Pisanie ciała w romantyzmie 3007-S1A1K-09
Każde zajęcia będą poświęcone innej perspektywie oglądu ciała w literaturze pierwszej połowy XIX wieku, a wszystkie razem dadzą – z konieczności niepełny, lecz wieloaspektowy – obraz romantycznego podejścia do ludzkiej i zwierzęcej fizyczności. W ułożeniu tej mozaiki pomogą konteksty kultury europejskiej (XIX-wiecznej i wcześniejszej), jak również odniesienia do najnowszych nurtów badawczych rozwijanych w XXI-wiecznej humanistyce. To pozwoli zdiagnozować główne problemy zajmujące polskich romantyków w kontekście ciała i cielesności, a następnie odnieść je do współczesności.
Zaproponowane zestawienia tekstów będą stanowiły podstawę eksperymentów interpretacyjnych wspierających uczestniczki i uczestników w szerszej refleksji krytycznej na temat kultury.
W trakcie zajęć będzie poruszany temat przemocy, w tym seksualnej.
Szacowany nakład pracy uczestnika lub uczestniczki konwersatorium:
– 30 godzin: uczestnictwo w zajęciach w sali,
– 30 godzin: przygotowanie do zajęć,
– 30 godzin: przygotowanie do napisania pracy zaliczeniowej.
Zakres tematyczny:
1. Wprowadzenie do ciała romantycznego
2. Jedno ciało – wiele ciał: A. Mickiewicz, Upiór; Dziady cz. III: Ustęp
3. Ciało doświadczane: Z. Krasiński, korespondencja (fragmenty)
4. Ciało męskie – kreowane: J. Słowacki, korespondencja (fragmenty)
5. Ciało kobiece – postrzegane: W. Słowacki, Narracje (fragmenty); S. Bécu, korespondencja (fragmenty)
6. Ciało nieludzkie – dopuszczane do głosu: J. Słowacki, Genezis z Ducha. Modlitwa
7. Ciało oswajane: N. Żmichowska, Poganka; A. Mostowska, Moje rozrywki (fragmenty)
8. Ciało ujarzmiane: J. Słowacki, Fantazy. Nowa Dejanira; A. Mostowska, Moje rozrywki (Lewita z Efraim)
9. Ciało transgresyjne: J.I. Kraszewski, Leon Leontyna
10. Ciało groteskowe: J. Słowacki, Poema Piasta Dantyszka; Samuel Zborowski (fragmenty)
11. Ciało w rozkładzie: J.I. Kraszewski, Życie po śmierci. Powieść pijaka; J. Słowacki, Król-Duch (fragmenty)
12. Ciało w budowie: M. Shelley, Frankenstein, czyli współczesny Prometeusz, tłum. M. Płaza
13. Ciało tekstu: J. Słowacki, wybrane liryki; C. Norwid, wybrane liryki
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Uczestnik lub uczestniczka zajęć:
– zna różne podejścia do tematu cielesności w literaturze polskiego romantyzmu i umie je wpisać w znany sobie dotychczas wizerunek epoki,
– zna wybrane metodologie badania motywów somatycznych w literaturze,
– potrafi zlokalizować w utworze romantycznym odniesienie do cielesności i je zinterpretować w kontekście całego utworu oraz kultury epoki,
– podejmuje krytyczną refleksję nad stosunkiem do ciała w kulturze i wnioskuje o wpływie tego stosunku na sytuację konkretnych grup i jednostek,
– zdaje sobie sprawę ze społecznego znaczenia dyskursu dotyczącego cielesności i przejawia gotowość do jego odpowiedzialnego kształtowania.
Kryteria oceniania
1. Obecność na zajęciach: dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze, każda dodatkowa musi zostać usprawiedliwiona lub odrobiona na dyżurze.
2. Bieżące przygotowanie do zajęć oraz aktywność w ich trakcie.
3. Krótka praca zaliczeniowa napisana na ostatnich zajęciach.
Używanie narzędzi sztucznej inteligencji jest dopuszczalne tylko po konsultacji z prowadzącą i na określonych przez nią warunkach. Złamanie tej zasady pociągnie za sobą konsekwencje określone w Uchwale nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia (https://dokumenty.uw.edu.pl/dziennik/DURK/Lists/Dziennik/Attachments/134/DURK.2023.98.UURK.98.pdf).
Literatura
Lista zaproponowanych lektur może być modyfikowana zgodnie z zainteresowaniami uczestniczek i uczestników, a część tekstów zostanie omówiona we fragmentach.
1. Sensualność w kulturze polskiej, red. W Bolecki, https://sensualnosc.bn.org.pl/ (dostęp: 28.05.2026).
2. A. Mickiewicz, Upiór; Dziady cz. III: Ustęp
J.M. Rymkiewicz, Żywy trup [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Wrocław 2009.
Ł. Kozak, Upiór. Historia naturalna, Warszawa 2021.
M. Chołody, Skaza cielesności (czytanie między wierszami), „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2024, nr 46, s. 189–199.
3. Z. Krasiński, korespondencja (fragmenty)
M. Bieńczyk, Czarny człowiek. Krasiński wobec śmierci, Warszawa 1990.
M. Kuziak, Podmiotowość romantyczna kłopoty z sensualnością. Rekonesans na przykładzie korespondencji Zygmunta Krasińskiego, „Pamiętnik Literacki” 2018, z. 1, s. 27–47.
4. J. Słowacki, korespondencja (fragmenty)
D.M. Osiński, Dandysa dziewiętnastowieczny tekst o ciele. Przyczynek do teorii cielesności dandysa, „Tekstualia” 2007, nr 1 (8), s. 1–31.
F. Mazurkiewicz, Siła i słabość. Studium upadku męskiej hegemonii w Polsce, Warszawa 2019.
5. W. Słowacki, Narracje (fragmenty); S. Bécu, korespondencja (fragmenty)
G. Ritz, Między gender a narodem – kobiety w polskim romantyzmie albo język płci, tłum. M. Łukasiewicz [w:] Romantyzm i nowoczesność, red. M. Kuziak, Kraków 2009.
D. Saniewska, „Emocje koloraturowe” w listach Juliusza Słowackiego i Salomei Bécu [w:] Emocje, język, literatura, red. taż, Kraków 2016.
M. Ładoń, Wyczerpane. Kobiety i choroby, Gdańsk 2025.
6. J. Słowacki, Genezis z Ducha. Modlitwa
Zwierzęta i ich ludzie. Zmierzch antropocentrycznego paradygmatu, red. A. Barcz, D. Łagodzka, Warszawa 2015.
A. Barcz, Realizm ekologiczny. Od ekokrytyki do zookrytyki w literaturze polskiej, Katowice 2016.
7. N. Żmichowska, Poganka; A. Mostowska, Moje rozrywki (fragmenty)
P. Abriszewska, Ciało w literaturze, literackie, literatury. Trzy studia o romantyzmie, Toruń 2018.
A. Mostowska, Moje rozrywki. Powieści, red. J. Ławski, Białystok 2022 (części wstępne).
8. J. Słowacki, Fantazy. Nowa Dejanira; A. Mostowska, Moje rozrywki (Lewita z Efraim)
G. Vigarello, Historia gwałtu od XVI do XX wieku, tłum. A. Leyk, Warszawa 2010.
D. Dziadosz, Los kobiety z Betlejem przejmującym wołaniem o społeczno-religijną naprawę w Izraelu u progu monarchii (Sdz 19,1–30), „Biblica et Patristica Thoruniensia” 2025, nr 2, s. 127–149.
9. J.I. Kraszewski, Leon Leontyna
E. Wojciechowska, Ciało upiora. O polskiej noweli fantastycznej epoki romantyzmu (1822–1863), Warszawa 2022.
10. J. Słowacki, Poema Piasta Dantyszka; Samuel Zborowski (fragmenty)
M. Jochemczyk, Rzeczy piekielne. Wokół „Poematu Piasta Dantyszka” Juliusza Słowackiego, Katowice 2006.
A. Żaglewska, Ciało – akcja – komunikacja. O „Samuelu Zborowskim” Juliusza Słowackiego, „Ruch Literacki” 2019, z. 6, s. 589–612.
11. J.I. Kraszewski, Życie po śmierci. Powieść pijaka; J. Słowacki, Król-Duch (fragmenty)
M. Ładoń, Choroba jako literatura. Studia maladyczne, Katowice 2019.
12. M. Shelley, Frankenstein, czyli współczesny Prometeusz, tłum. M. Płaza
P. Wojciechowski, Jak człowiek stworzył człowieka. Geneza zjawiska sztucznych ludzi w kulturze, „Kultura Popularna” 2013, nr 2, s. 94–111.
13. J. Słowacki, wybrane liryki; C. Norwid, wybrane liryki
A. Łebkowska, Somatopoetyka – afekty – wyobrażenia. Literatura XX i XXI wieku, Kraków 2019.
A. Dziadek, Projekt krytyki somatycznej, Warszawa 2014.