W ruchu – szósty zmysł nowoczesności 3001-C6TN-TL2
Kurs poświęcony ruchowi jako kategorii kluczowej dla zrozumienia kultury zachodniej w pierwszych dekadach XX wieku. „Szósty zmysł” — definiowany jest tutaj (za Iriną Sirotkiną) jako kinestetyczny wymiar doświadczania konstytutywny dla podmiotowości nowoczesnej.
Podczas zajęć będziemy zajmować się tym, jak kinestetyczny wymiar doświadczania nowoczesnego sensorium przekształcał sposoby odczuwania świata oraz "posługiwania się ciałem". Przyjrzymy się, jak przemiany te odzwierciedlane były w filozofii i sztuce. Materiałem do analizy będą manifesty artystyczne, teksty teoretyczne oraz dzieła twórców awangardy (literatura, malarstwo, grafika, rzeźba, film, fotografia, muzyka, taniec) powstałe w pierwszej połowie XX wieku.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Osoba, która ukończyła kurs:
WIEDZA
- zna i rozumie najważniejsze zjawiska artystyczne, estetyczne i filozoficzne związane z doświadczeniem ruchu i nowoczesności w kulturze XIX i XX wieku;
- rozpoznaje główne kierunki awangardy europejskiej (futuryzm, kubizm, konstruktywizm, ekspresjonizm, dadaizm, surrealizm), ma wiedzę w zakresie ich refleksji nad cielesnością, techniką i percepcją;
- zna podstawowe koncepcje dotyczące nowoczesnego sensorium, kinestezji i doświadczenia ucieleśnionego
- rozumie relacje między rozwojem technologii, przemianami percepcji a nowoczesnymi praktykami artystycznymi.
UMIEJĘTNOŚCI
- analizuje i interpretuje dzieła sztuki, filmy, teksty literackie i manifesty artystyczne z perspektywy kategorii ruchu, rytmu, cielesności i percepcji;
- potrafi łączyć konteksty filozoficzne, społeczne i estetyczne w interpretacji zjawisk kultury nowoczesnej;
- rozpoznaje i porównuje różne modele doświadczania nowoczesności: afirmacyjne, krytyczne i katastroficzne;
- formułuje samodzielne argumenty oraz uczestniczy w dyskusji akademickiej dotyczącej sztuki i teorii nowoczesności.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE
- jest gotów/gotowa do krytycznej refleksji nad kulturowymi konsekwencjami rozwoju techniki i przemian percepcji;
- rozwija wrażliwość na relacje między ciałem, przestrzenią i mediami wizualnymi;
- dostrzega znaczenie sztuki awangardowej dla współczesnych debat o cielesności, ruchu i doświadczeniu zmysłowym;
- wykazuje otwartość wobec interdyscyplinarnych metod analizy kultury i sztuki.
Kryteria oceniania
Oceniane będą:
1) przygotowanie do zajęć (lektura zadanych tekstów),
2) aktywny udział w dyskusji,
3) praca zaliczeniowa — forma do ustalenia.
Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze. Powyżej tej liczby (z wyłączeniem przypadków bezzwłocznie udokumentowanych, np. zwolnieniem lekarskim) zaliczenie zajęć nie jest możliwe. Usprawiedliwione nadprogramowe nieobecności należy odrobić indywidualnie w czasie dyżuru.
Literatura
Ostateczna lista lektur zostanie ustalona w porozumieniu z osobami biorącymi udział w konwersatorium i dopasowana do interesujących je tematów.
Przykładowe propozycje:
Theodor W. Adorno, Max Horkheimer, Dialektyka oświecenia
Guillaume Apollinaire, Kubiści. Rozważania estetyczne
Antonin Artaud, Teatr i jego sobowtór
Gaston Bachelard, Poetyka przestrzeni
Georges Bataille, Łzy Erosa; Szkice z pisma „Documents”
Walter Benjamin, Dzieło sztuki w dobie możliwości jego reprodukcji technicznej
Henri Bergson, Esej o bezpośrednich danych świadomości
Henri Bergson, Ewolucja twórcza
André Breton, Manifest surrealizmu
Roger Caillois, Żywioł i ład
Ernst Cassirer, Filozofia form symbolicznych (fragmenty)
Leon Chwistek, Wielość rzeczywistości w sztuce
Jonathan Crary, Zawieszenia percepcji. Uwaga, spektakl i kultura nowoczesna
Edward Gordon Craig, Aktor i nad-marioneta
Siergiej Eisenstein, Montaż atrakcji; Dramaturgia formy filmowej
Modris Eksteins, Święto wiosny. Wielka wojna i narodziny nowego wieku
Martin Heidegger, Bycie i czas
Martin Heidegger, Pytanie o technikę
Bruno Jasieński, Anatol Stern, Manifest w sprawie poezji futurystycznej
Katarzyna Kobro, Władysław Strzemiński, Kompozycja przestrzeni. Obliczenia rytmu czasoprzestrzennego
Siegfried Kracauer, Ornament z ludzkiej masy
Filippo Tommaso Marinetti, Manifest futuryzmu
Maurice Merleau-Ponty, Fenomenologia percepcji
Maurice Merleau-Ponty, Oko i umysł. Szkice o malarstwie
Anastasia Nabokina, Pragnienie tańca
Friedrich Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra (fragmenty)
Arthur Schopenhauer, Świat jako wola i przedstawienie (fragmenty)
Wolfgang Schivelbusch, Historia podróży koleją: o industrializacji przestrzeni i czasu w XIX wieku
Oskar Schlemmer, Eksperymentalna scena Bauhaus
Georg Simmel, Mentalność mieszkańców wielkich miast
Irina Sirotkina, Szósty zmysł awangardy. Sztuka jako wiedza cielesna
Władysław Strzemiński, Teoria widzenia
Tristan Tzara, Manifesty dada
Andrzej Turowski, Radykalne oko (t. 1 i 2).
Dodatkowo: wybrane utwory plastyczne, literackie (wiersze i inne krótkie formy literackie - Aleksandra Wata, Anatola Sterna, Brunona Jasińskiego, Tytusa Czyżewskiego, Tadeusza Peipera, Juliana Przybosia, Juliana Tuwima, Kazimierza Wierzyńskiego i in.), filmowe - w całości lub fragmentach (np. Człowiek z kamerą, reż. Dziga Wiertow; Pancernik Potiomkin, reż. Siergiej Eisenstein, Gabinet doktora Caligari, reż. Robert Wiene, Dzisiejsze czasy, reż. Charlie Chaplin), muzyczno-baletowe (Święto wiosny, muz. Igor Strawiński, choreo. Sergiusza Diagilew).