Media w kulturze współczesnej 3002-2SZS-1MKW
Celem zajęć jest analiza i interpretacja praktyk medialnych współczesności zwłaszcza w ich strukturalnym wymiarze, a także zbudowanie podstaw krytycznego języka opisu mediów. Media – hybrydyczne, łączące to, co fizyczne, z tym, co wirtualne, wielozmysłowe i niejednorodne technologicznie – rozumiemy zatem nie jako nośniki uprzednich wobec nich treści, ale „oprogramowanie” definiujące warunki nie tylko komunikacji, ale całości życia społecznego. Podczas zajęć naszkicujemy mapę pojęć, zjawisk i perspektyw określających doświadczenie współczesności na poziomie lokalnym i globalnym, jednocześnie stale wskazując na ich wielowymiarowe uwikłanie w media i medialność. Poszczególne zagadnienia będą omawiane z perspektywy przenikania się słowa, obrazu i performansu w stałych napięciach i negocjacjach. Porządek zajęć wyznaczać będą przykłady praktyk artystycznych i społecznych, które zostaną poddane analizie z pomocą wybranych koncepcji teoretycznych. Szeroko rozumiana teoria mediów wraz z jej wymiarem krytycznym wobec współczesności wyłaniać się więc będzie ze wspólnie prowadzonych interpretacji.
BLOKI TEMATYCZNE:
1. MEDIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ
W tym bloku rozpoznany zostanie medialny charakter doświadczenia współczesności. Media są nie tylko narzędziem umożliwiającym komunikację i kształtującym określone praktyki; odpowiadają także za głębokie struktury tego, co nazywamy rzeczywistością, co, komu i w jakich formułach możemy przekazać. Na zajęciach omówione zostaną koncepcje mediów, medialności w ścisłym powiązaniu z refleksją o współczesności. Zadamy pytanie o jakościową medialną zmianę, która pozwala – lub nie – ogłosić medialną cezurę współczesności. Przyjrzymy się przemianie pojęcia medium w ostatnich dekadach, odejściu od nowoczesnych formuł protezy, przekaźnika czy przedłużenia zdolności zmysłowych, ku wzorcom organizacji, systemom i sieciom (organicznym i nieorganicznym).
Zagadnienia: współczesne media i mediatyzacja, doświadczenie i zmiana warunków doświadczenia; czym jest współczesność?; modernizm vs. postmodernizm; fetysz nowoczesności; pejzaż medialny; pojęcie medium; medium jako hybryda.
2. FORMATY SIEBIE
W tym bloku na przykładzie narzędzi obiecujących skuteczną prezentację i autoprezentację – takich jak YouTube, TED, selfie, instagram, power point itd. – przyjrzymy się ramom, w jakich wytwarzane są wizerunki. Nie chodzi tu jedynie o obraz, odwzorowanie czy odegranie roli, ale o głęboko zmediatyzowany charakter „ja” w medialnym pejzażu współczesności. Będziemy dyskutować z technofobicznymi krytykami współczesności jako epoki zapośredniczonej (nie)szczerości, narcyzmu i beztreściowego powtórzenia.
Zagadnienia: „ja” w sieci społecznościowej, oracja, prezentacja, rola i wizerunek w mediach, selfie, afekty zapośredniczone, format, subwersja wobec formatów siebie, możliwości przekroczenia vs sztywne ramy możliwości do wyboru; cyrkulacja treści w społeczeństwie sieci i algorytmu.
3. INFORMACJA
W tym bloku zobaczymy, jak informacja jako jedno z podstawowych pojęć porządkujących i strukturyzujących kategorię mediów zmieniła sens. Nie jest już dziś ograniczona formą i funkcjonuje w najróżniejszych postaciach danych (bio, cyfro etc.). Informacja służy również do konstruowania przekazów medialnych, które we współczesnym świecie coraz częściej stają się formą wytwarzania fikcji.
Zagadnienia: różne formaty danych, informacja jako towar, dataizacja, fakty a informacje, kultura newsów, fake news, hipernormalizacja.
4. SYSTEM OPERACYJNY/ALGORYTM
W tym bloku zajęć omówione zostaną zagadnienia związane z algorytmizacją doświadczenia uczestnictwa w medialnym świecie. System operacyjny w tej optyce staje się modelem myślenia o rzeczywistości. Algorytm, pośrednicząc między podmiotami, sam staje się modelowym medium. Istotnym pytaniem będzie kwestia funkcjonowania algorytmu – czy jest to model myślenia maszynowego? Czy algorytmizacja służy medialnemu formatowaniu użytkowników?
Zagadnienia: algorytmizacja; pattern recognition jako model myślenia maszynowego; uwaga i uważność w późnym kapitalizmie; open access, copyleft, peer2peer; nowe intermedialne gatunki; sieć.
5.KAPITAŁ/PRACA
Kapitalizm jest nie tylko modelem ekonomicznym i politycznym determinującym współczesność, ale także systemem produkcji doświadczenia lokującego się pomiędzy obecnością a mediacją. Media i medialność określają funkcjonowanie kapitału, zmiany form pracy, napędzają dyskursy performatywności, widzialności, wypowiadalności. Współczesna postać kapitału – transnarodowa, planetarna – wyzyskuje to, co medialne, do rozpraszania się raczej niż wyraźnej widocznej dominacji, a zatem wymusza wyszukiwanie nowych narzędzi reprezentacji (mapowanie poznawcze). Uznając za podstawowe medium pieniądz, omówimy konsekwencje takiego rozpoznania dla sztuki i kultury.
Zagadnienia: przemiany modeli pracy i jej reprezentacji; praca niematerialna; kapitalizm komunikacyjny; dług/kredyt, czynsz a tożsamość; praca reprodukcyjna, praca troski; emocje a kapitalizm, prekariat; reprezentacja kapitału; mapowanie poznawcze.
6. KONFLIKT/NADZÓR
We współczesnym świecie zanika rozróżnienie na czas wojny i czas pokoju na rzecz kategorii wojny hybrydowej, zmediatyzowanej, oraz niekończącego się stanu wyjątkowego, w którym podmioty poddane zostają nowym formom inwigilacji. Zwrócimy uwagę na nowe formy i nowe strony globalnych oraz lokalnych konfliktów, w których siła militarna i państwo narodowe przestają odgrywać wiodące rolę, a odgrywają je technologie informacyjne od pisma, po AI i cyfrową fotografię.
Zagadnienia: wojna w ponowoczesności, po upadku suwerennych państw narodowych, inwigilacja, sygnaliści, wojna hybrydowa, postpanoptykon.
7. MIGRACJE/MOBILNOŚĆ
Przemieszczanie się, podróż, ucieczka, wycieczka to formaty doświadczenia współczesności kształtowane za pośrednictwem mediów: zdjęć, opowieści, filmów, rejestracji, widowisk. Media nadają charakter zmianie miejsca, pośredniczą między doświadczeniem a jego formą, kształtują podróż jako element współczesności.
Zagadnienia: uchodźstwo jako doświadczenie; diaspora; migrant jako podmiot współczesny; migranci vs nomadzi; kryzys państwa narodowego; transnacjonalizm; granica, mur; deterytorializacja pamięci; dedystansyzacja – pomiędzy podróżą fizyczną a wirtualną.
8. PLANETA/ ANTROPOCEN
W tym bloku zajęć omówione zostaną zagadnienia związane z wpływem działań człowieka na planetę i tego, w jaki sposób działanie te są mediatyzowane. Antropocen przedstawiony zostanie jako epoka dominacji człowieka na ziemi, jednak istotnym punktem odniesienia będą tu polityki przyszłości i pojawianie się nowych, nieludzkich, podmiotów i tego w jaki sposób sprawczość zyskują – na przykład – rzeczy.
Zagadnienia: wpływ człowieka na planetę; epoka antropocenu; czas planetarny, czas ludzki; sprawczość przedmiotów; transhumanizm, posthumanizm.
9. PROTEST/OPÓR
W tym bloku omówione zostaną współczesne praktyki oporu, ich medialny charakter oraz uwikłanie w ideologie kapitalizmu i neoliberalizmu. Pokażemy jak, wraz z przemianami medialnymi ostatnich 20 lat, zmieniają się praktyki i języki oporu, co jest wywrotowe w XXI wieku, jak protest zostaje usieciowiony oraz zmonetyzowany.
Zagadnienia: media i języki współczesnego protestu, selfie, transparent, maska, tłum, motłoch, astroturfing, rewolucja twitterowa, slaktywizm.
10. TERAPIA/ZDROWIE
Terapia jest tu rozumiana jako model działania mediów, skupionych na afektach. Zajęcia pokażą centralną pozycję zabiegania o zdrowie psychiczne i fizyczne w kulturze XXI wieku. Dążenie do szczęścia i doskonałości ciała omówione zostaną jako układ praktyk zakorzenionych w modernizmie, a nawet pozytywizmie, ale przekształconych przez współczesne media. Wśród nich omówimy m.in. dyskursy cielesnej i psychicznej normatywności, cyborgizację i parametryzację siebie.
Zagadnienia: biopolityka, etyka cyborgów, quantified self, fitness, niepełnosprawności.
11. ARCHIWUM/BAZA DANYCH
Archiwa, muzea i biblioteki zawsze były definiowane przez media. W XXI pierwszym wieku możemy mówić o prawdziwym nawrocie gorączki archiwum. Jeśli spojrzymy na internet jako na gigantyczną bazę danych, która nieustannie archiwizuje aktywność swoich użytkowników, możemy wręcz mówić o archiwum jako podstawowej kategorii zmediatyzowanej teraźniejszości.
Zagadnienia: afektywne podejścia do historii, forensyka i szczątki, działanie przeszłości na teraźniejszość, muzeum, baza danych, polityka historyczna, internet jako archiwum, retrotopia, hauntologia, ergodyczność archiwum.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Wiedza
Osoba studiująca zna i rozumie:
- swoistość antropologicznie zorientowanych nauk o mediach, ich ralację z innymi dyscyplinami naukowymi zajmującymi się zarówno współczesnymi technologiami, jak i krytyką współczesności;
- w stopniu pogłębionym współczesne teorie mediów i związanych z nimi praktyk kulturowych, zwłaszcza praktyk współczesnych;
- w stopniu zaawansowanym wybrane teorie dotyczące współczesności - jej periodyzacji i charakterystyki (w tym te z obszarów współczesnej filozofii, socjologii, antropologii i medioznawstwa);
- podstawowe metodologie nauk o nowych mediach i rozpoznaje różnice w podejściach badawczych do mediów współczesnych;
- zestaw pojęć pozwalających swobodnie i samodzielnie poruszać się w obrębie naukowych analiz nowych mediów (od "algorytmu", po "pattern recognition");
Umiejętności:
Osoba studiująca potrafi:
- wykorzystać posiadaną wiedzę na temat mediów współczesnych, by samodzielnie wyodrębniać kluczowe zjawiska angażujące media, krytycznie je analizować i prezentować wyniki swojego badania w formie metodologicznie spójnych osądów;
- wyodrębniać i opisywać sposoby działania mediów (w tym każdorazowo rozróżniać technologię, model biznesowy i praktyki, a także pokazywać ich powiązania i zależności);
- rozpoznawać, nazywać i krytycznie oceniać dominujące formuły krytyki mediów,
- wskazywać sposoby nieoczywistego zaangażowania mediów w kształtowanie tak podstawowych sfer życia współczesnych podmiotów jak praca i ekonomia, ciało i płeć kulturowa czy nadzór, podporządkowanie i opór.
- interpretować samodzielnie materiał uwzględniając kontekst historyczny, społeczny i polityczny, w tym rozpoznawać historyczność mediów i praktyk medialnych;
- rozpoznawać i krytycznie oceniać funkcje mediów w konfliktach, zarówno codziennych (media społecznościowe), jak i wyjątkowych (wojna, obóz, okupacja)
- wykorzystywać posiadaną wiedzę do projektowania oraz interpretacji własnych praktyk artystycznych czy społecznie zaangażowanych;
- wskazywać narzędzia oporu społecznego (z wykorzystaniem lub uwzględnieniem swoistości nowych mediów) i formułować konstruktywne postulaty wobec rozpoznawanych form podporządkowania , ekstrakcji i nadzoru wykorzystujących nowe media;
- zabierać głos w dyskusji wobec różnorodnych odbiorców, zrozumiale tłumacząc sposoby działania nowych mediów i podmiotów nimi operujących (m.in. Google, Facebook, Instagram, Tik-Tok); oddzielając retorykę nowych mediów od analizy ich faktycznego funkcjonowania;
- samodzielnie zgłębiać swoją wiedzę w dziedzinie nowych mediów, wyszukiwać nowe zjawiska i rozumieć nowe teorie na temat mediatyzacji;
Kompetencje społeczne:
osoba studiująca jest gotowa do:
- krytycznej oceny nowych zjawisk medialnych, w tym najnowszych aplikacji, serwisów społecznościowych czy innych rozwiązań technologicznych i towarzyszących im obietnic i zapowiedzi;
- dostrzegania znaczenia kulturoznawczo zorientowanej perspektywy dla oceny współczesnych mediów, co pozwala jej na docenienie i krytyczną ocenę wpływu mediów na życie społeczne;
- zaangażowania w dialog społeczny i międzykulturowy ze zrozumieniem wobec użytkowniczek i użytkowników nowych mediów, a zarazem z naukowym sceptycyzmem wobec obietnic wyrażanych przez ich twórców;
- uczestnictwa w debacie publicznej na temat najnowszych praktyk medialnych, w tym praktyk medialnych grup marginalizowanych;
- analizowania różnic międzykulturowych w sposobach wykorzystania mediów i w praktykach medialnych;
- weryfikacji i rozwijania krytycznej wiedzy na temat najnowszych zjawisk technologicznych i medialnych;
Kryteria oceniania
Podstawowym warunkiem zaliczenia ćwiczeń jest uczestniczenie w zajęciach. Nieobecności należy usprawiedliwiać u osoby prowadzącej. Osoba studiująca ma prawo do dwóch usprawiedliwionych lub nieusprawiedliwionych nieobecności w każdym semestrze. Osoba mająca od trzech do pięciu nieobecności w semestrze musi nadrobić je w sposób określony przez osobę prowadzącą. Nieobecności (nawet usprawiedliwione!) na więcej niż pięciu zajęciach (30%) w semestrze skutkują niedopuszczeniem do zaliczenia tego semestru, a w konsekwencji niezaliczeniem całych zajęć. Jedynie osoby z przyznaną Indywidualną Organizacją Studiów w oparciu o opinię BON mogą mieć zwiększony limit nieobecności, jednak nie więcej niż do 50% w każdym semestrze.
Ocena na zaliczenie ćwiczeń zostanie wystawiona na podstawie oceny aktywności na zajęciach w trakcie całego roku (10%) oraz egzaminu ustnego z całego programu zajęć (90%).
Szacunkowy nakład pracy osoby uczestniczącej w zajęciach: udział w zajęciach 60h (2 ECTS), przygotowanie do zajęć 60h (2 ECTS), przygotowanie do egzaminu ustnego 60h (2 ECTS). Łącznie 180h (6 ECTS).
Sposób wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w pracach pisemnych i prezentacjach zaliczeniowych określają zapisy § 3 i 4 uchwały nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 roku. W związku z tym, że jedną z podstawowych umiejętności zdobywanych na kierunkach studiów organizowanych na Wydziale Polonistyki jest sprawne i profesjonalne posługiwanie się polszczyzną pisaną, a w szczególności stylem naukowym, zabrania się wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji do przygotowania, korekty i redakcji tekstów i opracowywania prezentacji.
Literatura
Literatura podstawowa:
• Philip Auslander, Liveness. Performance in a Mediatized Culture, Routledge, New York–London 1999.
• Ariella Azoulay, Archive: http://www.politicalconcepts.org/archive-ariella-azoulay/
• Karin Barber, Introduction: Hidden Innovators in Africa, w: Africa’s Hidden Histories. Everyday Literacy and Making the Self, red. K. Barber, Indiana University Press, Bloomington 2006.
• Alain Bihr, Nowomowa neoliberalna. Retoryka kapitalistycznego fetyszyzmu, przeł. Agata Łukomska, Książka i Prasa, Warszawa 2008.
• Biosocial Becomings. Integrating Social and Biological Anthropology, red. Tim Ingold, Gissli Palsson, Cambridge University Press, Cambridge 2014.
• Charles L. Briggs, Richard Bauman, Gatunek, intertekstualność i władza, przeł. A. Kobelska, “Communicare. Almanach antropologiczny” nr 4, red. G. Godlewski, A Karpowicz, M. Rakoczy, P. Rodak, WUW, Warszawa 2014.
• Judith Butler, Ramy wojny, przeł. Agata Czarnacka, Książka i Prasa, Warszawa 2011.
• Piotr Celiński, Postmedia, http://www.postmedia.umcs.lublin.pl/
• Mladen Dolar Polityka głosu, „Teksty Drugie” 2015, nr 5.
• Grzegorz Godlewski Słowo – pismo – sztuka słowa: perspektywy antropologiczne, WUW, Warszawa 2008.
• Guillermo Gómez-Peña, From Chiapas to Wales, “Performance Research” 1997 nr 2.
• David Graeber, Dług, przeł. Bartosz Kuźniarz, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2018.
• Michael Jackson, Politics of Storytelling. Violence, Transgression and Intersubjectivity, Museum Tusculanum Press, Copenhagen 2002.
• Frederic Jameson, Postmodernizm, czyli logika kulturowa późnego kapitalizmu, przeł. Maciej Płaza, WUJ, Kraków 2011
• Maurizio Lazzarato, Praca niematerialna, przeł. Łukasz Biskupski, Robotnicy opuszczają miejsca pracy, red. J. Sokołowska, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź 2010.
• Nicholas Mirzoeff, Jak zobaczyć świat?, przeł. Łukasz Zaremba, Karakter, Warszawa 2016.
• Antoni Negri, Michael Hardt, Imperium, przeł. Adam Kołbaniuk, Sergiusz Ślusarski, W.A.B, Warszawa 2011.
• Julian E. Orr, Talking about Machines. Ethnography of a Modern Job, ILR Press?Cornell University Press, Ithaca 1996.
• Kacper Pobłocki, Kapitalizm. Historia krótkiego trwania, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2017.
• Dorota Sajewska, Pod okupacją mediów, Warszawa 2012.
• Hito Steyerl, Wolność od wszystkiego. Wolni strzelcy i najemnicy, przeł. Łukasz Zaremba, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2018, nr 21, http://pismowidok.org/index.php/one/article/view/604/1170.
• Paul Stoller, Money Has No Smell. Africanization of New York City, The University of Chicago Press, Chicago 2001.
• Samuel Weber, Teatralność jako medium, przeł. Jan Burzyński, WUJ, Kraków 2009.