Myśl ekologiczna we współczesnych praktykach teatralnych i choreograficznych 3002-1KON2026K21

Program zajęć jest skonstruowany w oparciu o osiem komplementarnych bloków
tematycznych. Na każdy z bloków składają się 2-3 zajęcia.
1. Czy natura istnieje? Życie i sztuka w antropocenie
Blok wprowadzający, podczas którego osoby uczestniczące poznają pejzaż współczesnej myśli
ekologicznej i zaznajomią się z takimi pojęciami i obszarami badawczymi jak: antropocen, ekologia,
posthumanizm, antropocentryzm, studia nad zwierzętami, studia nad roślinami, krytyczne studia nad
Antropocenem, koszty środowiskowe, ekosystem sztuki. Podczas zajęć z tego bloku będziemy
zastanawiać się, jakie wyzwania stoją przed sztuką w obliczu zmian klimatycznych i jaka może być jej
rola w kontekście min. kryzysu wyobraźni.
2. Apokalipsy i kontr-apokalipsy
Blok zajęć poświęcony strategiom reprezentowania zmian klimatycznych – od ekoszokowych narracji
kina popularnego, po dramaturgie alternatywne reprezentowane między innymi przez dzieła wywodzące
się z rdzennych epistemologii. Ważnym kontekstem zajęć tego bloku będzie afektywny potencjał sztuki
dotyczącej zmian klimatycznych.

3. Rzeczy i ludzie
Blok zajęć, w którego centrum jest pytanie o to, w jaki sposób w erze nadprodukcji z jednej strony i
dynamicznego rozwoju kultury cyfrowej z drugiej strony, wytwarzamy swoje relacje z rzeczami. Podczas
zajęć będziemy przyglądać się praktykom artystycznym, które świadomie pracują z materialnością i
podejmują refleksję nad relacją ludzi i rzeczy.

4. Rośli-inni
Ślepota na rośliny – nieumiejętność dostrzeżenia bogactwa świata roślin; ekstraktywistyczne podejście do
roślinnych ekosystemów i brak zrozumienia dla ontologicznej specyfiki roślin – jest jednym z problemów
wpływających na pogłębianie się kryzysu ekologicznego. Podczas zajęć przyjrzymy się artystycznym
strategiom pracy z roślinami i ich reprezentowania w sztuce.

5. Więcej niż jedno zwierzę – zwierzęta i etyka

Zwierzęta są silnie obecne w kulturze człowieka, ale zazwyczaj sytuują się na marginesach ludzkich
opowieści. Współczesna sztuka otwiera się na nieantropocentryczne punkty widzenia i podejmuje próby
rozszczelnienia monolitu ludzkiej wyobraźni. Podczas zajęć z tego bloku zapoznamy się z różnymi
sposobami reprezentowania zwierząt w sztuce i będziemy dyskutować na temat etyki pracy ze
zwierzętami.

6. Sprawiedliwość środowiskowa
Sztuka obecnie staje się narzędziem informowania o zmianach klimatycznych, poruszaniem kwestii
sprawiedliwości środowiskowej i interweniowaniem w sprawach, które mają małą szansę, by zaistnieć w
medialnej sferze publicznej. Blok zajęć poświęconych zjawiskom z przecięcia praktyk artystycznych i
aktywistycznych.

7. Opowiadanie więcej-niż-ludzkiego świata
Czy język oddala nas od więcej-niż-ludzkiego świata, czy pozwala nam lepiej go poznać? Blok zajęć
poświęconym literackim strategiom przedstawiania więcej-niż-ludzkiego-świata i budowaniem alternatyw
dla narracji antropocentrycznych.

8. Post-antropocentryczne choreografie
Czy ciało może pozwolić nam zrozumieć zmiany klimatyczne i się wobec nich usytuować? A może
poprzez ciało jesteśmy w stanie zbliżyć się do więcej-niż-ludzkiego świata? Blok zajęć poświęconym
praktykom choreograficznym artystek, które w swoich pracach tworzą myśl ekologiczną i korzystają z
niej.

Warunkiem zaliczenia zajęć jest aktywne uczestnictwo w nich oraz przygotowanie w grupie (2-4 osób)
15-minutowej prezentacji zaliczeniowej na wybrany, ustalony z prowadzącą temat związany z obszarem
tematycznym zajęć. Prezentacje będą wygłaszane podczas spotkania w sesji zimowej.

W cyklu 2026Z:

14 zajęć

TEMATY:

Czy natura istnieje? Życie w antropocenie
9. Myśl ekologiczna i posthumanistyczna – wprowadzenie
Antropocen, ekologia, posthumanizm, antropocentryzm, studia nad zwierzętami, studia nad
roślinami, krytyczne studia nad Antropocenem, koszty środowiskowe, ekosystem sztuki
10. Jak sztuka pokazuje zmiany klimatyczne + każda sztuka jest ekologiczna? + kryzys
wyobraźni + antropocentryzm
11. Czwarta przyroda – wycieczka na Żerań + teksty Mosiewicz

Apokalipsy i kontr-apokalipsy
1. Pojutrze + tekst o strategiach szokowych
2. Bestie z południowych krain
3. Solastalgia Rafał Zapała
4. Słuchowisko Mortona

Rzeczy i ludzie
1. Sprawczość materii
2. Materialność kontra cyfrowość? Nadprodukcja przedmiotów i koszty środowiskowe
sztucznej inteligencji

Rośli-inni
1. Jessica Hausner Kwiat szczęścia + Sylvie Pouteau Rośliny jako istoty otwarte
2. Urszula Zajączkowska – filmy + teksty o wykorzystywaniu roślin w projektach
artystycznych

Więcej niż jedno zwierzę – zwierzęta i etyka
1. Zwierzęce historie – od Disneya + IO i Kurę
2. Patrzenie na zwierzęta: Balthazar i Popołudnia samotności
3. Ponad binarne opozycje: Wujek Boonmee + Pierre Huyghe

Sprawiedliwość środowiskowa
1. Zadara Smutna rzeka + Forensic Architecture
2. Ostatnie pokolenie i aktywizm środowiskowy w sztuce

Opowiadanie więcej-niż-ludzkiego świata
1. Trzy dramaty (Pies, Cztery dni bliskości, Pupile)
2. Opowiadania Dominiki Słowik

Post-antropocentryczne choreografie
1. Maszkiewicz + Ptasznik – taniec z obiektami
2. Siniarska, Pina – choreografie więcej niż ludzkiego świata

Koordynatorzy przedmiotu

Zuzanna Berendt

Rodzaj przedmiotu

fakultatywne

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Udział w konwersatorium nie wymaga posiadania wiedzy z obszaru myśli ekologicznej czy posthumanizmu, ale ze względu na charakter zajęć otwartość na te nurty i zainteresowanie nimi z pewnością pozwolą czerpać większe korzyści z udziału w nich. Ze względu na nieodostępność ważnych dla tego tematu tekstów w języku polskim, uczestnicy kursu będą zobligowani do czytania niedługich tekstów w języku angielskim.

Efekty uczenia się

Wiedza: absolwent zna i rozumie
K_W01: swoistość i usytuowanie praktyk ekologicznych w szerszym polu zjawisk artystycznych
K_W02: najważniejsze zjawiska w obszarze zaangażowanych ekologicznie praktyk artystycznych
K_W03: podstawowe kategorie związane z myślą ekologiczną i posthumanistyczną, czyli: ekologia,
posthumanizm, relacja, ekosystem, antropocentryzm, antropocen
Umiejętności: absolwent potrafi
K_U01: wykorzystać posiadaną wiedzę, by samodzielnie wyszukiwać, analizować, oceniać,
selekcjonować, integrować informacje z różnorodnych źródeł i wykorzystywać je w samodzielnych
projektach badawczych
K_U02: interpretować materiał związany z tematyką zajęć
K_U04: wykorzystywać przyswojoną podczas zajęć metodologię badawczą oraz narzędzia w kontekstach
innych niż te przedstawione na zajęciach
K_U06: zabierać głos w dyskusji na tematy poruszane podczas zajęć stosując poprawne strategie
argumentacyjne i operacje logiczne
K_U10: stale dokształcać się i rozwijać intelektualnie w obszarze omawianym podczas zajęć
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do
K_K01: krytycznej oceny posiadanej wiedzy i odbieranych treści (teorii o raz propozycji artystycznych)
K_K02: przyjęcia postawy szacunku i badawczej ciekawości wobec różnorodnych zjawisk kultury w tym
używania zdobytej wiedzy do rozwiązywania zaobserwowanych problemów oraz zasięgania opinii
ekspertów

Kryteria oceniania

Podstawowym warunkiem zaliczenia semestru jest uczestniczenie w zajęciach. Nieobecności należy usprawiedliwiać u prowadzącej zajęcia. Osoba studiująca ma prawo do dwóch usprawiedliwionych lub nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze. Osoba mająca od trzech do pięciu nieobecności w semestrze musi nadrobić je w sposób określony przez osobę prowadzącą zajęcia. Nieobecności (nawet usprawiedliwione!) na więcej niż pięciu

zajęciach skutkują niedopuszczeniem do zaliczenia zajęć - jedynie osoby z przyznaną Indywidualną Organizacją Studiów w oparciu o opinię BON mogą mieć zwiększony limit nieobecności, jednak nie więcej niż do 50%.

Warunkiem zaliczenia zajęć będzie przygotowanie w małej (2-3 osoby) grupie lub indywidualnie krótkiej (15-20 min) prezentacji dotyczącej wybranego w drodze konsultacji z prowadzącą zjawiska z obszaru myśli ekologicznej w teatrze/choreografii lub performansie. Prezentacje będą wygłaszane na zajęciach w drugiej części semestru. Osoby studiujące z wyprzedzeniem poznają daty swoich prezentacji.

Szacunkowy nakład pracy osoby studiującej:

3 ECTS (90h) = udział w zajęciach 30h (1 ECTS) +

przygotowanie do zajęć 30h (1 ECTS) + przygotowanie zaliczenia 30h (1 ECTS).

Sposób wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w prezentacjach określają zapisy § 3 i 4 uchwały nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia. W związku

z tym, że jedną z podstawowych umiejętności zdobywanych na kierunkach studiów organizowanych na Wydziale Polonistyki jest sprawne i profesjonalne posługiwanie się polszczyzną pisaną, a w szczególności stylem naukowym, zabrania się wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji do korekty i redakcji tekstu.

Literatura

Art in the Anthropocene: Encounters Among Aesthetics, Politics, Environments and Epistemologies, red.
Heather Davis, Etienne Turpin, Open Humanities Press 2015.[fragmenty]
John Berger Why Look At Animals?, Penguin Books 2020. [fragment]
Ron Broglio Surface Encounters. Thinking with Animals and Art, University of Minnesota Press, 2011.
[fragmenty]
Deborah Danowski, Eduardo Viveiros de Castro The Ends of the World, Polity Press, 2016. [fragment]
Marcin Dymiter Maszyny do ciszy, Części Proste, 2023.[fragmenty]
Extinction Studies. Stories of Time. Death, and Generations, red. D, Bird Rose, T. van Dooren, M.
Chrulew, Columbia University Press 2017.[fragment]
Antoni Michnik W gęstwinie nowych opowieści, „Dialog”, lipiec 2020.
Sylwia Mieczkowska Object-Oriented-Ontology i kapitał performatywny, czyli nowe spojrzenie na
przedmioty w działaniu, „Didaskalia” nr 160/2020.
Timothy Morton All Art Is Ecological, Penguin Books, 2021.
Ben Mylius Three types of Anthropocentrism, “Environmental Philosophy” tom 15, nr 2/2018, s. 159-194.

O bioróżnorodność w teatrze, „Dwutygodnik” 284/2020.
Introduction, w: Performance and Posthumanism. Staging the Prototypes of Composite Bodies, red. Ch.
Stalpaert, K. van Baarle, L. Karreman, Palgrave Macmillan, 2021.
Dominika Słowik Samosiejki, Wydawnictwo Literackie, 2021. [wybrane opowiadania}
Marta Stańczyk Barbarzyńca w ogrodzie. Przyczynek do dekolonizacji historii zwierząt w kinie,
„Kwartalnik Filmowy” nr 128/2024.
Urszula Zajączkowska Martwa natura, „Dwutygodnik” nr 257/2019.