Widzialne i wymazane. O przestrzeni jako narzędziu władzy w literaturze, filmie i kulturze wizualnej 3007-S1A2K-05

Konwersatorium „Widzialne i wymazane. O przestrzeni jako narzędziu władzy w literaturze, filmie i kulturze wizualnej” poświęcone jest współczesnym sposobom przedstawiania przestrzeni miejskich, pogranicznych i peryferyjnych w różnych tekstach kultury. Punktem wyjścia zajęć będzie refleksja nad tym, w jaki sposób przestrzeń organizuje doświadczenie społeczne, kształtuje relacje między centrum a marginesem, wpływa na widzialność określonych grup i historii oraz uczestniczy w procesach pamięci, wykluczenia i symbolicznego zawłaszczania miejsc.

Podczas zajęć analizowane będą zarówno teksty literackie, jak i wybrane filmy, seriale, reportaże i dokumenty wizualne. Szczególną uwagę poświęcimy przedstawieniom miast Europy Środkowo-Wschodniej i Zachodniej — między innymi Gdańska, Warszawy, Lwowa, Berlina i Tel Awiwu — a także przestrzeniom pogranicznym, postsocjalistycznym i postindustrialnym. Interesować nas będą miasta nowoczesności i kapitalizmu, krajobrazy transformacji ustrojowej, miejsca pamięci i utraty, przestrzenie migracji oraz obszary poddawane procesom marginalizacji lub kulturowego wymazywania.

Ważnym elementem kursu będzie refleksja nad relacją między przestrzenią a narracją. Analizować będziemy, w jaki sposób literatura i kultura wizualna wykorzystują topografię miasta, architekturę, infrastrukturę, granice czy ruiny do budowania opowieści o przemocy, klasie społecznej, tożsamości, nostalgii, nowoczesności i kryzysie. Omawiane teksty interpretowane będą z perspektywy współczesnych koncepcji badawczych, takich jak heterotopia, nie-miejsce, geopoetyka, studia miejskie, studia nad pamięcią czy zwrot topograficzny.

Konwersatorium ma charakter interdyscyplinarny i komparatystyczny. Łączy narzędzia literaturoznawcze, kulturoznawcze i filmoznawcze, zachęcając studentów do krytycznego myślenia o przestrzeni jako kategorii kulturowej i politycznej. Istotnym celem zajęć jest także rozwijanie umiejętności interpretacyjnych oraz praktyczne ćwiczenie analizy tekstów kultury w perspektywie przestrzennej.

Zaliczenie konwersatorium będzie miało formę indywidualnego eseju interpretacyjnego poświęconego wybranej przestrzeni miejskiej, pogranicznej lub peryferyjnej reprezentowanej w kulturze.

Koordynatorzy przedmiotu

Piotr Sadzik
Jagoda Wierzejska

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Konwersatorium poświęcone jest literackim, filmowym i kulturowym reprezentacjom przestrzeni miejskich oraz peryferyjnych, analizowanych jako narzędzia organizacji władzy, pamięci, widzialności i wykluczenia. Punktem wyjścia zajęć jest założenie, że przestrzeń nie stanowi neutralnego tła wydarzeń społecznych i narracyjnych, lecz aktywnie uczestniczy w wytwarzaniu relacji politycznych, klasowych, kulturowych i afektywnych. Miasta, dzielnice, pogranicza, osiedla i miejsca „znikające” traktowane będą jako nośniki ideologii, archiwa pamięci, sceny konfliktów oraz przestrzenie negocjowania tożsamości jednostkowych i zbiorowych. Podczas zajęć analizować będziemy zarówno klasyczne, jak i współczesne teksty literackie, reportaże, eseje, seriale i filmy, ukazujące różne sposoby doświadczania oraz przedstawiania przestrzeni. Szczególną uwagę poświęcimy miejscom Europy Środkowo-Wschodniej i Zachodniej — takim jak Gdańsk, Warszawa, Lwów, Berlin czy Tel Awiw — a także przestrzeniom peryferyjnym, pogranicznym i postindustrialnym. Interesować nas będą między innymi miasta modernizacji i kapitalizmu, przestrzenie pamięci i utraty, krajobrazy postsocjalistyczne, miejsca wymazane z mapy oraz przestrzenie funkcjonujące na styku centrum i peryferii. Czytane teksty interpretowane będą z perspektywy współczesnych koncepcji badawczych, takich jak heterotopia, nie-miejsce, zwrot topograficzny, geopoetyka, studia nad pamięcią, studia miejskie i kulturowe czy refleksja nad przestrzeniami postzależnościowymi i postsocjalistycznymi. Ważnym elementem zajęć będzie także analiza relacji między literaturą a kulturą wizualną — zwłaszcza filmem, serialem, fotografią i dokumentem. Konwersatorium ma charakter interdyscyplinarny i komparatystyczny. Łączy analizę tekstów kultury z refleksją nad społecznym funkcjonowaniem przestrzeni, jej symbolicznym kodowaniem oraz rolą w budowaniu zbiorowych wyobrażeń. Istotnym celem zajęć jest rozwijanie umiejętności interpretacyjnych, analitycznych i projektowych studentów, a także ćwiczenie krytycznego myślenia o przestrzeni jako kategorii kulturowej i politycznej. Zaliczenie konwersatorium będzie miało formę indywidualnego eseju interpretacyjnego poświęconego wybranej przestrzeni miejskiej, pogranicznej lub peryferyjnej reprezentowanej w kulturze. Studenci wykorzystają w nim poznane podczas zajęć narzędzia interpretacyjne oraz odwołają się do wybranych tekstów literackich, filmowych lub wizualnych. Celem pracy będzie samodzielna analiza sposobów przedstawiania przestrzeni oraz jej związków z pamięcią, władzą, tożsamością, wykluczeniem lub doświadczeniem nowoczesności.

Efekty kształcenia

Wiedza

Student zna podstawowe pojęcia związane z analizą przestrzeni w literaturze i kulturze, takie jak heterotopia, nie-miejsce, geopoetyka czy pamięć miejsca.

Student orientuje się w wybranych sposobach przedstawiania miasta, pogranicza i peryferii w literaturze, filmie i kulturze wizualnej XX i XXI wieku.

Student posiada podstawową wiedzę na temat związków między przestrzenią a procesami społecznymi, politycznymi i kulturowymi.

Umiejętności

Student interpretuje teksty literackie i wizualne z uwzględnieniem ich kontekstu przestrzennego, historycznego i kulturowego.

Student rozpoznaje i analizuje różne strategie przedstawiania miasta, pamięci, marginalizacji i wykluczenia w tekstach kultury.

Student potrafi wykorzystać podstawowe narzędzia interpretacyjne z zakresu studiów miejskich i kulturowych.

Student przygotowuje projekt zespołowy poświęcony wybranej przestrzeni miejskiej lub peryferyjnej, wykorzystując różnorodne materiały i formy prezentacji.

Kompetencje społeczne

Student dostrzega kulturowe i polityczne znaczenie przestrzeni oraz potrafi krytycznie analizować sposoby jej przedstawiania w literaturze i kulturze wizualnej.

Student potrafi pracować w grupie nad wspólnym projektem interpretacyjnym lub twórczym.

Kryteria oceniania

Obecność na zajęciach (dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze; każdą kolejną należy zaliczyć ustnie lub pisemnie, przy czym wymagana jest obecność na co najmniej połowie spotkań).

Procentowy udział w ocenie końcowej: 25%

Bieżąca aktywność oraz przygotowanie i wygłoszenie krótkiej prezentacji (ok. 10–15 minut) dotyczącej wybranego tekstu, filmu, pojęcia lub problemu związanego z tematyką konwersatorium.

Procentowy udział w ocenie końcowej: 25%

Przygotowanie indywidualnego eseju interpretacyjnego poświęconego wybranej przestrzeni miejskiej, pogranicznej lub peryferyjnej oraz jej reprezentacjom w literaturze, filmie lub kulturze wizualnej.

Procentowy udział w ocenie końcowej: 50%

UWAGA: AI może być wykorzystywane wyłącznie do zadań technicznych i pomocniczych (np. korekta językowa, porządkowanie bibliografii, wyszukiwanie materiałów). Powierzanie AI napisania fragmentów pracy, generowanie interpretacji lub koncepcji eseju jest sprzeczne z wymogiem samodzielności pracy i niedozwolone w ramach zajęć.

Bilans punktów ECTS

3 ECTS = 75–90 godzin pracy studenta

uczestnictwo w zajęciach – 1 ECTS
przygotowanie do zajęć i lektura tekstów – 1 ECTS
przygotowanie prezentacji i eseju interpretacyjnego – 1 ECTS

(1 ECTS = 25–30 godzin pracy studenta)