„Taka jest sytuacja” – opis (najnowszej) leksyki polskiej 3003-C653KJ1

Po ukończeniu seminarium student:

WIEDZA

- zna specyfikę najnowszej polskiej leksyki

- zna i rozumie terminologię, teorie i metodologie badań z zakresu językoznawstwa, przydatne w analizach leksykologicznych i kulturalnojęzykowych

- zna i rozumie spójne metody analizy materiału leksykalnego

- zna wybrane zagadnienia związane z leksykologią, leksykografią, semantyką, opisem słownictwa, opisem socjolektu;

- zna wybrane zagadnienie dotyczące teorii językoznawstwa współczesnego

UMIEJĘTNOŚCI

- potrafi sproblematyzować kwestie leksykologiczne będące przedmiotem jego pracy, dobrać do nich odpowiednie metody badawcze i je zastosować

- samodzielnie potrafi zgromadzić i poddać selekcji materiał językowy (empiryczny) będący przedmiotem analizy

- potrafi zinterpretować wyniki własnych analiz i umieścić je na tle danych pochodzących z literatury przedmiotu

- potrafi poprawnie formułować wnioski płynące z analizy materiału

- potrafi prowadzić na poziomie podstawowym pracę badawczą pod kierunkiem opiekuna naukowego

KOMPETENCJE SPOŁECZNE

- jest gotów do pracy indywidualnej i współpracy grupowej, polegającej na prowadzeniu dyskusji i wymianie opinii opartych na dostępnych danych teoretycznych i materiałowych

- jest gotów do samodzielnego podejmowania i inicjowania prostych działań badawczych

- jest gotów do efektywnego organizowania własnej pracy i krytycznej oceny stopnia jej zaawansowania

- jest gotów do prowadzenia pracy naukowej zgodnie z zasadami uczciwości intelektualnej.

Podstawę zaliczenia seminarium stanowi lektura tekstów obowiązkowych, a także bieżąca kontrola postępów nad pracą licencjacką (zgromadzenie i selekcja materiału, jego klasyfikacja, zastosowanie narzędzi teoretycznych do opisu materiału, opracowanie części teoretycznej oraz analitycznej pracy).

W skład zaliczenia seminarium wchodzą:

1) bieżące przygotowywanie się do zajęć (czytanie tekstów językoznawczych i branie udziału w dyskusji na zajęciach);

2) przygotowanie krótkiego wystąpienia dotyczącego jednego/ kilku tekstów omawianych na zajęciach (krótka 20-minutowa prezentacja/ referat);

3) odpowiedź ustna z połowy zagadnień omawianych na seminarium (z tematów wybranych przez studenta) - jako przygotowanie do odpowiedzi na egzaminie licencjackim;

4) przygotowanie trzech krótkich wystąpień z przedstawieniem zebranego materiału, wyników badań (lub części pracy licencjackiej);

5) napisanie oraz opracowanie merytoryczne, językowe oraz edytorskie pracy licencjackiej oraz umieszczenie jej w APD.

Po spełnieniu powyższych warunków Student (którego frekwencja na zajęciach jest na odpowiednim poziomie) otrzymuje zaliczenie seminarium.

CZAS PRACY STUDENTA NA ZAJĘCIACH (10 ECTS)

1) udział w zajęciach => 60 godz. => 2 ECTS

2) przygotowywanie się do zajęć, czytanie tekstów, przygotowywanie prezentacji, przygotowanie się do odpowiedzi ustnej => 120 godz. => 4 ECTS

3) zbieranie materiału do pracy licencjackiej, opracowywanie materiału, koncepcja pracy => 2 ECTS

4) napisanie pracy licencjackiej, opracowanie jej pod kątem merytorycznym, językowym i edytorskim => 2 ECTS

NIEOBECNOŚCI

1) Student ma prawo do dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności w każdym semestrze.

2) Jeśli student ma więcej nieusprawiedliwionych nieobecności, nie może zaliczyć zajęć.

3) Jeśli student chce usprawiedliwić nieobecności, musi w ciągu tygodnia udokumentować ich obiektywne przyczyny (np. zwolnieniem lekarskim).

4) Student ma obowiązek odrobić NADPROGRAMOWE USPRAWIEDLIWIONE nieobecności w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.

(podstawa prawna: Regulamin studiów na Uniwersytecie Warszawskim: pkt. 17 par. 2, pkt. 4.5 par. 17, par. 33)

WYKORZYSTANIE NARZĘDZI SZTUCZNEJ INTELIGENCJI

1) Jeśli student chce (na potrzeby pracy licencjackiej) skorzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, musi:

a) uzyskać na to zgodę osoby prowadzącego seminarium,

b) uzgodnić z prowadzącym cele i zakres wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji.

2) Student nie może korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, aby przygotować i redagować pracę licencjacką.

3) Jeśli student wykorzysta narzędzia sztucznej inteligencji:

a) bez zgody prowadzącego zajęcia lub

b) w sposób z nim nieuzgodniony,

osoba prowadząca zajęcia stosuje procedury analogiczne do tych stosowanych w procedurze antyplagiatowej. Procedury te opisała Uniwersytecka Rada ds. Kształcenia w uchwale nr 14.

Przyjęcie pracy licencjackiej i uzyskanie zaliczenia seminarium nie jest wówczas możliwe.

(podstawa prawna: Uchwała nr 170 Rady Dydaktycznej dla kierunków studiów: filologia bałtycka, filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie, filologia polska, filologia polskiego języka migowego, kulturoznawstwo – wiedza o kulturze, logopedia ogólna i kliniczna, slawistyka, sztuka pisania, sztuki społeczne z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Wydziale Polonistyki; Uchwała nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia; Uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim).

Nie przewidziano.

LEKTURY

1. Jednostka leksykalna. Typy jednostek leksykalnych
A. Markowski, Wykłady z leksykologii, Warszawa 2012 => tutaj: Wykład 1. Leksyka jako podsystem języka. Leksyka a gramatyka. Przejawy systemowości leksyki. Słownictwo nienacechowane i słownictwo nacechowane. Typy nacechowania wyrazów (s. 9–17) oraz Wykład 3. Wyodrębnianie jednostek tekstu i jednostek języka. Wyraz, leksem, frazeologizm i ich ogólna charakterystyka (s. 26–38).

2. Typy nowych jednostek w języku
A. Hącia, K. Kłosińska, J. Łachnik, B. Pędzich, Problemy metodologiczne związane z opisem nowych jednostek języka na przykładzie słownika neologizmów (OJ UW) [w:] Dialog z Tradycją, tom IX, Językowe świadectwa przemian społecznych i kulturowych, red. E. Horyń, E. Młynarczyk, Kraków 2021, s. 131–153.
A. Hącia, J. Łachnik, B. Pędzich, Typy jednostek neologicznych w Obserwatorium Językowym UW [w:] M. Benešová, R. Rusin Dybalska, S. Czachór-Kocataş (red. red.), Polsko-české poznávání jako výmiĕna hodnot, Praha 2025, s. 114–126.

3. Definiowanie jednostek leksykalnych. Struktura definicji klasycznej. Typy definicji w słownikach. Błędy w definiowaniu
A. Markowski, Wykłady z leksykologii, Warszawa 2012 => tutaj: Wykład 4. Znaczenie jednostki leksykalnej. Typy znaczeń jednostek leksykalnych oraz Wykład 5. Definiowanie jednostek leksykalnych. Typy definicji, s. 39–63.

4. Relacje semantyczne i formalne między jednostkami języka I: synonimia, antonimia i relacje pokrewne
A. Markowski, Wykłady z leksykologii, Warszawa 2012 => tutaj: Wykład 8. Leksykalne elementy współfunkcyjne (s. 90–95), Wykład 9. Synonimia leksykalna i jej typy (s. 96–106), Wykład 11. Antonimia leksykalna i relacje pokrewne (s. 113–123).

5. Relacje semantyczne i formalne między jednostkami języka II: polisemia i homonimia
A. Markowski, Wykłady z leksykologii, Warszawa 2012 => tutaj: Wykład 6. Wieloznaczność leksykalna (s. 64–80) oraz Wykład 7. Homonimia leksykalna (s. 81–89).

6. Pole leksykalno-semantyczne
D. Buttler, Koncepcje pola znaczeniowego, „Przegląd Humanistyczny” 1967, z. 2, s. 41–59.
B. Batko-Tokarz, Tematyczny podział słownictwa w Wielkim słowniku języka polskiego [w:] Nowe studia leksykograficzne, t. 2, pod red. P. Żmigrodzkiego i R. Przybylskiej, Kraków 2008, s. 31–48.
R. Tokarski, Pola językowe w badaniu tekstu (w:) D. Zdunkiewicz-Jedynak (red.), Słowa i ich opis. Na drogach współczesnej leksykologii, Warszawa 2012, s. 23–30.
7. Frazeologia
A.M. Lewicki, A. Pajdzińska, Frazeologia [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Wrocław 1993, s. 307–326.
K. Kłosińska, Skąd się biorą frazeologizmy? Źródła frazeologizmów i mechnizmy frazeotwórcze (w:) G. Dziamska-Lenart, J. Liberek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Geneza dawnych i nowych frazeologizmów polskich, Poznań 2016, s. 19–64. https://press.amu.edu.pl/media/productattach/3/4/3433-Dziamska_Lenart_Liberek_Frazeologia_2016_internet.pdf

8. Koncepcje języka potocznego. Potoczność jako kategoria opisu języka i rzeczywistości
J. Bartmiński, Styl potoczny (w:) tenże (red.), Współczesny języka polski, Lublin 2001, s. 115–134.
J. Anusiewicz, Potoczność jako sposób doświadczania świata i jako postawa wobec świata (w:) J. Anusiewicz, F. Nieckula (red. red.), Język a kultura, t. 5, Potoczność w języku i kulturze, Wrocław 1992, s. 9–19.
A. Markowski, Wykład 13. Słownictwo wspólne. Leksyka nacechowana ekspresywnie. Słownictwo różnych stylów polszczyzny (w:) tenże, Wykłady z leksykologii, Warszawa 2012, s. 139–146 (tylko pierwsza część tekstu, do gwiazdek).

9. Co to jest ekspresja i ekspresywność? Nacechowanie ekspresywne leksemu
S. Grabias, Derywacja a ekspresja [w:] T. Subalanka (red.) Studia nad składnią polszczyzny mówionej. Księga referatów konferencji poświęconej składni i metodologii badań języka mówionego (Lublin 6–9 X 1975), Wrocław 1978, s. 89–102.

10. Wartościowanie i ekspresja. Leksemy wartościujące
J. Puzynina, Jak pracować nad językiem wartości [w:] Język a kultura, t. 2, J. Bartmiński, J. Puzynina (red.), Zagadnienia leksykalne i aksjologiczne, Wrocław 1991, s. 185–196.
J. Puzynina, O elementach ocen w strukturze znaczeniowej wyrazów, Biuletyn PTJ XL, 1986, s 121–128.
T. Skubalanka, O ekspresywności języka, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Nauki Filozoficzne i Humanistyczne” 27, vol. XXVII, 8, 1972, s. 123–135.

11. Językowy obraz świata – definicja pojęcia, profilowanie, fasety
J. Bartmiński, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin 2007 => tutaj: rozdz. O pojęciu językowego obrazu świata (s. 11–21), O profilowaniu pojęć (s. 89–97).
R. Grzegorczykowa, Pojęcie językowego obrazu świata [w:] Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin 1999, s. 39–46.

12. Wykorzystanie językowego obrazu świata do badania języka. Obraz uczuć
A. Pajdzińska, Jak mówimy o uczuciach? Poprzez analizę frazeologizmów do językowego obrazu świata [w:] Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin 1999, s. 83–102.

13. Metafory w naszym życiu. Struktura metafory pojęciowej
J. Lakoff, M. Johnson, Metafory w naszym życiu, przeł. T. Krzeszowski, Warszawa 2010, rozdz. 1–8 (Pojęcia w naszym życiu, Systematyczność pojęć metaforycznych, Systematyczność metafor, Metafory orientacyjne, Metafora a koherencja kulturowa, Metafory ontologiczne, Personifikacja, Metonimia, s. 29–75).

14. Socjolekt I: Pojęcie socjolektu. Cechy socjolektu. Podziały socjolektów
S. Grabias, Język w uwarunkowaniach społecznych. Socjolekty (w:) tenże, Język w zachowaniach społecznych, Lublin 2003, rozdz. III, Język w uwarunkowaniach społecznych. Socjolekty => tutaj: rozdz. 1, Pojęcie socjolektu, rozdz. 2, Socjolekty w kontaktach społecznych, rozdz. rozdz. 3, Lingwistyczne interpretacje socjolektalnych odmian języka, rozdz. 4, Socjolekty języka polskiego, ich struktura i funkcje (rozdz. 4.1 i 4.2), s. 99–137.

15. Socjolekt II: Językowy obraz świata i wartościowanie w socjolektach
S. Grabias, Język w uwarunkowaniach społecznych. Socjolekty (w:) tenże, Język w zachowaniach społecznych, Lublin 2003, rozdz. III, Język w uwarunkowaniach społecznych. Socjolekty => tutaj: rozdz. 4.3, Kreowanie obrazu rzeczywistości (s. 138–169).

16. Socjolekt III: Typy jednostek socjolektalnych
S. Grabias, Język w uwarunkowaniach społecznych. Socjolekty (w:) tenże, Język w zachowaniach społecznych, Lublin 2003, rozdz. III, Język w uwarunkowaniach społecznych. Socjolekty => tutaj: rozdz. 4.4, Językowa struktura socjolektów, s. 169–202).

17. Słowotwórstwo I: Podstawowe zasady synchronicznej analizy słowotwórczej
R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, t. II, Słowotwórstwo. Morfotaktyka, Warszawa 1999 => tutaj: R. Grzegorczykowa, J. Puzynina, Problemy ogólne słowotwórstwa, rozdz. 1–7 (Wyraz motywowany i jego człony składowe, Formanty słowotwórcze, ich budowa i typy, Pochodność znaczeniowa derywatów, Problem ustalania funkcji formantów, Klasyfikacja derywatów ze względu na funkcje formantów, Funkcje formantów a role argumentów, Pojęcie znaczenia słowotwórczego, wartości kategorialnej, kategorii słowotwórczej i typu słowotwórczego (s. 361–383).

18. Słowotwórstwo II: Tendencje w najnowszym słowotwórstwie polskim. Jakie neologizmy tworzymy?
I. Burkacka, O sufiksach -nia i -eria w funkcji wykładników nazw miejsc, LingVaria 2010, nr 1 (9), s. 31–38.
B. Kudra, O niektórych właściwościach nowych derywatów czasownikowych, „Rozprawy Komisji Językowej” 2016, nr 62, s. 49–57.
H. Jadacka, System słowotwórczy polszczyzny (1945–2000), Warszawa 2001 => tutaj: część III, Wyniki badań, rozdz. 1–6 (s. 123–143).