Dyskursy natury. W jakich kategoriach myślimy o przyrodzie? 3001-C6K-LK2
W ramach zajęć poddamy analizie różnego rodzaju teksty kultury (od aktów prawnych do wypowiedzi artystycznych), badając, jakie wyobrażenie natury i relacji człowieka z przyrodą można w nich znaleźć. Wskażemy zmiany, jakie zachodziły w filozofii Zachodu w obrębie relacji człowiek-natura, przyjrzymy się różnym aspektom poddania natury logice zysku, wskażemy różnicę w relacjach człowieka z wybranymi aspektami natury i grupami organizmów nieludzkich. Poddamy analizie również różnego rodzaju aktywności człowieka względem natury: łowiectwo, leśnictwo, rolnictwo, aktywizm w obronie przyrody. Przyjrzymy się też dyskursom, które rezygnują z perspektywy skrajnie antropocentrycznej i poszukują pozbawionej przemocy relacji z naturą, jak np. etnografie więcej niż ludzkie.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
Absolwent/ka posiada umiejętność analizy tekstów kultury z pogłębioną świadomością ich zakorzenienia w relacjach między kulturą a naturą, potrafi poddać refleksji stosowaną metodologię oraz społeczny kontekst funkcjonowania dzieła. Potrafi wskazać w tekstach należących do różnych dziedzin i dyscyplin naukowych (oraz innego rodzaju tekstach) konkretne wyobrażenia dotyczące natury i jej relacji z człowiekiem i cywilizacją.
Kryteria oceniania
- kontrola obecności
- ocena ciągła (przygotowanie do zajęć i aktywność)
- praca zaliczeniowa lub projekt działania artystycznego lub aktywistycznego związanego z tematyką zajęć
Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze. Powyżej tej liczby (z wyłączeniem przypadków bezzwłocznie udokumentowanych) nie ma możliwości zaliczenia zajęć.
Nakład pracy studenta:
- uczestnictwo w ćwiczeniach - 30 godzin (1 ECTS)
- przygotowanie do ćwiczeń 90 godzin (3 ECTS)
- przygotowanie pracy rocznej - 90 godzin (3 ECTS)
Wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji:
1. Jeśli student chce (na potrzeby pracy zaliczeniowej lub prac cząstkowych) skorzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, musi:
a. uzyskać na to zgodę osoby prowadzącej zajęcia,
b. uzgodnić z osobą prowadzącą zajęcia cele i zakres wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji.
2. Student nie może korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, aby redagować prace w języku polskim, chyba że osoba prowadząca zajęcia się na to zgodzi.
3. Jeśli student wykorzysta narzędzia sztucznej inteligencji:
a. bez zgody osoby prowadzącej zajęcia lub
b. w sposób z nią nieuzgodniony,
osoba prowadząca zajęcia stosuje procedury analogiczne do tych stosowanych w procedurze antyplagiatowej.
Literatura
Wybrana literatura:
Natura w filozofii Zachodu
Anita Ganowicz-Bączyk,"Wpływ nowożytnego antropocentryzmu na relację człowieka do przyrody. Część pierwsza", "Wpływ nowożytnego antropocentryzmu na relację człowieka do przyrody. Część druga", "Studia Ecologiae et Bioethicae" 9/2011.
Beata Frydryczak, Estetyka przyrody: nowe pojmowanie natury, „Estetyka i Krytyka”, nr 2/2008–1/2009.
Przyroda jako zasób
Tomasz Żylicz, Wartość ekonomiczna przyrody, „Zarządzanie Publiczne” 2017/1.
Edwin Bendyk, Klimat, środowisko i kapitalizm, czyli tania natura się kończy,
https://krytykapolityczna.pl/gospodarka/bendyk-klimat-srodowisko-i-kapitalizm-czyli-tania-natura-sie-konczy/
Kate Raworth, Ekonomia obwarzanka. Siedem sposobów myślenia o ekonomii XXI wieku, przeł. Aleksandra Paszkowska, Warszawa 2021, s. 9-36.
Przekształcanie natury: cztery przyrody
Kasper Jakubowski, Czwarta przyroda. Sukcesja przyrody i funkcji nieużytków miejskich, Kraków 2020, s. 117-123 (podrozdział „Czwarta przyroda” – urban novel ecosystems. Parki na nieużytkach urbanistycznych).
Ingo Kowarik, Cities and Wilderness. A New Perspective, “International Journal of Wilderness” 2013, vol. 19, no 3, s. 32–33 (podrozdział The Four Natures Approach),
Łowiectwo i jego odbiór społeczny
Zenon Kruczyński, Farba znaczy krew, przedmowa Olga Tokarczuk, Wołowiec 2017 (fragmenty Znajomości i przyjaźnie, Rozmowa z Bożeną Montwiłł).
Joanna Wysocka-Andrusiewicz, Zwierzęta w oczach myśliwych, myśliwi w oczach internautów. O etycznych aspektach polowań rekreacyjnych (dla sportu) i ich obrazie w mediach społecznościowych, „Poznańskie Zeszyty Humanistyczne” 2016, TOM XXX, s. 27–50.
https://pustulkaozarow.pl/slownik-gwary-lowieckiej/
Zwalczanie wybranych gatunków
Gabriela Jarzębowska, Retoryka deratyzacji w PRL: od czystki etnicznej i politycznej do czystki gatunkowej, „Teksty Drugie” 2018/2.
Ochrona przyrody jako problem prawny i filozoficzny
Andrzej Jermaczek, Dlaczego bierna ochrona przyrody nie jest w modzie?, „Przegląd Przyrodniczy XXI”, 2010/2.
Piotr Juskowiak, Od arki do azylu: W poszukiwaniu nowej tożsamości dla ogrodów zoologicznych, „Przegląd Socjologiczny” 2022/3.
Wyjście poza logikę antropocentryczną
Małgorzata Zofia Kowalska, Antropologia więcej niż ludzka jako praktyka badawcza i propozycja etyczna, „Etnografia Polska”, t. LXVI, 2022, z. 1–2.
Anna Lowenhaupt Tsing, Sztuki uważności, przeł. Przemysław Czapliński, „Teksty Drugie” 2020, nr 1
Język jako narzędzie zmiany myślenia o przyrodzie
Michał Pałasz, Maria Pieniążek, Jakub Wydra, Język więcej-niż-ludzki jako narzędzie zmiany. Wyimki z Glasgow Climate Pact (prezentacja)
Relacje z nieludźmi
Martyna Dziadek, Roślinno-ludzkie sploty w dobie świadomego plantropocenu, "Przegląd Humanistyczny" 2023/4.
Monika Żółkoś, Mikro-formy i makro-lęki. Owady jako wyzwanie dla animal studies, w: Zwierzęta i ich ludzie. Zmierzch antropocentrycznego paradygmatu, pod red. Anny Barcz i Doroty Łagodzkiej, Warszawa 2015.