Literatura dziecięca, młodzieżowa, young adult – wobec wyzwań nowoczesności 3001-C662LD1
Seminarium poświęcone jest historii, teorii, społeczno-kulturowej ewolucji i nowoczesnym transformacjom literatury dziecięcej, młodzieżowej oraz adresowanej do młodych dorosłych. Przedmiotem wspólnego namysłu i dyskusji są:
• metody badań i koncepcje teoretyczne z zakresu nowoczesnej humanistyki w odniesieniu do literatury dla młodej publiczności odbiorczej (m.in.: posthumanizm, ekokrytyka, narratologia kognitywna, nowy materializm, hauntologia, studia postkolonialne, krytyka feministyczna, studia nad męskością, gender studies, queer studies, children studies);
• intertekstualne i transfikcjonalne gry z tradycją literacką (żywotność ikonicznych postaci, autorów i autorek, światów i toposów literatury dziecięcej i młodzieżowej w kulturowym imaginarium);
• uwarunkowania społeczne, kulturowe i rynkowe (m.in.: ewolucja społeczno-kulturowych oczekiwań wobec literatury dziecięcej i młodzieżowej, tabuizacja i detabuizacja tzw. trudnych tematów, young adult jako rewolucja czytelniczo-rynkowa i jako kultura partycypacji);
• aktualne zjawiska i mody (m.in.: kontrowersje wokół literatury YA, literatura klimatyczna, utwory ekologicznie i społecznie zaangażowane - w tym książki obrazkowe, tematyka uchodźcza, wojenna, dotycząca zdrowia psychicznego, tożsamości psychoseksualnej, popularne odmiany gatunkowe i schematy fabularne - jak romantasy, „enemies to lovers”, „chosen one”, „found family”);
• wzajemne powiązania, wpływy i inspiracje literatury dla młodej publiczności odbiorczej i kultury popularnej (m.in.: monomit i jego dekonstrukcje, strategie światotwórcze w fantastyce, modele antybohatera, dyskurs postfeministyczny, futurologiczne i postapokaliptyczne spekulacje, gry z tradycją narracji detektywistycznych, gotyckich, romansowych itd., retellingi baśni i mitów).
Seminarium magisterskie przygotowuje do pisania rozprawy dyplomowej. Osoby studiujące uczą się planować i samodzielnie prowadzić badania literaturoznawcze, gromadzić i opracowywać źródła, formułować tezy i problemy badawcze. Rozwijają warsztat naukowy i zapoznają się z opracowaniami z zakresu tematycznego seminarium (z naciskiem na te najnowsze), ze szczególnym uwzględnieniem problematyki poruszanej w projektowanej pracy magisterskiej. Na kolejnych etapach osoby uczestniczące w seminarium uzupełniają bibliografię przedmiotową oraz prezentują rezultaty swoich badań w formie autoreferatów i gotowych rozdziałów.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Po zakończeniu zajęć osoba uczestnicząca w seminarium:
ZNA I ROZUMIE
- rolę refleksji literaturoznawczej (historycznoliterackiej, teoretycznoliterackiej, komparatystycznej) w kształtowaniu kultury młodego pokolenia
- różnorodne terminologie, metodologie i teorie badawcze odnoszące się do literatury dziecięcej i młodzieżowej oraz young adult (w tym: baśni i fantastyki), z zakresu historii literatury, teorii literatury, poetyki i komparatystyki
- ewolucję konceptualizacji tejże literatury, jej rozmaite ujęcia definicyjne
- zasady konstruowania pracy dyplomowej (magisterskiej), gromadzenia źródeł, opracowywania konspektu
- podstawowe pojęcia i zasady z zakresu ochrony własności intelektualnej i prawa autorskiego
POTRAFI
- rozpoznać, nazwać i poddać analizie popularne współcześnie zjawiska literackie występujące w literaturze dziecięcej i młodzieżowej oraz young adult (polskiej i obcej)
- samodzielnie zdobywać wiedzę na temat literatury dziecięcej i młodzieżowej oraz young adult i rozwijać umiejętności badawcze, kierując się wskazówkami opiekunki naukowej
- badać literaturę dziecięcą i młodzieżową oraz young adult za pomocą różnorodnych narzędzi teoretycznoliterackich i metodologicznych i odpowiednio je dobierać (ocenić ich przydatność i potencjał interpretacyjny)
- wykorzystać te narzędzia do samodzielnej analizy i interpretacji tekstu, uwzględniając kontekst historyczny, kulturowy i cywilizacyjny
- wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować, integrować informacje ze źródeł pisanych i elektronicznych i wykorzystywać je we własnych pracach badawczych z zakresu historii, teorii i poetyki literatury dziecięcej i młodzieżowej oraz young adult
- samodzielnie formułować wnioski, dobierać strategie argumentacyjne z wykorzystaniem poglądów i tez innych autorek i autorów, brać udział w debacie oraz być gotowym do zmiany opinii w świetle dostępnych danych i argumentów
- zastosować zdobytą wiedzę w pracy nad własnym projektem badawczym (pracą magisterską): zgromadzić bibliografię, przygotować konspekt pracy i wystąpienie autoprezentacyjne, skonstruować całość pracy
JEST GOTOWA DO:
- analizowania utworu z zakresu literatury dziecięcej i młodzieżowej oraz young adult świadomie, umiejscawiając go w odpowiednim kontekście literackim, społecznym i kulturowym
- krytycznego ustosunkowywania się do poznawanej literatury przedmiotu
- aktywnego uczestnictwa w dyskusji
- popularyzowania wiedzy na temat literatury dziecięcej i młodzieżowej oraz young adult (a zatem także takich pojęć jak dziecko, dzieciństwo, adolescent, adolescencja) jako uwarunkowanej czynnikami kulturowymi, historycznymi, społecznymi i politycznymi
- organizowania własnego warsztatu badawczego i krytycznej oceny swoich dokonań
- wzięcia etycznej odpowiedzialności za wykorzystanie umiejętności zawodowych i za trafność przekazywanej wiedzy oraz kierowania się uczciwością i rzetelnością naukową w prowadzeniu dyskusji i uznawania znaczenia wiedzy w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych, a także zasięgania opinii ekspertów w wypadku trudności z samodzielnym rozwiązaniem problemu
Kryteria oceniania
1) ocena ciągła – bieżące przygotowanie do zajęć i aktywność
a) I SEMESTR: obowiązkowe przygotowanie referatu/prezentacji na podstawie tekstu naukowego wybranego z listy lektur
b) II SEMESTR: obowiązkowy autoreferat dotyczący kolejnego rozdziału pracy magisterskiej
2) kontrola obecności
a) Student_ka ma prawo do dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze.
b) Jeśli student_ka ma więcej nieusprawiedliwionych nieobecności, nie otrzymuje zaliczenia zajęć.
c) Jeśli student_ka chce usprawiedliwić nieobecności, musi w ciągu tygodnia
udokumentować ich obiektywne przyczyny (np. zwolnieniem lekarskim).
d) Student_ka ma obowiązek odrobić nadprogramowe usprawiedliwione nieobecności w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.
Podstawa: Regulamin studiów na Uniwersytecie Warszawskim:
a. pkt. 17 par. 2,
b. pkt. 5 par. 17,
c. par. 33.
Liczba ETCS: 26 (780 godzin)
Szacunkowy nakład pracy osoby studiującej:
- udział w seminarium: 60 godzin (2 ECTS),
- przygotowanie się do zajęć: 120 godzin (4 ECTS),
- przygotowanie pracy dyplomowej: 600 godzin (20 ECTS).
Literatura
Kompletna lista lektur (w tym tekstów podmiotu) zostanie przedstawiona na początku pierwszego semestru. W trakcie semestru lista ta może zostać zmodyfikowana – stosownie do potrzeb osób studiujących.
Butler C, Portraying Trans People in Children’s and Young Adult Literature: Problems and Challenges, “Journal of Literary Education” 2020, nr 3.
J. Cieślikowski, Literatura i podkultura dziecięca, Wrocław 1975.
E. Corbett, In Transition: Young Adult Literature and Transgender Representation, Jackosn, MS 2024.
A. Czabanowska-Wróbel, [Ta dziwna] instytucja zwana literaturą dla dzieci. Historia literatury dla dzieci w perspektywie kulturowej, „Teksty Drugie” 2013, nr 5.
Czytanie menażerii. Zwierzęta w literaturze dziecięcej, młodzieżowej i fantastycznej, red. A. Mik, P. Pokora, M. Skowera, Warszawa 2016.
H. Dymel-Trzebiatowska, Skandynawska książka (nie tylko) dla dzieci w czasach transgresji, „Jednak Książki” 2017, nr 7.
A. Fidowicz, Niepełnosprawność w polskiej literaturze XX i XXI wieku dla dzieci i młodzieży, Kraków 2020.
M. Garcia-Gonzalez, Chasing Remarkable Lives: a Problematization of Empowerment Stories for Girls, “Journal of Literary Education” 2020, nr 3.
Geografia krain zmyślonych. Wokół kategorii miejsca i przestrzeni w literaturze dziecięcej, młodzieżowej i fantastyce, red. W. Kostecka, M. Skowera, Warszawa 2016.
W. Kostecka, G. Leszczyński, M. Skowera, Kamienie milowe w dziejach polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Leśmian − Korczak – Brzechwa, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2021, nr 11(14).
Książka obrazkowa. Wprowadzenie, red. M. Cackowska, H. Dymel-Trzebiatowska, J. Szyłak, Poznań 2017.
G. Leszczyński, Bunt czytelników. Proza inicjacyjna netgeneracji, Warszawa 2010.
J. Ługowska, Bajka w literaturze dziecięcej, Warszawa 1988.
J. Ługowska, Literatura dla młodego odbiorcy – „osobna” czy „czwarta”? O sposobie istnienia oraz o miejscu twórczości dla dzieci i młodzieży w systemie literatury, w: Ocalone królestwo. Twórczość dla dzieci – perspektywy badawcze – problemy animacji, red. G. Leszczyński, D. Świerczyńska-Jelonek, M. Zając, Warszawa 2009.
K. Mikke, Obraz mieszkańców krajów Globalnego Południa w polskiej wielokulturowej literaturze dziecięcej XXI wieku, „Dzieciństwo. Literatura i Kultura” 2022, t. 4, nr 1.
O czym mówią rzeczy? Świat przedmiotów w literaturze dziecięcej i młodzieżowej, red. A. Mik, M. Niewieczerzał, E. Rąbkowska, G. Leszczyński, Warszawa 2019.
Od powieści dla dziewcząt do narracji dziewczyńskich, red. A. Nosek, M. Chrobak, Kraków 2022.
Od rymu do wiersza. Refleksja nad poezją dla dzieci w drugiej połowie XX i XXI wieku, red. A. Ungeheuer-Gołąb, K. Wadolny-Tatar, Kraków 2023.
J. Papuzińska, Dziecko w świecie emocji literackich, Warszawa 1996.
J. Papuzińska, Zatopione Królestwo. O polskiej literaturze fantastycznej XX wieku dla dzieci i młodzieży, Łódź 2008.
Political Changes and Transformations in Twentieth and Twenty-first Century Children’s Literature, red. B. Kümmerling-Meibauer, F. Schulz, Heidelberg 2023.
E. Rąbkowska, Dzieci, zwierzęta i wielka zabawa. Przekształcenia wątków zwierzęcego folkloru w polskiej literaturze dla dzieci i młodzieży w perspektywie kulturowych studiów nad zwierzętami (cultural animal studies), „Polonistyka. Innowacje” 2017, nr 5.
R. Seelinger Trites, Twenty-first-century Feminisms in Children’s and Adolescent Literature, Jackson, MS 2018.
Sexuality in Literature for Children and Young Adults, red. P. Venzo, K. Moruzi, New York 2021.
M. Skowera, Klasyka literatury dziecięcej. Definicje – ideologie – koncepcje teoretyczne, „Annales UMCS Sectio N Educatio Nova” 2021, nr 1.
M. Skowera, Postmodernistyczny retelling baśni – garść uwag terminologicznych, „Creatio Fantastica” 2016, nr 2.
Synergia słów i obrazów. Badania ikonotekstu w Polsce, red. H. Dymel-Trzebiatowska, J. Szyłak, M. Cackowska, Gdańsk 2021.
K. Szymborska, Po stronie dziecka. Perspektywa children studies, Białystok 2016.
Teatr i dramat dla dzieci i młodzieży, red. M. Wiśniewska, M. Wróblewski, Toruń 2016.
Twórczość dla dzieci wobec przemian kultury, red. I. Gralewicz-Wolny, B. Mytych-Forajter, Katowice 2013.
Śmierć w literaturze dziecięcej i młodzieżowej, red. K. Slany, Warszawa 2018.
R. Waksmund, Literatura dziecięca – literatura uniwersalna, w: Obszary spotkań dziecka i dorosłego w sztuce, red. M. Tyszkowa, B. Żurakowski, Warszawa-Poznań 1989.
R. Waksmund, Literatura dziecięca w „Stuleciu dziecka”. Próba podsumowania, w: Kultura literacka dzieci i młodzieży u progu XXI stulecia, red. J. Papuzińska, G. Leszczyński, Warszawa 2002.
M. Wiśniewska, Przepisywanie Genesis w najnowszym dramacie polskim dla dzieci i młodzieży, „Kultura ‒ Media ‒ Teologia” 2017, nr 31.
V. Wróblewska, Od potworów do znaków pustych. Ludowe demony w polskiej literaturze dla dzieci, Toruń 2014.
M. Wróblewski, Doświadczanie dzieciństwa. Studium z antropologii literatury, Toruń 2019.
A. Zabrzewska, Gender w literaturze dla dzieci. Feministyczna metodologia: Ciało, Głos, Opowieść, „AVANT” 2019, t. XI, nr 3.
E. Zamojska, Construction of Non-heteronormativity in Children’s World: Analysis of Selected Books for Children, “Kultura i Edukacja” 2021, nr 4 (134).
Żywioły w literaturze dziecięcej, red. A. Czabanowska-Wróbel, K. Zabawa, Kraków, tomy: Ziemia (2019), Powietrze (2020), Ogień (2021), Woda (2024).
Uwagi
|
W cyklu 2026:
1. Jeśli osoba studiująca chce (na potrzeby pracy dyplomowej) skorzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, musi: a. uzyskać na to zgodę prowadzącej seminarium, b. uzgodnić z prowadzącą seminarium cele i zakres wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji. 2. Osoba studiująca nie może korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, aby redagować prace w języku polskim. 3. Jeśli osoba studiująca wykorzysta narzędzia sztucznej inteligencji: a. bez zgody prowadzącej seminarium lub b. w sposób z nią nieuzgodniony, prowadząca seminarium stosuje procedury analogiczne do tych stosowanych w procedurze antyplagiatowej. Procedury te opisała Uniwersytecka Rada ds. Kształcenia w uchwale nr 14. Podstawa: 1. Uchwała nr 170 Rady Dydaktycznej dla kierunków studiów: filologia bałtycka, filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie, filologia polska, filologia polskiego języka migowego, kulturoznawstwo – wiedza o kulturze, logopedia ogólna i kliniczna, slawistyka, sztuka pisania, sztuki społeczne z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Wydziale Polonistyki 2. Uchwała nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia 3. Uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim. |