Stylistyka językowa 3007-S1A3SJ
Podczas zajęć studenci poznają różne odmiany stylistyczne, regionalne i środowiskowe polszczyzny wraz z ich językowymi wykładnikami oraz przykładami gatunków, w których najpełniej się realizują. Zapoznają się z funkcjami tych wykładników w tekstach współczesnej polszczyzny, różnymi typami stylizacji (kolokwializacja, argotyzacja, kancelaryzacja, dialektyzacja, profesjonalizacja, scjentyzacja, archaizacja) oraz innymi językowymi mechanizmami nawiązań, np. kontrmówienie, gry językowe, intertekstualność. Przeanalizują funkcje innowacji językowych (w tym neologizmów i błędów) w kreacji postaci literackich, świata przedstawionego (na poziomie języka postaci, narracji i interpretacji tekstu). Studenci będą także pisać krótkie teksty z elementami stylizacji.
W programie zajęć znajdą się następujące tematy
1. Zróżnicowanie stylistyczne polszczyzny (odmiany polszczyzny oraz ich językowe wyznaczniki; gatunki typowe dla wybranych odmian stylistycznych)
2. Podstawowe pojęcia: socjolekt, profesjolekt, styl, stylizacja, gry językowe, intertekstualność, kontrmówienie, antyprzysłowie
3. Typy i rodzaje stylizacji. Środki językowe służące indywidualizacji i stylizacji
4. Neologizmy słowotwórcze i ich funkcje (w twórczości poetyckiej, prozatorskiej, reklamie, struktury potencjalne, oryginalne), reinterpretacje słowotwórcze, etymologia ludowa
5. Naruszenia normy językowej jako element stylizacji i kreacji (łączliwość, frazeologia, składnia, ortografia)
6. Homonimia, homofonia, homografia, enumeracja
7. Styl potoczny (różne koncepcje potoczności), kolokwializacja i argotyzacja
8. Archaizacja i styl biblijny (nawiązania gatunkowe, np. litania, modlitwa)
9. Styl urzędowy, kancelaryzacja, literackie (i nie tylko) nawiązania do gatunków urzędowych
10. Socjolekty – odmiany języka uwarunkowane społecznie (typologia i struktura językowa socjolektów, cechy leksyki wybranych socjolektów a świat wartości środowiskowych)
11. Profesjolekty i profesjonalizacja
12. Styl naukowy i scjentyzacja
13. Zróżnicowanie regionalne polszczyzny i dialektyzacja
14. Teksty użytkowy. Prosta polszczyzna i jej funkcje (Idea prostego języka, lingwistyczne cechy tekstu trudnego, właściwości tekstów o podstawowej funkcji informacyjnej lub adresowanych są do masowego odbiorcy.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
Student:
zna i rozumie
- podstawowe terminy stylistyczne,
- właściwości stylów funkcjonalnych i różne typy stylizacji,
- specyfikę odmian społecznych języka (profesjolektów i socjolektów);
potrafi
- zastosować w praktyce podstawowe terminy stylistyczne (podczas analizy tekstów);
- przeanalizować teksty w napisane w stylach funkcjonalnych polszczyzny oraz ich literackie przetworzenia czy nawiązania,
- wskazać cechy różniące profesjolekt od socjolektu, właściwości językowe odmian stylistycznych i środowiskowych,
- określić rodzaj stylizacji i jej funkcje w tekście,
- rozpoznać wykładniki stylizacji,
- napisać krótki tekst z wykorzystaniem zdobytych umiejętności w zakresie stylizacji lub intertekstualności
- w zrozumiałym języku formułować teksty o sprawach ważnych społecznie (np. ogłoszenia, informacje, ulotki);
jest gotów
- zastosować w praktyce (podczas analizy tekstów) podstawowe terminy stylistyczne,
- analizować właściwości nawiązań do socjolektów w kontekście systemu wartości grupy i kultury środowiska posługującego się tą odmianą języka,
- pracować nad tekstem użytkowym w grupie jako jej moderator lub wykonawca powierzonego mu zadania,
- wykorzystać zdobyte kompetencje we własnej twórczości lub w omawianiu tekstów innych autorów,
- słuchać rad innych i współpracować, ponieważ jest to umiejętność konieczna dla efektywnej pracy zespołowej.
Kryteria oceniania
Zaliczenie na podstawie oceny aktywności i przygotowania do zajęć oraz oceny zadania i projekt u(prezentacji).
Nakład pracy i punkty ECTS:
1) aktywność i przygotowanie do zajęć (lektury, ćwiczenia, quizy) - 30 godz. (1 ECTS);
2) zadania: krótki tekst wykorzystujący stylizację lub intertekstualność (na poziomie językowym) - 30 godz. (1 ECTS);
3) projekt: przygotowanie prezentacji na temat stylizacji w wybranym współczesnym tekście literackim lub cyklu przekazów reklamowych i zaprezentowanie jej podczas zajęć – 30 godz. (1 ECTS).
Student ma prawo do dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze.
Jeśli student ma więcej nieusprawiedliwionych nieobecności, nie otrzymuje zaliczenia z zajęć.
Jeśli student chce usprawiedliwić nieobecności, musi w ciągu tygodnia udokumentować ich obiektywne przyczyny (np. zwolnieniem lekarskim).
Student ma obowiązek odrobić nadprogramowe usprawiedliwione nieobecności w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.
Podstawa: Regulamin studiów na Uniwersytecie Warszawskim:
a. pkt. 17 par. 2,
b. pkt.4. 5 par. 17,
c. par. 33.
Jeśli student chce na potrzeby prezentacji lub zadania skorzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, musi:
a. uzyskać na to zgodę osoby prowadzącej zajęcia,
b. uzgodnić z osobą prowadzącą zajęcia cele i zakres wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji.
Student nie może korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, aby redagować prace w języku polskim, chyba że osoba prowadząca zajęcia się na to zgodzi.
3. Jeśli student wykorzysta narzędzia sztucznej inteligencji:
a. bez zgody osoby prowadzącej zajęcia lub
b. w sposób z nią nieuzgodniony,
osoba prowadząca zajęcia stosuje procedury analogiczne do tych stosowanych w procedurze antyplagiatowej. Procedury te opisała Uniwersytecka Rada ds. Kształcenia w uchwale nr 14.
Podstawa:
1. Uchwała nr 170 Rady Dydaktycznej dla kierunków studiów: filologia bałtycka, filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie, filologia polska, filologia polskiego języka migowego, kulturoznawstwo – wiedza o kulturze, logopedia ogólna i kliniczna, slawistyka, sztuka pisania, sztuki społeczne z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Wydziale Polonistyki
2. Uchwała nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia
3. Uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim.
Literatura
Literatura (w wyborze i we fragmentach):
• Bartmiński J. (red.), 2001, Współczesny język polski, Lublin.
• Burkacka I., 2021, Od poetyzmów do potocyzmów. Neologizmy słowotwórcze w Piaskowej Górze i Chmurdalii Joanny Bator, w: Język pisarzy: problemy gramatyki, red. Tomasz Korpysz i Anna Kozłowska, t. 13, seria „Bielańskie Prace Językoznawcze”, Warszawa, s. 153-173.
• Burkacka I., 2023, „Słowo, które nie ma emocji” – o roli słownictwa profesjolektalnego w reportażu M. Szczygła Ubytkowanie z tomu Nie ma, „Poradnik Językowy”, wolumen okolicznościowy pt. Horyzonty polszczyzny, red. M. Piasecka, M. Wojtyńska-Nowotka, Warszawa, s. 232-243.
• Burkacka I., 2024, Augmentativa i ich funkcje w powieści Ten się śmieje, kto ma zęby Zyty Rudzkiej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, 58(2), s. 65–78.
• Burkacka I., 2025, „Na wdowę wyglądać wszawo”. Derywaty ekspresywne w powieści Zyty Rudzkiej Ten się śmieje, kto ma zęby, „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” USz, t. 24, s. 25-39.
• Charzyńska E., Dębowski L., Guszczyński W., Hadryan M., Historia badań nad zrozumiałością tekstu, https://www.researchgate.net/publication/303875967_Historia_badan_nad_zrozumialoscia_tekstu
• Dubisz S., 1996, O stylizacji językowej, w: Język artystyczny, t. 10 Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 1580, Katowice.
• Dubisz S., 2015, Językoznawcze studia polonistyczne (pisma wybrane, uzupełnione, zmienione). III Stylistyka – retoryka – translatoryka, Warszawa.
• Grabias S., 1997, Język w zachowaniach społecznych, Lublin.
• Handke K., 2009, Socjologia języka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Kołodziejek E., 2005, Człowiek i świat w języku subkultur, Szczecin.’
• Maćkiewicz J., 2010, Jak pisać teksty naukowe, Warszawa.
• Malinowska E., Nocoń J., Żydowska-Bednarczuk U. (red.), 2013, Style współczesnej polszczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej, Kraków.
• Piekot T., 2013, Ruch prostego języka – korzyści i zagrożenia (Standard „plain language” jako język przyjazny obywatelom) [w:] I Kongres Języka Urzędowego, Warszawa, s. 169197.
• Piekot T.,2008, Język w grupie społecznej. Wprowadzenie do analizy socjolektu, Wałbrzych.
• Wilkoń A., 2000, Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny, Katowice.
• Sławkowa E., 2011, Bru-net. Co nowa proza polska „robi z odmianami stylowymi polszczyzny?, w: Odmiany stylowe polszczyzny dawniej i dziś, red. U. Sokólska, Białystok.
• Wysocka A,. 2016, Fakty – język – podmiotowość. Stylistyczne osobliwości reportaży Ryszarda Kapuścińskiego, Lublin.
• Zdunkiewicz-Jedynak D., 2008, Wykłady ze stylistyki, Warszawa.
+ inne wynikające z zainteresowań osób uczestniczących w zajęciach