Historia środowiskowa: teorie i praktyki 3002-KON2024K28
Zajęcia poświęcone są historii środowiskowej, perspektywie nieantropocentrycznej w badaniach nad przeszłością. W ujęciu tym środowisko rozumiane jest szeroko jako procesy ożywionego świata, w którym zachodzą wzajemne zależności i relacje między życiem ludzkim, zwierzęcym i roślinnym. Przyjrzymy się rozwojowi tego nurtu badawczego, a także wybranym pojęciom i teoriom z tego obszaru. Zagadnienia metodologiczne rozpatrywane będą w odniesieniu do wybranych praktyk zarówno historycznych, jak współczesnych, w tym artystycznych, odwołujących się do przeszłości i splotów natury i kultury.
Analiza poszczególnych zjawisk połączona będzie z refleksją na temat możliwości pisania historii środowiskowych. Po jakie źródła sięgać, jak je wykorzystywać i jakimi kategoriami opisu się posługiwać? Na ile możliwe jest osłabianie czy przekraczanie perspektywy antropocentrycznej w tworzeniu wiedzy o przeszłości i wydobycie nieintencjonalnego sprawstwa więcej-niż-ludzkich podmiotów w historii?
Zastanowimy się także nad znaczeniem badań historycznych nad środowiskiem dla współczesności. Na ile nurt ten, który rozwijał się między innymi w oparciu o idee zaangażowania ekologicznego, pozostaje istotny dla aktualnych praktyk przyrodniczo-społecznych oraz dyskursów na temat antropocenu i zmian klimatycznych?
Podczas zajęć omówione zostaną m.in. takie zagadnienia:
• Środowisko w perspektywie historycznej – źródła i wyzwania metodologiczne;
• Pisanie historii podmiotów marginalizowanych w historii, możliwości przekraczaniu antropocentryzmu i tworzenie więcej niż-ludzkie opowieści o przeszłości;
• Konceptualizacja kategorii natura/kultura, miejskie/wiejskie i przekraczanie dychotomizacji pojęć (naturokultury);
• Środowisko i zwierzęta wobec procesów urbanizacji – historia wyzysku oraz rozwój ochrony przyrody i praw zwierząt;
• Historie zwierząt – studia nad zwierzętami/studia nad relacjami ludzko-zwierzęcymi;
• Botanika historyczna i trzeci krajobraz/ czwarta przyroda;
• Historia środowiskowa Zagłady i (nie)miejsca pamięci;
• Studia nad dziedzictwem przyrodniczym; praktyki ekspozycyjne: wystawy, muzea, pomniki (przyrody, antropocenu);
• Projekty artystyczno-społeczne odwołujące się do historii i środowiska;
• Kryzysy środowiskowe i historie ratownicze w odniesieniu do dyskursów antropocenu i zmian klimatycznych.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza
Osoba studiująca zna i rozumie:
- najważniejsze zagadnienia i teorie z obszaru historii środowiskowej;
- metody analizy oraz interpretacji zjawisk i praktyk z zakresu historii kultury ze szczególnym uwzględnieniem nieantropocentrycznych perspektyw wiedzy o przeszłości;
- swoistość nauk o kulturze oraz ich związki z innymi naukami humanistycznymi, społecznymi i przyrodniczymi.
Umiejętności
Osoba studiująca potrafi:
- interpretować materiał badawczy, uwzględniając kontekst historyczny i społeczny;
- zabierać głos w dyskusji na temat historycznych przemian społeczno-przyrodniczych, wykorzystując wiedzę wyniesioną z zajęć oraz znajomość literatury naukowej;
- zaprezentować analizę wybranego przez siebie zjawiska społeczno-przyrodniczego z użyciem wybranych teorii i kategorii z obszaru historii środowiskowej.
Kompetencje społeczne
Osoba studiująca jest gotowa do:
- przyjęcia badawczej ciekawości wobec różnorodnych zjawisk kultury i postawy szacunku wobec dziedzictwa społeczno-przyrodniczego;
- samodzielnego i krytycznego czytania tekstów naukowych uwzględniających konteksty historyczne;
- dostrzegania wagi refleksji kulturoznawczej dla życia społecznego i konieczności jej rozwoju.
Kryteria oceniania
Podstawowym warunkiem zaliczenia semestru jest uczestniczenie w zajęciach. Nieobecności należy usprawiedliwiać u prowadzącej/prowadzącego zajęcia. Osoba studiująca ma prawo do 2 usprawiedliwionych lub nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze. Osoba mająca od 3 do 5 nieobecności w semestrze musi nadrobić je w sposób określony przez osobę prowadzącą zajęcia. Nieobecności (nawet usprawiedliwione!) na więcej niż 5 zajęciach skutkują niedopuszczeniem do zaliczenia zajęć - jedynie osoby z przyznaną Indywidualną Organizacją Studiów w oparciu o opinię BON mogą mieć zwiększony limit nieobecności, jednak nie więcej niż do 50%.
Ocena zostanie wystawiona na podstawie obecności oraz:
- oceny aktywności na zajęciach – udziału w dyskusjach (20%),
- prezentacji analizującej wybrane zjawiska i praktyki z obszaru historii środowiskowej (80%).
Szczegółowe informacje na temat wymogów związanych z prezentacją zostaną przedstawione i omówione z grupą na początku semestru.
Szacunkowy nakład pracy osoby uczestniczącej w zajęciach: udział w zajęciach 30h (1 ECTS), przygotowanie do zajęć 30h (1 ECTS), przygotowanie prezentacji 30h (1 ECTS). Łącznie 90h (3 ECTS).
Prezentacje:
Sposób wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w pracach zaliczeniowych i prezentacjach określają zapisy § 3 i 4 uchwały nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 roku. W związku z tym, że jedną z podstawowych umiejętności zdobywanych na kierunkach studiów organizowanych na Wydziale Polonistyki jest sprawne i profesjonalne posługiwanie się polszczyzną pisaną, a w szczególności stylem naukowym, zabrania się wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji do korekty i redakcji tekstów.
Literatura
Pełna lista lektur zostanie przedstawiona na zajęciach. Wszystkie teksty i materiały będą udostępniane na dysku google classroom.
Wybrana literatura:
• Èric Baratay, Zwierzęcy punkt widzenia. Inna wersja historii, przeł. Paulina Tarasewicz, Wydawnictwo w podwórku, Gdańsk 2014, (fragmenty).
• Richard C. Foltz Czy przyroda jest sprawcza w znaczeniu historycznym? Historia świata, historia środowiska oraz to, w jaki sposób historycy mogą pomóc ocalić Ziemię, przeł. Agata Czarnacka, w: Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Antologia, red. Ewa Domańska, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2010.
• Sławomir Łotysz, Pińskie błota. Natura, wiedza i polityka na polskim Polesiu do 1945 roku, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2023, (fragmenty).
• Jacek Małczyński, Historia środowiskowa Zagłady, „Teksty Drugie” 2017, nr 2.
• Małgorzata Praczyk, Pamięć środowiskowa we wspomnieniach osadników na „Ziemiach Odzyskanych”, Instytut Historii UAM, Poznań 2018, (fragmenty).
• Pomniki w epoce antropocenu, red. Małgorzata Praczyk, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2017, (fragmenty).
• Małgorzata Praczyk, Historia środowiskowa jako praktyka badawcza, „Historyka. Studia Metodologiczne”, nr 50/2020.
• Ekobiografia Krakowa, red. Adam Izdebski, Rafał Szmytka, Znak Horyzont, Kraków 2018, (fragmenty).
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: