Miasto, dziecko i dzieciństwo w mieście 3002-KON2024K42
Głównymi bohaterami zajęć są dziecko i miasto widziane oczami dziecka lub z perspektywy dostrzegającej obecność dzieci na ulicach. Zajęcia mają na celu prześledzenie zmian w postrzeganiu dzieciństwa i dzieci w powiązaniu z przemianami przestrzeni miejskiej. Program konwersatorium stanowi propozycję, w ramach której uczestniczki i uczestnicy zapoznają się z klasycznymi już badaniami z nurtu childhood studies oraz z nowszymi podejściami do badań nad dzieckiem i dzieciństwem, w których szuka się alternatyw dla dotychczasowych metod badawczych i ujęć oraz z wybranymi tekstami dotyczącymi studiów miejskich. Poznawane narzędzia służyć będą do analizy różnorodnych tekstów źródłowych.
Zajęcia koncentrują się przede wszystkim na XIX i XX wieku, przy czym punktem wyjścia jest refleksja nad historią dzieciństwa. Pod względem topograficznym rozważania obejmują głównie Europę, z okazjonalnym odniesieniem do obszarów po drugiej stronie Atlantyku, a liczne przykłady zaczerpnięte zostały bezpośrednio z ziem polskich.
Podczas konwersatorium podejmowane są pytania o to, czym jest dzieciństwo i dlaczego posiada szczególny status w kulturze europejskiej. Refleksja obejmuje również kwestie dziecięcej perspektywy, postulowanej przez autorów prac tworzonych w duchu nowych studiów dziecięcych (childhood studies), oraz pytanie o granice dzieciństwa – dlaczego czternastoletnia autorka zapisków z getta traktowana jest jako dziecko, a dwunastoletnia sprawczyni przestępstwa jako osoba dorosła.
Na bazie podstawowej wiedzy analizowana jest miejska przestrzeń i związane z nią problemy, widziane z perspektywy dzieci obecnych na ulicach miast, utrwalonych zarówno świadomie, jak i nieświadomie w źródłach. Przyjmowane są również dziecięce sposoby percepcji miasta, nawiązujące do refleksji Waltera Benjamina i Mirona Białoszewskiego. Osobno analizowane są źródła wytworzone przez dzieci, dotyczące miejskiej przestrzeni. Obserwacje te są porównywane z doświadczeniami dzieci zamieszkujących wieś lub ziemiańskie dwory.
Zajęcia polegać będą na dyskusji na temat tekstów źródłowych z wykorzystaniem narzędzi z zakresu studiów nad dzieciństwem oraz studiów miejskich, które uczestniczki i uczestnicy wydobędą z zaproponowanych opracowań. Elementem zaliczenia zajęć jest przygotowanie i przedstawienie na początku zajęć prezentacji jednego z wybranych opracowań pod kątem przydatności w rozważaniach nad tekstem źródłowym.
Proponowane tematy kolejnych zajęć:
1) Wprowadzenie do nowych studiów dziecięcych
2) Dawne miasta i dzieciństwa ich mieszkańców
3) Nie tylko miasto (porównanie dzieciństwa na wsi z dzieciństwem miejskim na początku XX wieku)
4) Shame of the Cities (i pomysły na naprawę miast)
5) Dzieci ulicy (i jaka to była ulica?)
6) Przestrzenie dziecięce: parki i ogrody. Rekreacja czy coś więcej?
7) Przestrzenie zabawy? Miejsca dziecięce
8) Dzieciństwo w sytuacji ekstremalnej (w gettcie)
9) Miasto w zapiskach nastolatków
10) Wspomnienia z dzieciństwa
11) Mała stabilizacja. Miejsce dziecka w mieszkaniu
12) Dziecko w średnim mieście
13) Problemy z młodzieżą (w Polsce Ludowej)
14) (Mikołajek) W polskiej szkole lat 80.
15) Miasto dzieciom (partycypacja dzieci w życiu miejskim)
Kompletny program zajęć zostanie przedstawiony na pierwszych zajęciach po rozmowie z osobami uczestniczącymi w konwersatorium na temat obszarów ich zainteresowań badawczych.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
WIEDZA
Osoba studiująca zna i rozumie:
– specyfikę współczesnych studiów nad dzieciństwem w perspektywie kulturowej i historycznej
– współczesne teorie interdyscyplinarnych badań nad dzieciństwem oraz pomysły na ich krytyczne udoskonalanie
– w stopniu zaawansowanym typologię zagadnień związanych z obecnością dzieci w przestrzeni miast
– historyczne procesy kształtujące przestrzeń miejską i wpływające na postrzeganie miejsca dziecka w mieście
UMIEJĘTNOŚCI
Osoba studiująca potrafi:
– wykorzystać posiadaną wiedzę, by samodzielnie analizować różnorodne teksty źródłowe pod kątem zagadnień związanych ze studiami nad dzieciństwiem oraz tematyką miejską
– analizować wyselekcjonowane materiały z zachowaniem zasad krytyki źródeł opartych na znajomości kontekstu historycznego, społecznego i kulturowego
– wskazać medialny charakter praktyk kulturowych związanych z funkcjonowaniem dzieci w przestrzeni miejskiej
– zabierać głos podczas dyskusji wobec grupy, formułując swoje wypowiedzi w sposób zrozumiały i w oparciu o analizowane materiały źródłowe
– przygotować prezentację charakteryzującą przeczytany tekst naukowy i zawarte w nim poglądy
KOMPETENCJE SPOŁECZNE
Osoba studiująca jest gotowa do:
– weryfikacji informacji poznawanych podczas zajęć w toku lektur oraz dyskusji i zadawania pytań w kwestiach budzących wątpliwości
– dostrzegania wagi refleksji na temat dziecka w mieście dla kształtowania przestrzeni miejskiej
– uczestnictwa w debacie publicznej na temat miejsca dzieci w przestrzeni miasta
– upowszechniania wiedzy na temat upodmiatawiających, partycypacyjnych sposobów postrzegania dziecka i badania dzieciństwa
Kryteria oceniania
1. Podstawowym warunkiem zaliczenia zajęć jest uczestniczenie w konwersatorium. Osoba studiująca ma prawo do dwóch usprawiedliwionych lub nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze. Osoba mająca od trzech do pięciu nieobecności w semestrze musi odpracować każdą dodatkową nieobecność (ponad dwie nieobecności) w sposób ustalony z prowadzącym. Nieobecności (nawet usprawiedliwione!) na więcej niż pięciu zajęciach skutkują niedopuszczeniem do zaliczenia zajęć - jedynie osoby z przyznaną Indywidualną Organizacją Studiów w oparciu o opinię BON mogą mieć zwiększony limit nieobecności, jednak nie więcej niż do 50%.
2. Ocena na zaliczenie zostanie wystawiona na podstawie aktywności na zajęciach w postaci zabierania głosu w dyskusji (30%) oraz przygotowania prezentacji do wygłoszenia podczas zajęć, wprowadzającej do wybranej lektury wykorzystywanej podczas zajęć (70%). Zgłoszenia do przygotowania prezentacji będą możliwe na pierwszych zajęciach i później. Liczba proponowanych tekstów do wprowadzanie będzie uzależniona od liczby osób uczestniczących w zajęciach.
3.Szacunkowy nakład pracy osoby studiującej: 3 ECTS (90 godz.) - udział w zajęciach 30 godz. (1 ECTS), przygotowanie do zajęć 30 godz. (1 ECTS), przygotowanie zaliczenia 30 godz. (1 ECTS);
4. Sposób wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w prezentacjach określają zapisy § 3 i 4 uchwały nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 roku. W związku z tym, że jedną z podstawowych umiejętności zdobywanych na kierunkach studiów organizowanych na Wydziale Polonistyki jest sprawne i profesjonalne posługiwanie się polszczyzną pisaną, a w szczególności stylem naukowym, zabrania się wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji do korekty i redakcji tekstów a także generowania tekstu i slajdów.
Literatura
Opracowania:
Ariès Philippe, Odkrycie dzieciństwa [w:] Historia dzieciństwa. Dziecko i rodzina w czasach ancien régime'u, przeł. M. Ochab, Wyd. Aletheia, Warszawa 2010, s. 57-78.
Bolecka Anna, Pamięć i dzieciństwo, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, 2003, t. 57, z. 1-2, s. 118-121.
Brus-Łapińska Marta, Topografia krainy dzieciństwa. Kategoria przestrzeni w wybranych powieściach Janusza Korczaka [w:] Janusz Korczak. Pisarz, red. A. M. Czernow, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Warszawa 2013, s. 113-130.
Brzozowska-Brywczyńska Maja, Miejsca dziecięce [w:] Niewidzialne miasto, red. Marek Krajewski, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2012, s. 25-46 (i odpowiednie ilustracje, s. I-III).
Czałczyńska-Podolska Magdalena, Ewolucja placu zabaw. Koncepcja przestrzeni zabaw dla dzieci w Europie i Stanach Zjednoczonych, „Przestrzeń i Forma”, 2010, nr 13, s. 73–88.
Czermińska Małgorzata, Miejsca autobiograficzne. Propozycja w ramach geopoetyki, „Teksty Drugie”, 2011, nr 5, s. 183-200.
Delimata Małgorzata, Postrzeganie dzieci w średniowiecznej Polsce [w:] tejże, Dziecko w Polsce średniowiecznej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2004, s. 35-41.
Dzień Dziecka [w:] Obyczaje polskie. Wiek XX w krótkich hasłach, red. M. Szpakowska, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2008, s. 54-64.
Frost Joe L., The Early Child Saving Movement. Shame of the Cities oraz The Evolution of Play and Playground Movement [w:] tegoż, A History of Children’s Play and Play Environments. Toward a Contemporary Child-Saving Movement, Nowy Jork 2009, s. 62-110.
Hanawalt Barbara A., The Material Environment of London's Youth [w:] tejże, Growing Up in Medieval London. The Experience of Childhood in History, Oxford University Press Inc., Nowy Jork 1995, s. 23-40.
Hanerz Ulf, Poszukiwanie miasta [w:] tegoż, Odkrywanie miasta. Antropologia obszarów miejskich, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2006, s. 75-140.
Janik Agnieszka, Zabawa oraz przestrzenie i miejca zabawy [w:] tejże, Podwórkowe przestrzenie i miejsca zabaw. Studium pedagogiczno-kulturowe, Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2021, s. 93-216.
Kaczyńska Elżbieta, Obraz życia miejskiego sto lat temu – czasy obrzydliwe, ale nie straszne [w:] tejże, Pejzaż miejski z zaściankiem w tle, Fundacja Res Publica im. Henryka Krzeczkowskiego, Warszawa 1999, s. 140-173.
Karolina Andrzejewska-Batko, Na dziecięcą miarę. Działalność Niny Jankowskiej w dziedzinie projektowania architektury i wzornictwa przemysłowego dla dzieci, „Miejsce. Studia nad sztuką i architekturą polską XX i XXI wieku”, R. 1 (2015), s. 126-156.
Klich-Kluczewska Barbara, Dzieciństwo [w:] tejże, Przez dziurkę od klucza. Życie prywatne w Krakowie (1945-1989), Wydawnictwo Trio, Warszawa 2005, s. 65-97.
Maciejewska-Mroczek Ewa, Dzieci [w:] tejże, Mrówcza zabawa. Współczesne zabawki a społeczne konstruowanie dziecka, Universitas, Kraków 2012, s. 27-68.
Matthews Martin H., Environmental Cognition of Young Children. Images of Journey to School and Home Area, „Transactions of the Institute of British Geographers”, 1984, t. 9, nr 1, s. 89-105.
Nanni Laura, Dzieci zmieniają współczesne miasta, przeł. Emiliano Ranocchi, „Autoportret”, 2004, nr 4, s. 8–9.
Nieszczerzewska Małgorzata, Topografia dziecięca. Od wielkomiejskiej ulicy do miejsc „skrępowanej wyobraźni”, „Studia Kulturoznawcze” nr 1, 2011, s. 13-28.
Kraftl Peter, Horton John, Children’s Geographies and the “New Wave” of Childhood [w:] Studies Reimagining childhood studies, red. Spyros Spyrou, Rachel Rosen, Daniel Thomas Cook, Bloomsbury Academic, Londyn 2019, s. 105-121.
Pecoriello Anna Lisa, Miasto – dziecko, przeł. Emiliano Ranocchi, „Autoportret”, 2004, nr 4, s. 10–13.
Singer Ben, „Sensacyjność” a świat wielkomiejskiej nowoczesności [w:] Rekonfiguracje modernizmu. Nowoczesność i kultura popularna, red. T. Majewski, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2009, s. 143-186.
Small children, big cities, „Early Childhood Matters” nr 11, 2014 (numer tematyczny).
Szpakowska Małgorzata, Rodzina i rodzicielstwo oraz Rodzice i dzieci [w:] tejże, Chcieć i mieć. Samowiedza obyczajowa w Polsce czasu przemian, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2003, s. 39-45 i 97-107.
Proponowane teksty źródłowe:
„...A małe dzieci do ognia wrzucali”: antologia wypracowań szkolnych (1945-1946) na temat II wojny światowej, red. i wyb. Maciej Wróblewski, seria „Biblioteczka Dziecięca”, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2021. (wybrane wypracowania)
Ancymapa. Warszawa dla dzieci [mapa], tekst: Sylwia Chutnik, projekt graficzny i ilustracje Magdalena Piwowar, Muzeum Powstania Warszawskiego. Instytut Stefana Starzyńskiego, Warszawa 2014.
Beltzig Günter, Księga placów zabaw, przeł. A. Witkorska-Święcka, Typoscript, Wrocław 2001.
Benjamin Walter, Berlińskie dzieciństwo około roku tysiąc dziewięćsetnego, przeł. Andrzej Kopacki, „Literatura na świecie” 2001, nr 08-09 (361-362), s. 65-133.
Deredas Anna, Sosnowska Joanna, Dzieciństwo w rodzinie robotniczej międzywojennej Łodzi. Perspektywa etnograficzno-pedagogiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2022 (wybrane fragmenty).
Dzieci o wakacjach, Jednodniówka wydana staraniem Tow. Kolonji Letnich im. H. Wawelberga dla Dzieci Polskich bez Różnicy Wyznania, Warszawa 1929.
Fertner Stanisław, 511 wiorst na rowerze: moja pierwsza wycieczka po Królestwie Polskim, oprac. Piotr Banasiak, Muzeum Sportu i Turystyki, Warszawa 2023.
Friedberg M. Paul, Berkeley Ellen Perry, Play and interplay. A manifesto for new design in urban recreational environment, The Macmillan Company, Collier-Macmillan, Nowy Jork – Londyn 1970.
Górnicka-Boratyńska Aneta, Zielone pomarańcze czyli PRL dla dzieci, Agencja Edytorska „Ezop”, Warszawa 2010.
Guszta Joanna, Nie tylko place zabaw, il. Przemysław Liput, Warszawa 2023.
Karkowska Aleksandra, Caillot-Dubus Barbara, Banany z cukru pudru, Oficyna Wydawnicza Oryginały, Warszawa 2015.
Kopeć Jadwiga, Dziecko dawnej Warszawy, Nasza Księgarnia, Warszawa 1981 (wybrane fragmenty).
Korczak Janusz, Dzieci ulicy [w:] tegoż, Dzieci ulicy; Dziecko salonu, red. Hanna Kirchner i in., Oficyna Wydawnicza Latona, Warszawa 1992.
Kowalski Miłosz, Mikołajek w szkole PRL, Aneks, Londyn 1987 (lub Suplement 2, Gdańsk 1987).
Lady Allen of Hartwood, Planning for Play, Thames & Hudson, Londyn 1968.
Łastik Salomon, Dom na Wiśniowej. Reportaże z milicyjnej izby dziecka, Książka i Wiedza, Warszawa 1960.
Ożogowska Hanna, Ucho od śledzia, różne wydania.
Partycypacja publiczna dzieci. Co można i warto zrobić w Warszawie, oprac. M. Koziarek, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2015.
Pawel Szarlota, Przygody Jonki, Jonka i Kleksa. Część I, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1985.
Wachowicz-Makowska Jolanta, Panienka w PRL-u, Czytelnik, Warszawa 2007 (wybrane fragmenty).
Wędrowski Kazimierz, Śliwowska Helena, Ogrody jordanowskie, Główna Księgarnia Wojskowa, Warszawa 1937.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: