Nieświadomość, popędy i głębia. Literatura polska modernizmu i dwudziestolecia międzywojennego w perspektywie psychoanalizy 3007-C661EP1
Celem seminarium magisterskiego jest zaznajomienie studentów z literaturą modernizmu oraz dwudziestolecia międzywojennego w kontekście studiów psychoanalitycznych. Interpretacyjnymi narzędziami będą podstawowe teorie współczesnej psychoanalizy, min.: Freuda, Biona, Winnicotta, Klein, Fairbairna, Junga, Segal, Ogdena, Foulkesa. Koncepcje te odnosić się będą tak do myślenia rozwojowego, osobowościowego, grupowego oraz poznawczego (id, ego, superego, świadome, nieświadomie, pomieszczanie, analiza grupowa, reverie, holding,...). Będziemy zastanawiać się nad przetworzeniami myśli psychoanalitycznej przez lata: tak dokonywanej przez kontynuatorów, jak i kontestatorów Freuda czy też psychoanalityków ,,niezależnych".
To pierwsza część niniejszego seminarium. Zawsze punktem wyjścia będą teksty literackie - głównie prozatorskie i dramatyczne. Punktem wyjścia będzie literatura formacji modernistycznej: od 1890, przez prozę początku XX wieku, I wojny światowej, dwudziestolecia międzywojennego. Będziemy także zastanawiać się nad reinterpretacjami tych motywów w literaturze współczesnej.
Innym aspektem niniejszego seminarium będzie przygotowanie się do pisania pracy magisterskiej. Pierwszy rok poświęcimy na poznawanie metodologii, formułowania tematów, planów, a także: pisanie pierwszych rozdziałów,.
Tematyka niniejszych zajęć ma charakter wstępny - może zostać zmodyfikowana zgodnie z zainteresowaniami studentów i tematyką prac magisterskich.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
WIEDZA
Student zna i rozumie:
-) najważniejsze ograniczenia i zalety metody psychoanalitycznej w badaniach literaturoznawczych, w kontekście dwudziestolecia międzywojennego oraz modernizmu.
-) wybrane podstawowe terminy psychoanalityczne i ich związek z literaturoznawstwem, np,: holding, reverie, pomieszczanie, pozycja schizoparanoidalna, pozycja depresyjna, odzwierciedlanie, rezonans, analiza grupowa, terapia grupowa, sny, marzenia senne, depresyjność, żałoba, id-ego-supergo, rozwój psychoseksualny, wolne skojarzenia, przeniesienie, przeciwprzeniesienie...
-) charakterystykę prozy psychologicznej (narracja personalna, mowa pozornie zależna, proza społecznie zaangażowana, impresjonizm i ekspresjonizm, amorficzność, subiektywizm,. konstrukcja czasu i przestrzeni, konstrukcja narratora, wspomnieniowość, skojarzeniowość, wolna konstrukcja).
-) połączenia psychoanalitycznych koncepcji z teoriami historycznoliterackimi i teoretycznoliterackimi
-) funkcję i rolę prozy wspomnieniowej, biograficznej i autobiograficznej,.
-) rolę literatury w odkrywaniu głębii psychologicznej.
-) sposoby obrazowania I wojny światowej w literaturze, koncepcje traumy w aspekcie psychoanalitycznym i estetycznym
-) specyfikę formalną i treściową oraz historycznoliteracką prozy psychologicznej pierwszej połowy XX wieku.
-) cechy literatury modernistycznej,
-) rolę etycznego prowadzenia badań naukowych.
UMIEJĘTNOŚCI
Student potrafi:
-) krytycznie analizować i wybierać metody badań literaturoznawczych i psychoanalitycznych,
-) wykorzystywać narzędzia literaturoznawcze i psychoanalityczne (szczególnie z zakresu szkoły relacji z obiektem) do analizy literatury pierwszej połowy XX wieku.
-) uczestniczyć w merytoryczny i etyczny sposób w dyskusjach naukowych, z szacunkiem i rozwagą formułować sądy dotyczące osiągnięć i prac innych uczestników seminarium
-) wyszukiwać źródeł przedmiotowych i podmiotowych do swoich badań z wykorzystaniem narzędzie analogowych i informatycznych.
-) stworzyć plan i koncepcje pracy magisterskiej (dobór bibliografii, planowanie badań, przeprowadzenie kwerendy, dyskutowanie o pracy) Na II roku seminarium: przygotować pracę licencjacką.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE
Student jest gotów do:
-) samodzielnego podjęcia badań naukowych z zakresu literaturoznawstwa (w szczególności w tematyce związków między literaturą nowoczesną a psychoanalizą).
-) brania udziału w dyskusjach naukowych,
-) tworzenia krytycznych i profesjonalnych wypowiedzi o literaturze i metodologii badań literackich.
Kryteria oceniania
-) Ocena ciągła: udział w zajęciach, aktywny udział w dyskusji, znajomość omawianych tekstów literackich i teoretycznych.
Warunkiem zaliczenia seminarium magisterskiego na I roku studiów II stopnia jest:
1. W pierwszym semestrze: przygotowanie krótkiego wprowadzenia do jednego z tematów (ok 30 minut), wygłoszenie referatu, wstępne wybranie tematu pracy magisterskiej.
2. W drugim semestrze: wprowadzenie do jednego z tematów (30 minut) oraz krótkie wystąpienie (30 minut) na temat koncepcji swojej pracy magisterskiej, przygotowanie planu i koncepcji pracy dyplomowej oraz napisanie I rozdziału pracy.
3. Obecność na zajęciach.
-) Student ma prawo do dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze.
-) Jeśli student ma więcej nieusprawiedliwionych nieobecności, nie otrzymuje zaliczenia
z zajęć.
-) Jeśli student chce usprawiedliwić nieobecności, musi w ciągu tygodnia
udokumentować ich obiektywne przyczyny (np. zwolnieniem lekarskim).
-) Student ma obowiązek odrobić nadprogramowe usprawiedliwione nieobecności w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.
Podstawa: Regulamin studiów na Uniwersytecie Warszawskim:
a. pkt. 17 par. 2,
b. pkt. 5 par. 17,
c. par. 33.
WYKORZYSTANIE SI:
Studenci mogą korzystać z narzędzi SI wyłącznie we wstępnych etapach tworzenia pracy magisterskiej (wyszukiwanie literatury przedmiotu i podmiotu). Nie jest dozwolone wykorzystanie narzędzi SI w procesie tworzenia pracy licencjackiej (interpretowanie dzieł literackich, opisywanie stanu badań, formułowanie wniosków). Nie jest dozwolone wykorzystywanie narzędzi SI w procesie korekty językowej i redakcji tekstu.
NAKŁAD PRACY STUDENTA
-) 60 godzin - udział w zajęciach (2 ECTS)
-) 240 godzin - przygotowanie do zajęć (lektura tekstów, stworzenie referatu i prezentacji pracy licencjackiej) (8 ECTS)
-) 150 godzin - przygotowanie rozdziałów pracy dyplomowej (5 ECTS)
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy.
Literatura
EKSTY LITERACKIE (wybór)
H. Boguszewska, ,,Całe życie Sabiny", wyd. dowolne
H. Breza, ,,Adam Grywałd", wyd dowolne.
P. Gojawiczyńska, ,,Dziewczęta z Nowolipek", wyd dowolone.
A. Ważyk, ,,Mity rodzinne", wyd. dowolne
Z. Nałkowska, ,,Niecierpliwi", wyd. dowolne.
Z. Nałkowska, ,,Węże i róże", wyd. dowolne
I. Dąbrowski, ,,Śmierć", wyd. dowolne.
J. Kaden-Bandrowski, ,,Łuk". wyd. dowolne.
A. Strug, ,,Dzieje jednego pocisku", wyd. dowolne.
A. Strug, ,,Odznaka za wierną służbę", wyd. dowolne.
K. Irzykowski, ,,Pałuba", wyd. dowolne. (BN I, 240).
M. Kuncewiczowa, ,,Przymierze z dzieckiem", wyd. dowolne.
A. Gruszecka, ,,Przygoda w nieznanym kraju", wyd. dowolne.
J. Wittlin, ,,Sól ziemi", wyd. dowolne.
M. Houellebecq, ,,Serotonia", przeł. B. Geppert, Warszawa 2019.
M. Houellebecq, ,,Unicestwianie", przeł. B. Geppert, Warszawa 2022.
J. Andrzejewski, ,,Bramy raju", wyd. dowolne.
J. Andrzejewski, ,,Ciemności kryją ziemię", wyd. dowolne.
J. Andrzejewski, ,,Ład serca", wyd. dowolne.
J. Kaden-Bandrowski, ,,Miasto mojej matki. W cieniu zapomnianej olszyny", wyd. dowolne.
M. Dąbrowska, ,,Uśmiech dzieciństwa", wyd. dowolne.
E. Zegadłowicz, "Zmory", wyd. BN I, 2006.
J. Kurek, ,,Grypa szaleje w Naprawie", wyd. dowolne
J. Iwaszkiewicz, wybrane opowiadania, wyd. BN I, 2001
H. Worcell, ,,Zaklęte rewiry", wyd. dowolne.
M. Choromański, ,,Zazdrość i medycyna", wyd. dowolne,
K. H. Roztworowski, ,,Niespodzianka", wyd. dowolne.
Z. Nałkowska, ,,Dzień jego powrotu". wyd. dowolne
Z. Uniłowski, ,,Dzień rekruta", wyd dowolne.
M. Marcinów, ,,Bezmatek", Wołowiec 2020.
M. Wicha, ,,Rzeczy, których nie wyrzuciłem", Warszawa 2017.
A. Sobolewska, ,,Cela", Warszawa 2002 i nast.
LITERATURA PRZEDMIOTU (wybór)
Teksty psychoanalityczne (i o psychoanalizie).
W. R. BIon, Uczenie się na podstawie doświadczenia, przeł. D. Golec, Warszawa 2021.
W. R. Bion, Uwaga i interpretacja, przeł. D. Golec, Warszawa 2010.
W. R. Bion, Doświadczenia w grupach i inne prace, przeł. J. Lekki, Warszawa 2015.
D. Winnicott, Procesy dojrzewania a sprzyjające środowisko. Badania nad teorią rozwoju emocjonalnego, przeł. A. Czownicka, Gdańsk 2018.
D. Winnicott, Zabawa a rzeczywistość, przeł. A. Czownicka, Gdańsk 2011.
S. Freud, Niesamowite, w: Pisma psychologiczne, przeł. R. Reszke, Warszawa 1997.
S. Freud, Objaśnianie marzeń sennych, przeł. K. Reszke, Warszawa 1996.
S. Freud, ,,Dzieła", różne teksty.
S.H. Foulkes, Wprowadzenie do psychoterapii grupowo-analitycznej, przeł. J. Skowrońska, Warszawa 2016.
R. Vermote, Czytanie Biona, przeł. D. Golec i Z. Jusińska, Warszawa 2021.
T. Ogden, Twórcze odczytania. Eseje o inspirujących tekstach analitycznych, przeł. D. Golec, L. Kalita, Warszawa 2019.
T. Ogden, Sztuka psychoanalizy. Śnienie niewyśnionych snów i urwanych krzyków, , przeł. D. Golec, L. Kalita, Warszawa 2011.
A. Bergstein, ,,Niezbadane rejony życia psychicznego. Wyprawy Wilfreda Biona i Donalda Meltzera:, przeł. M. Kaczorowska-Korzniakow, J. Szkudlarek, Warszawa 2021:
M. Waddel, ,,Światy wewnętrze. Psychoanaliza i rozwój osobowości", przeł. D. Golec i in, Warszawa 2015.
Ch. Bollas, ,,Świat obiektów sugestywnych", tłum. A. Czownicka, Warszawa 2024.
Ch. Bollas, ,,Nim nadzieje katastrofa. Psychoanaliza załamania psychicznego". tłum. M. Bieniewicz-Wolak i in. Warszawa 2021.
M. Szpak, Rozwój symbolizacji. Wybrane perspektywy psychoanalityczne, Kraków 2014.
TEKSTY LITERATUROZNAWCZE (wybór)
P. Dybel, Freuda sen o kulturze, Warszawa 1996.
P. Dybel, Urwane ścieżki. Przybyszewski-Freud-Lacan, Kraków 2004.
P. Dybel, Psychoanaliza - ziemia obiecana. Dzieje psychoanalizy w Polsce, cz. I i II, Kraków 2016, 2021.
Powinowactwa z epoki. Związki polskiej literatury modernizmu i międzywojnia z psychoanalizą, red. P. Dybel, Kraków 2018.
L. Magnone, Emisariusze Freuda. Transfer kulturowy psychoanalizy do polskich sfer inteligenckich przed drugą wojną światową, Kraków 2016
A. Sobolewska, Theories and Practices of Psychoanalysis in Central Europe. Narrative Assemblages of Self Analysis, Life Writing, and Fiction, New York, 2024
J. Potkański, Sobowtór. Różewicz a psychoanaliza Jacquesa Lacana i Melanii Klein, Warszawa 2004.
M. Lubański, Krytyka literacka a psychoanaliza. O polskiej psychoanalitycznej krytyce literackiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego, Warszawa 2008.
M. Marcinów, B. Dobroczyński: Niezabliźniona rana Narcyza: dyptyk o nieświadomości i początkach polskiej psychoanalizy, Kraków 2018.
,,Polskie zmory. Psychoanaliza w międzywojniu. Wybór tekstów", red. B. Dobroczyński, Kraków 2021.
E. Kraskowska, Piórem niewieścim. Z problemów prozy kobiecej dwudziestolecia międzywojennego, Poznań 2003.
A. Kruszyńska, Pamięć jako zwielokrotnianie przeszłości. Kategoria pamięci w literaturze dwudziestolecia międzywojennego, Pułtusk 2015
W. Krzysztofek, Mit niespójności. Twórczość Adama Ważyka w okresie międzywojennym, Toruń 1985.
M. J. Olszewska, Człowiek w świecie Wielkiej Wojny. Literatura polska z lat 1914–1919 wobec I wojny światowej: wybrane zagadnienia, Warszawa 2004.
A. Wójtowicz, Cogito i „sejsmograf podświadomości”. Proza pierwszej Awangardy. Lublin 2010.
D. Kielak, Wielka wojna i świadomość przełomu, Warszawa 2021.
M. Sprusiński, J. Kaden-Bandrowski: życie i twórczość, Warszawa 1971.
R. Przybylski, Eros i Tanatos. Proza Jarosława Iwaszkiewicza 1916-1938, Warszawa 1970.
K. Kłosińska, Powieści o wieku nerwowym, Katowice 1988.
S. Wysłołuch, Proza Michała Choromańskiego, Wrocław 1977.
,,Psychoanalityczne interpretacje literatury:, red. E. Fiała, I. Piekarski, Lublin 2012.
R. Nycz, ,,Język modernizmu", wyd. dowolne.
R. Nycz, ,,Literatura jako trop rzeczywistości", wyd. dowolne.
,,Modernistyczne źródła dwudziestowieczności", red. M. Dąbrowski, A.Z. Makowiecki, Warszawa 2003.
Niniejszy spis literatury ma charakter ogólny i może zostać zmieniony zgodnie z zainteresowaniami studentów i tematyką prac magisterskich.