Internet jako „udomowiona” obca forma życia 3002-1KON2026K23

David Bowie w wywiadzie udzielonym BBC w 1999 roku porównał Internet do inwazyjnej,
obcej formy życia. Nie była to efektowna metafora, lecz doskonałe – żeby nie powiedzieć
wizjonerskie – ujęcie nowego zjawiska w kategoriach ontologicznych. Dostrzegało ono,
wbrew lekceważącym uwagom dziennikarza, w Internecie coś radykalnie innego:
wymykającego się naszym dotychczasowym kategoriom, a przede wszystkim posiadającego
nieograniczony i niedający się ujarzmić potencjał transformacji naszego świata i nas samych.
Historia uczy, że pojawienie się obcych oznacza dla tubylców nieuchronny koniec ich świata.
Pojawienie się Internetu jest więc cezurą oddzielającą czas „przed” od czasu „po”.
Ktoś mógłby zarzucić, że to samo można powiedzieć o druku. Jego upowszechnienie za
sprawą maszyny drukarskiej miało – zarówno w wymiarze politycznym, społecznym, jak i
kulturowym – nie tyle doniosłe, co wręcz rewolucyjne konsekwencje. „Internetowa rewolucja”,
w przeciwieństwie do tej „drukowanej”, jest jednak zarazem czymś dokonanym (cezurą) i
niedokonanym (trwającym procesem permanentnej, radykalnej zmiany zastanej
rzeczywistości).
Internet nie daje się zredukować do bycia narzędziem, ekstensją ludzkich zmysłów czy
wielką biblioteką tekstów połączoną hiperlinkami. Jest on nie tyle medium w wąskim
rozumieniu tego słowa, co meta-medium, skupiającym w sobie wszystkie inne media. I jako
taki nie tyle pośredniczy w komunikacji, co permanentnie ją przekształca. Mówiąc za
Bowiem, jest on obcą, inwazyjną formą życia, która, reprodukując się poprzez ludzką
aktywność, kolonizuje nasz świat i wymusza transformację naszego instytucjonalnego i
indywidualnego bycia w świecie – a tym samym nas samych.
Minęło wiele lat od tej inwazji. Urządziliśmy się w nowym cyfrowym świecie, zapominając o
starym, a Internet zaczął jawić się nam jako coś zastanego. W wyniku koewolucji nie
jesteśmy już tymi samymi ludźmi, co ćwierć wieku temu – podobnie jak Internet nie jest dziś
tym, czym był w chwili, gdy Bowie wypowiadał swoje słowa. Żyjąc z nim na co dzień,
nabieramy przekonania, że udało nam się go udomowić. Paradoksalnie jednak dziś ujęcie
Internetu jako inwazyjnej obcej formy życia wydaje się jeszcze bardziej aktualne.
Cyfrowy czas płynie znacznie szybciej niż analogowy. Dekada w telewizji to tyle, albo i mniej,
co rok w Internecie. Ciągła zmiana w świecie cyfrowym nie jest więc czymś niezwykłym, ale
naszą codziennością. A to, co codzienne, wcześniej czy później przestaje być widzialne.
Niesieni jej nurtem – używając sformułowania Georgesa Bataille’a – rozpływamy się w niej
jak woda w wodzie.

Tak jak Sowa Minerwy wylatuje po zmierzchu, a nie o wschodzie, tak pełne zrozumienie
znaczenia danego procesu możliwe jest dopiero z perspektywy jego kresu. Niemniej jednak
cóż szkodzi nam spróbować – wzorem Barona Münchhausena – wyciągnąć samych siebie
za włosy z toni codziennego cyfrowego doświadczenia. Spojrzeć na nie z góry, a zarazem
przejrzeć się w nim, by lepiej opisać zarówno je, jak i nas samych.
Chciałbym jednak namysł teoretyczny nad nami i naszym cyfrowym światem uzupełnić
wiedzą praktyczną, wynikającą z prawie dwudziestoletniego doświadczenia pracy w mediach
internetowych. Opowiedzieć o ich ewolucji, obecnym funkcjonowaniu oraz zastanowić się
nad ich perspektywami. Kto wie – być może ta wiedza okaże się kiedyś dla niektórych ze
słuchaczy praktycznie przydatna.
Poniżej przedstawiam propozycję planu zajęć z podziałem na bloki tematyczne wraz z
dotyczącymi ich zagadnieniami.
1) Wielka nadzieja i niespełniona obietnica?
– od demokracji deliberatywnej do Cambridge Analytica
– przestrzeń wolności czy pole destrukcyjnej samowoli?
– każdy artystą? – spełniona utopia autoekspresji czy jej złowroga parodia
– konsekwencje radykalnej demokratyzacji dyskursu i końca gatekeeperów
2) Śmierć prasy, czyli content zamiast dziennikarstwa?
– jak do tego doszło i dlaczego (ewolucja znaczenia prasy: od ery telewizji informacyjnych do
świata portali i mediów społecznościowych)
– Google i rządy algorytmu: SEO i SEM jako logika widzialności
– czy istnieje przestrzeń, lub choćby nadzieja, dla wysokiej jakości dziennikarstwa
3) Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o rynku mediów internetowych, a baliście się
zapytać
– krótka (i osobista) historia mediów internetowych w Polsce
– „czary mary”, czyli podstawowe pojęcia niezbędne w pracy w mediach cyfrowych
– ekosystem medialny jako łańcuch pokarmowy: klient, agencja, dom mediowy, wydawca
– „jeżeli korzystasz z czegoś za darmo, to ty jesteś towarem”, czyli dane jako waluta
4) Netflix jako koń trojański
– YouTube i serwisy hostingowe jako pierwsza jaskółka nadchodzącej zmiany
– jak Netflix przestał być wypożyczalnią, a stał się serwisem streamingowym
– dlaczego to Netflix, a nie HBO, stał się w powszechnej świadomości synonimem VOD
– nowa nadzieja czy gwiazda śmierci?  (kiedy ilość przechodzi w jakość)
– co dominacja VOD oznacza dla kina i jego twórców
– czy naszym gustem rządzi algorytm
5) Social media, czyli zmiana paradygmatu
– nowe media to teraz stare media
– 15 minut sławy dla każdego, czyli spełnione proroctwo Warhola
– marka osobista jako nowa jakość na rynku
– reklama natywna, czyli święty Graal reklamodawców
– emocje jako klucz do „nieśmiertelności” platform
– czy social media zastąpią „poważne” media?
– X jako arena debaty publicznej
– polityka i politycy w świecie social mediów

– zarządzanie emocjami jako forma władzy
6) Śmierć pisma i jej konsekwencje
– śmierć logosu, czyli kim jest człowiek nowej cyfrowej ery
– etap czy koniec ewolucji?
– perspektywy na „zmartwychwstanie”
7) Władcy cyfrowego świata
– teoria monopoli Petera Thiela w praktyce
– technofeudalizm i technoplutokracja
– czy w cyfrowym świecie jest możliwa rewolucja?
8) Od Anakina Skywalkera do Dartha Vadera, czyli kino jako lustro zbiorowej
wyobraźni
– figura magnata medialnego starej i nowej ery: podobieństwa i różnice
– wizje przyszłości: od optymizmu do pesymizmu i z powrotem
9) Futurologia stosowana, czyli porozmawiajmy o tym, co nas czeka
– mroczne oświecenie: kto kontroluje modele AI, ten kontroluje dyskurs
– od Skynetu do Matrixa, czyli wizje singularity w kinie
– technologia jako trampolina do królestwa wolności
– czy czeka nas cyfrowy „koniec historii” i „śmierć człowieka”?