Aporie postępu w XX i XXI wieku. W kręgu podobieństw rodzinnych: literatura, filozofia, sztuka 3001-C653LW1

Wiedza:
Uczestniczka/ Uczestnik zajęć:
- rozumie powiązania filologii polskiej z innymi dziedzinami humanistyki podejmującymi refleksję nad procesami modernizacyjnymi w kulturze;
- zna relacje między literaturą XX i XXI wieku a rozwijającymi się równolegle wybranymi teoriami estetycznymi, etycznymi, filozofią i socjologią;
- uświadamia sobie współzależność historii literatury i sztuk plastycznych w kulturze XX i XXI wieku oraz wpływ nowych mediów na kierunki ich przekształceń;
- zdobywa orientację wśród kluczowych tekstów literackich i filozoficznych oraz zjawisk w obrębie sztuk wizualnych, które problematyzują ideę postępu;
- rozumie i umie wykorzystywać w swojej pracy kluczowe terminy literaturoznawcze i filozoficzne.

Umiejętności:
Uczestniczka/ Uczestnik zajęć:
- potrafi w pogłębiony, samodzielny i krytyczny sposób, z wykorzystaniem zdobytej wiedzy oraz kompetencji, badać, omawiać oraz interpretować wybrane dzieła literatury i procesy kulturowe (także w perspektywie aksjologicznej);
- umie, opierając się na różnorodnych źródłach, formułować krytyczne argumenty w dyskusji dotyczącej skutków modernizacji;
- jest przygotowany/a do kompetentnego prezentowania wiedzy na temat wybranych dzieł literackich i dotyczących sztuk wizualnych oraz teorii filozoficznych;
- jest w stanie w zaangażowany i krytyczny sposób poruszać się wśród podstawowych znaków, pojęć i kategorii kultury współczesnej;
- potrafi w dyskusji dotyczącej dzieła literackiego i dzieła sztuki dobierać argumentację uwzględniającą sytuację społeczno-polityczną, środowiskową i kulturową, w której to dzieło powstało;
- umie wyszukać, wskazać i wykorzystać źródła bibliograficzne przydatne do napisania pracy dyplomowej na wybrany temat;
- potrafi prawidłowo (także pod względem formalnym i z poszanowaniem zasad ochrony własności intelektualnej) skonstruować dłuższą pracę pisemną;
- jest w stanie planować i organizować swoją pracę oraz dostrzegać jej związek z realizowaną ścieżką rozwoju.

Kompetencje społeczne:
Uczestniczka/ Uczestnik zajęć:
- jest przygotowany/a do wyrażania zrozumienia dla skomplikowanych relacji literatura — filozofia, literatura — sztuka zapisanych w tekstach literatury nowoczesnej;
- jest gotowy/a do aktywnego i twórczego uczestnictwa w bieżącym życiu literackim i aktualnych wydarzeniach kulturalnych;
- gotowy/a jest do docenienia znaczenia europejskiego i narodowego dziedzictwa kulturowego dla rozumienia wydarzeń społecznych i kulturalnych;
- jest gotowy/a do docenienia znaczenia europejskiego i narodowego dziedzictwa kulturowego dla rozumienia wydarzeń społecznych i kulturalnych;
- jest przygotowany/a do organizowania, rozwijania swojego warsztatu badawczego oraz refleksji autoewaluacyjnej dotyczącej własnych dokonań.

Nakład pracy studentów:
Seminarium licencjackie – 10 ECTS
· udział w zajęciach – 60 godzin (2 ECTS),
· przygotowanie do zajęć – 90 godzin (3 ECTS),
· przygotowanie pracy licencjackiej oraz przygotowanie do egzaminu dyplomowego – 150 godzin (5
ECTS).

Zaliczenie, praca licencjacka, egzamin licencjacki.
Zaliczenie seminarium odbywa się na podstawie bieżącej oceny obecności, przygotowania do zajęć i aktywnego w nich udziału. W tym:
prezentacji własnego projektu licencjackiego (z bibliografią oraz konspektem pracy) oraz - w drugim semestrze - przedstawienia pracy licencjackiej
Składowe oceny:
- ocena ciągła (bieżące przygotowanie do zajęć i aktywność) - 25% (udział w ocenie końcowej)
- kontrola obecności - 25% (udział w ocenie końcowej)
- ocena przygotowania pracy licencjackiej - 50% (udział w ocenie końcowej)
Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze.

Lista lektur i dyskutowanych zagadnień zostanie uzgodniona z osobami uczestniczącymi w seminarium.

Przykładowe teksty ramujące dyskusję:
I Archipelagi pojęć – dyskursy i rozpoznania

- Ludwig Wittgenstein, Dociekania filozoficzne, przeł. Bogusław Wolniewicz, Warszawa 2004. [§ 23, § 43; § 66; § 67]
- Antoine Nicolas Condorcet, Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego poprzez dzieje, przeł. E. Hartleb, J. Strzelecki, Warszawa 1957. [rozdział: O przyszłych postępach ducha ludzkiego]
- Jan Jakub Rousseau, Trzy rozprawy z filozofii społecznej, przeł. H. Elzenberg, Warszawa 1956. [fragm.]

- Walter Benjamin, Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, przeł. K. Krzemieniowska, H. Orłowski, J. Sikorski, Poznań1996. [fragm.]
- Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, Dialektyka oświecenia, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 1994. [fragm.]
- Max Horkheimer, Krytyka instrumentalnego rozumu, przeł. H. Walentynowicz, Warszawa 2007. [fragm.]
- Martin Heidegger, Wyzwolenie, przeł. J. Mizera, Kraków 2001.
- Martin Heidegger, Pytanie o technikę, [w:] tenże, Odczyty i rozprawy, przeł. J. Mizera, Warszawa 2007.
- Stanisław Lem, Summa technologiae, Kraków 2024. [rozdział: Dwie ewolucje]
- Zygmunt Bauman, Nowoczesność i Zagłada, Przeł. T. Kunz, Kraków 2009
- Arthur Danto, Po końcu sztuki. Sztuka współczesna i zatarcie się granic tradycji, przeł. M. Salwa, Kraków 2013. [fragm.]
- Arthur Danto, Świat sztuki. Pisma z filozofii sztuki, przeł. L. Sosnowski, Kraków 2006. [fragm.]
- Fredric Jameson, Archeologie przyszłości. Pragnienie zwane utopią i inne fantazje naukowe, przeł przeł. M. Płaza, M. Frankiewicz, A. Miszk, Kraków 2011. [fragm.]
- Georg Picht, Odwaga utopii, przeł. K. Maurin, K. Michalski, K. Wolicki, Warszawa 1989. [fragm.]

Przykładowe zagadnienia i konfiguracje tekstowe:

I Awangarda i maszyna. Bunt materii.

Oświeceniowy impuls
-Tadeusz Peiper (wybrane manifesty i wiersze)
-Mieczysław Szczuka i Teresa Żarnowerówna (grafiki i fotomontaże konstruktywistyczne)
-Stanisław Lem, Summa technologiae (rozdz. Dwie ewolucje)

Demiurgia i jej koszty
-Bruno Schulz, Sklepy cynamonowe (Traktat o manekinach)
-Tadeusz Kantor, obiekty i spektakle z użyciem manekinów
-Stanisław Lem, Cyberiada (np. Bajka o maszynie cyfrowej, co ze smokiem walczyła)

Mechanizacja duszy?
-Stanisław Ignacy Witkiewicz, Nienasycenie
- Stanisław Ignacy Witkiewicz (wybrane portrety)
-Stanisław Lem, Powrót z gwiazd

Ślepa uliczka nowoczesności?
-Aleksander Wat, Bezrobotny Lucyfer
-Bronisław Wojciech Linke (cykl Kamienie krzyczą)
-Stanisław Lem, Dzienniki gwiazdowe (np. Podróż trzynasta)

II Racjonalność i Zagłada. Tryumf rozumu instrumentalnego

Fabryka śmierci
-Tadeusz Borowski [wybrane opowiadanie]
-Andrzej Wróblewski, Zbigniew Libera, Lego. Obóz koncentracyjny
-Stanisław Lem, Biblioteka XXI wieku (np. Prowokacja)

Uprzedmiotowienie i ciało jako zasób
-Zofia Nałkowska, Medaliony (Profesor Spanner)
-Alina Szapocznikow (rzeźby)
-Stanisław Lem, Szpital Przemienienia

System i alienacja
-Czesław Miłosz, Zniewolony umysł [fragm.]
-Wojciech Fangor, Postaci (1950)
-Stanisław Lem, Pamiętnik znaleziony w wannie

Spojrzenie na zgliszcza
-Tadeusz Różewicz (wybrane wiersze)
-Józef Szajna, instalacja Reminiscencje
-Stanisław Lem, Eden

III Społeczeństwo spektaklu

Inżynieria behawioralna i iluzja wolności
-Janusz A. Zajdel, Limes inferior
-Zbigniew Libera, Urządzenia korekcyjne
-Stanisław Lem Wizja lokalna

Maski rzeczywistości
-Dorota Masłowska, Między nami dobrze jest
-Grupa Ładnie (wybrane prace)
-Stanisław Lem, Kongres futurologiczny

Peryferie postępu
-Sławomir Shuty, Zwał
-Zbigniew Rybczyński, Tango
-Stanisław Lem, Dzienniki gwiazdowe (Podróż dwudziesta czwarta).

IV Transhumanizm i zmierzch Antropocenu?

Ekokrytyka
-Olga Tokarczuk, Prowadź swój pług przez kości umarłych
-Diana Lelonek (bio-art)
-Stanisław Lem, Fiasko

Na progu Osobliwości
-Jacek Dukaj, Perfekcyjna niedoskonałość
-Norman Leto (Sailor)
-Stanisław Lem, Golem XIV

[…]