Nowe kultury relacji międzynarodowych: Europa Północno-Wschodnia, Trimarium i Arktyka z Grenlandią 3002-1KON2026K3

Proponuję taką wersję, bardziej płynną, elegancką i sylabusowo-akademicką:

Konwersatorium poświęcone jest kulturowym wymiarom współczesnej polityki międzynarodowej. Punktem wyjścia zajęć jest przekonanie, że relacje międzynarodowe nie należą wyłącznie do domeny instytucji państwowych, traktatów, interesów strategicznych i kalkulacji gospodarczych. Są także przestrzenią wytwarzania znaczeń, wyobrażeń, narracji, emocji zbiorowych, mitów politycznych, pamięci historycznej oraz symbolicznych geografii. Państwa, regiony i wspólnoty polityczne działają nie tylko poprzez dyplomację, wojsko i ekonomię, lecz również poprzez języki, obrazy, opowieści o sobie i innych, projekty tożsamościowe oraz wyobrażenia przyszłości.

Kurs sytuowany jest w nurcie politologii humanistycznej, rozumianej jako kulturowe studia nad polityką. Oznacza to, że przedmiotem namysłu nie będzie jedynie „polityka” w wąskim, instytucjonalnym sensie, lecz także kulturowe warunki jej możliwości: sposoby przedstawiania świata, porządki wartości, figury wroga i sojusznika, obrazy centrum i peryferii, narracje o bezpieczeństwie, suwerenności, rozwoju, modernizacji, zagrożeniu i wspólnocie. Osoby uczestniczące w zajęciach będą analizować relacje międzynarodowe jako pole produkcji sensu, w którym mapa polityczna nakłada się na mapy wyobrażone, historyczne, cywilizacyjne, ekonomiczne i środowiskowe.

Szczególna uwaga zostanie poświęcona trzem powiązanym obszarom: Europie Północno-Wschodniej, przestrzeni Trójmorza oraz Arktyce wraz z Grenlandią. Nie chodzi przy tym o ich proste omówienie geograficzne, lecz o potraktowanie ich jako laboratoriów nowych form myślenia o polityce, bezpieczeństwie, infrastrukturze, zasobach, środowisku i tożsamości. Europa Północno-Wschodnia pozwala postawić pytanie o zmianę znaczenia regionów bałtyckich, nordyckich i środkowoeuropejskich po rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz po przystąpieniu Finlandii i Szwecji do NATO. Trójmorze będzie analizowane jako projekt geopolityczny, infrastrukturalny i symboliczny, ale także jako próba nowego opowiedzenia miejsca Europy Środkowej między Wschodem, Zachodem, Północą i Południem. Arktyka i Grenlandia otwierają z kolei namysł nad polityką klimatu, surowców, szlaków morskich, rdzennych wspólnot, dziedzictw kolonialnych oraz nowych form globalnej rywalizacji.

Konwersatorium ma również wymiar krytyczny. Będziemy pytać, kto ma prawo definiować region, kto ustanawia jego granice, jakie interesy i hierarchie kryją się za językiem współpracy, bezpieczeństwa, rozwoju i odporności, a także w jaki sposób nowe układy geopolityczne mogą reprodukować dawne podziały na centrum i peryferie. Istotne będzie również pytanie o to, czy takie kategorie jak „Północ”, „Wschód”, „Zachód”, „Europa Środkowa”, „Bałtyk”, „Arktyka” opisują rzeczywistość, czy raczej aktywnie współuczestniczą w jej wytwarzaniu.

Koordynatorzy przedmiotu

Włodzimierz Pessel

Rodzaj przedmiotu

fakultatywne

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Zajęcia adresowane są przede wszystkim do osób studiujących kulturoznawstwo, zainteresowanych polityką, geografią wyobrażoną, studiami regionalnymi, bezpieczeństwem, współczesnymi przemianami Europy oraz kulturowymi konsekwencjami rywalizacji, konfliktów i wojen. Ich podstawowym celem jest rozwijanie umiejętności interpretowania relacji międzynarodowych jako zjawiska kulturowego: złożonego, symbolicznego, historycznie uwarunkowanego i silnie związanego z walką o znaczenia. Kurs można potraktować jako swoiste uzupełnienie zajęć z kultury skandynawskiej, ponieważ dotyczy sąsiedztwa Polski i kultury polskiej na osi Północ-Południe. W istocie jest to jednak ujęcie znacznie szersze, uwzględniające ważne i aktualne zagadnienia z pogranicza stosunków kulturowych i stosunków międzynarodowych, na przykład wejście Grenlandii i Arktyki do agendy współczesnej polityki, bezpieczeństwa i wyobraźni geopolitycznej. Kurs prowadzony jest na studiach I stopnia, dlatego, pomimo pewnego wychylenia ku naukom społecznym i ich dyscyplinom z jednej strony oraz ku historii z drugiej, nie wymaga kompetencji wstępnych wykraczających poza wymagania stawiane osobom zdobywającym wiedzę kulturoznawczą.

Efekty kształcenia

Po ukończeniu zajęć osoba studiująca
- w zakresie wiedzy:
1. zna i rozumie swoistość kulturowego ujęcia relacji międzynarodowych oraz jego związki z naukami o kulturze, politologią humanistyczną, studiami regionalnymi i naukami społecznymi;
2. zna w stopniu zaawansowanym wybrane aspekty współczesnych przemian Europy Północno-Wschodniej, przestrzeni Trójmorza oraz Arktyki z Grenlandią, rozumianych jako obszary polityczne, kulturowe i symboliczne;
3. zna podstawową terminologię służącą do analizy kulturowych wymiarów polityki międzynarodowej, w tym pojęcia geografii wyobrażonej, peryferii, centrum, hegemonii, dominacji, bezpieczeństwa, suwerenności, wspólnoty, infrastruktury i zasobów;
4. zna wybrane metody analizy oraz interpretacji dyskursów politycznych, tekstów kultury, reprezentacji medialnych, map, dokumentów strategicznych i narracji dotyczących relacji międzynarodowych.
- w zakresie umiejętności:
1. potrafi samodzielnie wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i integrować informacje z różnorodnych źródeł dotyczących współczesnej polityki międzynarodowej, ze szczególnym uwzględnieniem Europy Północno-Wschodniej, Trójmorza oraz Arktyki z Grenlandią;
2. potrafi interpretować zgromadzony materiał z uwzględnieniem kontekstu historycznego, społecznego, politycznego, kulturowego i środowiskowego;
3. potrafi analizować relacje międzynarodowe jako pole produkcji znaczeń, narracji, symbolicznych geografii oraz wyobrażeń o bezpieczeństwie, wspólnocie, rozwoju i przyszłości;
4. potrafi zabierać głos w dyskusji, stosując poprawne strategie argumentacyjne i terminologię z zakresu nauk o kulturze oraz dziedzin i dyscyplin pokrewnych.
- w zakresie kompetencji społecznych:
1. jest gotowa/gotów do krytycznej oceny posiadanej wiedzy oraz odbieranych treści dotyczących polityki międzynarodowej, bezpieczeństwa, regionów i wspólnot politycznych;
2. jest gotowa/gotów do przyjęcia postawy badawczej ciekawości wobec różnorodnych zjawisk kultury politycznej, symbolicznych geografii i współczesnych przemian regionalnych;
3. dostrzega wagę refleksji kulturoznawczej dla rozumienia życia społecznego, debaty publicznej oraz współczesnych konfliktów i procesów międzynarodowych;
4. jest gotowa/gotów do uczestnictwa w debacie publicznej i akademickiej z poszanowaniem odmiennych stanowisk, przy zachowaniu krytycznego namysłu nad językiem współpracy, bezpieczeństwa, dominacji i wspólnoty.

Kryteria oceniania

Podstawowym warunkiem zaliczenia przedmiotu jest uczestniczenie w zajęciach. Nieobecności należy usprawiedliwiać u prowadzącej/prowadzącego zajęcia. Osoba studiująca ma prawo do dwóch usprawiedliwionych lub nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze. Osoba mająca
od trzech do pięciu nieobecności w semestrze musi nadrobić je w sposób określony przez osobę prowadzącą zajęcia. Nieobecności (nawet usprawiedliwione) na więcej niż pięciu zajęciach skutkują niedopuszczeniem do zaliczenia zajęć - jedynie osoby z przyznaną Indywidualną Organizacją Studiów mogą mieć zwiększony limit nieobecności, jednak nie więcej niż do 50%.

Podstawą wystawienia oceny końcowej jest ocena z jednej prezentacji przygotowanej w ciągu semestru. Tematy prezentacji będą wynikały bezpośrednio z problematyki poruszanej na danym spotkaniu, tym samym będą zawczasu uzgadniane z prowadzącym.
Ocena końcowa może zostać podwyższona ze względu na dużą aktywność podczas zajęć (zabieranie głosu w dyskusjach, formułowanie pytań, wykazywanie się bardzo dobrą znajomością lektur) w trakcie całego semestru.

Szacunkowy nakład pracy osoby studiującej: łącznie 3 ECTS (90h), czyli udział w zajęciach 30h (1 ECTS), przygotowanie do zajęć 30h (1 ECTS), przygotowanie prezentacji na zaliczenie 30h (1 ECTS).

Sposób wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w pracach dyplomowych, pisemnych pracach zaliczeniowych i prezentacjach zaliczeniowych określają zapisy § 3 i 4 uchwały nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia. W związku z tym, że jedną z podstawowych umiejętności zdobywanych na kierunkach studiów organizowanych na Wydziale Polonistyki jest sprawne i profesjonalne posługiwanie się polszczyzną pisaną, a w szczególności stylem naukowym, zabrania się wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji do pisania, redagowania i korekty tekstu.

Literatura

Osoby uczestniczące w kursie muszą być gotowe na lekturę w języku angielskim (opcjonalnie - i w innych językach).

Oliver Moody, The Baltic: A Biography of a Sea, London 2024.
Damian Szacawa, Piotr Oleksy, The “Northern Turn” in Poland’s geopolitical culture, „Yearbook of the Institute of East-Central Europe”, 2025, 23.
Klaus Zernack, Nordosteuropa. Skizzen und Beiträge zu einer Geschichte der Ostseeländer, Lüneburg 1993.
Arto Nokkala, It Is About Protection. Defence in Finland’s Steps to NATO, “Studia Europejskie – Studies in European Affairs” 2022, nr 4.
Kenneth R. Rosen, Wojna o Arktykę. Rywalizacja mocarstw o Biegun Północny, Warszawa 2026.
Klaus Dodds, Jamie Woodward, Arktyka, Łódź 2023.
Ryszard M. Czarny, High North. Między geografią a polityką, Kielce 2014.
Paulina Tondos, Grenlandia. Ulotny duch Północy, Gliwice 2026.
Paweł Kowal, Agnieszka Orzelska-Stączek. Inicjatywa Trójmorza: geneza, cele i funkcjonowanie. Warszawa 2019.
Tomasz Grzegorz Grosse, Między-Morze. Geopolityka, geoekonomia, geokultura, Warszawa 2026.
Norman Davies, Plus ultra. Wyprawa na horyzonty historii, Warszawa 2024.
Tor Eystein Overaas, Bałtyk. Podróż literacka, Warszawa 2025.