliczu przemian medialnych, technologicznych i społecznych
- krytycznego namysłu nad własnymi praktykami autorskimi i czytelniczymi
- krytycznego namysłu nad wyzwaniami artystycznymi, intelektualnymi i etycznymi, które stoją przed autorami i odbiorcami tekstów literackich
Kryteria oceniania
Na ocenę końcową składają się: ocena bieżącej aktywności (50%) i ocena pracy zaliczeniowej (50%). Praca ta, licząca 7-10 stron, może mieć charakter literacki, krytycznoliteracki lub naukowy, a jej temat i formę należy uprzednio ustalić z prowadzącym.
Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze. Powyżej tej liczby (z wyłączeniem przypadków udokumentowanych, np. zwolnieniem lekarskim) nie ma możliwości zaliczenia zajęć. Usprawiedliwione nadprogramowe nieobecności muszą zostać odrobione.
Korzystanie z narzędzi SI dozwolone jest tylko za zgodą prowadzącego i na zasadach ustalonych z prowadzącym.
Nakład pracy:
– udział w zajęciach: 30 godzin (1 ECTS)
– przygotowanie do zajęć: 30 godzin (1 ECTS)
– przygotowanie pracy zaliczeniowej: 60 godzin (2 ECTS)
Literatura
Lista lektur ma charakter wstępny i może ulec zmianie w zależności od preferencji osób studiujących.
1. Aldona Kobus, Autorstwo. Urynkowienie literatury i fantazmat podmiotu autorskiego, Toruń 2021 (fragmenty).
2. André Gide, Fałszerze. Dziennik fałszerzy, przeł. Anna i Jarosław Iwaszkiewiczowie, Julian Rogoziński, oprac. Krzysztof Jarosz, BN II 251, Wrocław 2003 (fragmenty)
LUB Luigi Pirandello, Sześć postaci w poszukiwaniu autora, w: tegoż, Wybór dramatów, oprac. Józef Heistein, BN II 193, Wrocław 1978.
3. Fernando Pessoa, Księga niepokoju spisana przez Bernarda Soaresa, pomocnika księgowego w Lizbonie, przeł. Michał Lipszyc, Kraków 2013 (fragmenty).
Fernando Pessoa, Heteronimy. Utwory wybrane, przeł. Wojciech Charchalis, Kraków 2021 (fragmenty).
„Literatura na Świecie” 2013, nr 3–4 (wybrane teksty).
4. Robert Walser, Wypracowania Fritza Kochera, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, Warszawa 2023 (fragmenty).
Robert Walser, Zbój, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, Warszawa 2020 (fragmenty).
Robert Walser, Mikrogramy, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, Łukasz Musiał, Arkadiusz Żychliński, Kraków 2013 (wybrane utwory).
5. Roland Barthes, Śmierć autora, przeł. Michał Paweł Markowski, „Teksty Drugie” 1999, nr 1-2.
Michael Foucault, Kim jest autor?, przeł. Michał Paweł Markowski, w: tegoż, Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura, wyb. i oprac. Tadeusz Komendant, tłumacze różni, Warszawa 1999.
Nancy K. Miller, Arachnologie: kobieta, tekst i krytyka, przeł. Krystyna Kłosińska, Krzysztof Kłosiński, w: Teorie literatury XX wieku: antologia, red. Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, Kraków 2007.
6. Leopold Buczkowski, Mówiła, że szata ma czoło zabliźnięte woskiem; Romans, w: tegoż, Młody poeta w zamku, Kraków 1976.
Muriel Spark, Pocieszyciele, przeł. Tomasz Dobrogoszcz, „Literatura na Świecie 2018, nr 5-6.
Italo Calvino, Jeśli zimową nocą podróżny, przeł. Anna Wasilewska, wydanie dowolne (fragmenty).
7. Raymond Queneau, Sto tysięcy miliardów wierszy, adaptacja Jan Gondowicz, Kraków 2008.
Raymond Queneau, Bajeczka na twoją modłę, przeł. Jerzy Lisowski, Gdańsk 1985.
B.S. Johnson, Nieszczęśni, przeł. Katarzyna Bazarnik, Kraków 2008.
John Cage, Przeludnienie i sztuka, przeł. Andrzej Sosnowski, Wrocław 2012 (wybrane utwory)
8. Paul Celan, Południk. Mowa z okazji otrzymania Nagrody Georga Büchnera, przeł. Andrzej Kopacki, „Literatura na Świecie” 2010, nr 1-2.
Paul Celan, wybór wierszy i listów.
Hans Georg Gadamer, Kim jestem Ja i kim jesteś Ty? Komentarz do cyklu wierszy Celana „Atemkristall”, w: tegoż, Czy poeci umilkną?, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, Kraków 1998.
9. Bohdan Zadura, Daj mu tam, gdzie go nie ma, czyli języki obce poezji, w: tegoż, Daj mu tam, gdzie go nie ma, Lublin 1996.
Piotr Sommer, Nowy Jork jak włostowicki cmentarz (O nowych wierszach Bohdana Zadury), w: tegoż, Smak detalu i inne ogólniki, Poznań 2015 (fragmenty).
Jacek Podsiadło, Daj mi tam, gdzie mogę dobiec, „Tygodnik Powszechny” 2000, nr 24.
Andrzej Franaszek, Poezja jak bluza z kapturem, „Gazeta Wyborcza” 22.03.2014.
Maja Staśko, Porozumialcy. O nowej poezji, cz. 1 i 2 „Ha!art”, online.
10. Roland Barthes, Przyjemność tekstu, przeł. Ariadna Lewańska, Wydawnictwo KR, Warszawa 1997 (fragmenty).
Susan Sontag, Przeciw interpretacji, przeł. Dariusz Żukowski, w: tejże, Przeciw interpretacji i inne eseje, przeł. Małgorzata Pasicka, Anna Skucińska, Dariusz Żukowski, Kraków 2012.
Clarice Lispector, Opowiadania wszystkie, przeł. Wojciech Charchalis, Warszawa 2019 (wybrane utwory).
11. James Baldwin, Mój Giovanni, przeł. Andrzej Selerowicz, Warszawa 1991 (fragmenty)
Eve Kosofsky Sedgwick, Czytanie paranoiczne, czytanie reparacyjne, albo masz paranoję i pewnie myślisz, że ten tekst jest o tobie, przeł. Magda Szcześniak, „Widok” 2014, nr 5 (fragmenty).
Dodatkowo: Garth Greenwell, Enamored of the Abyss, „Harper’s Magazine”, October 2025.
LUB
Vladimir Nabokov Siostry Vane; Sygnały i symbole, w: tegoż, Kęs życia i inne opowiadania, przeł. Leszek Engeking, Michał Kłobukowski, Warszawa 2009.
Vladimir Nabokov, Dobrzy czytelnicy i dobrzy pisarze, w: tegoż, Wykłady o literaturze, przeł. Zbigniew Batko, Warszawa 2000.
12. Claudia Rankine, Obywatelka. Amerykańska liryka, przeł. Joanna Mąkowska, Kraków 2025.
Magdalena Rembowska-Płuciennik, Opowiem ci o tobie. Narracja drugoosobowa w literaturze współczesnej, Warszawa 2025 (fragmenty).
Joanna Jeziorska-Haładyj, Pasować do opisu (Claudia Rankine, „Citizen: An American Lyric” i „Just Us”), „Wizje. Aktualnik” 30 stycznia 2022.
13. Dorota Kotas, Czerwony młoteczek, Warszawa 2023.
Olga Wróbel, O sobie, „Dwutygodnik”, maj 2023.
Agata Sikora, Ja w pudełku, „Dwutygodnik”, lipiec 2023.
LUB
Edouard Louis, Historia przemocy, przeł. Joanna Polachowska, Warszawa 2018.
Agata Sikora, Ja w pudełku, „Dwutygodnik”, lipiec 2023.
Iwona Komór, Przemiana. O prozie Edouarda Louisa, „Wizje. Aktualnik”, 1 grudnia 2021.
14. Dominik Antonik, Autor jako marka. Literatura w kulturze audiowizualnej społeczeństwa informacyjnego, Kraków 2014 (fragmenty); tegoż, Sława literacka albo nowe reguły sztuki. Studia z socjologii i ekonomii literatury, Kraków 2024 (fragmenty).
Wybór rozmów z pisarzami i pisarkami, np. Jamesem Baldwinem, Leopoldem Buczkowskim, Ivy Compton-Burnett, Elfriede Jelinek, Clemensem Setzem, Michałem Witkowskim,.
15. Henry Jenkins, Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów, przeł. Małgorzata Bernatowicz, Mirosław Filiciak, Warszawa 2007 (fragmenty).
Elisabeth Long, O społecznej naturze czytania, przeł. Maciej Maryl, „Teksty Drugie” 2012, nr 6.
Aldona Kobus, Fandom. Fanowskie modele odbioru, Toruń 2018 (fragmenty).
16. Justyna Bargielska, Kubek na tsunami, Kołobrzeg 2025.
Jeśli zabiję się dzisiaj, nie zobaczę, co może stać się jutro. Rozmowa Artura Burszty z Justyną Bargielską, „biBLioteka”, online.
Łukasz Zawada, Od ready made’u do promptu, „Dwutygodnik”, czerwiec 2025.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: