Na pograniczu kultur i języków – warsztat 3000-LPTA2NP-W
Warsztaty mają na celu funkcjonalne wykorzystanie wiedzy i umiejętności zdobywanych na wszystkich zajęciach przyporządkowanych do modułu Na pograniczu kultur i języków.
Zakres tematów:
I. KONTAKTY JĘZYKOWE I ICH ROLA W ROZWOJU POLSZCZYZNY
1. Kontakty polszczyzny z innymi językami jako przedmiot badań językoznawczych. Stan i potrzeby badawcze.
2. Teoria kontaktów językowych i jej podstawowe terminy. Metodologia badań zapożyczeń leksykalnych. Klasyfikacje zapożyczeń. Problemy etymologizacji zapożyczeń. Zmiany znaczeń wyrazów zapożyczonych.
3. Wyrazy obce w słownikach. Słowniki wyrazów obcych. Opracowania, atlasy i inne materiały wykorzystywane do badań nad kontaktami językowymi.
4. Rola języków obcych w kształtowaniu polskiego języka literackiego (i innych odmian polszczyzny).
5. Rola łaciny w rozwoju polskiej wspólnoty komunikatywnej.
6-7. Języki germańskie w dziejach języka polskiego. Zapożyczenia niemieckie i angielskie w polszczyźnie.
8-9. Języki romańskie a polszczyzna. Wyrazy pochodzenia włoskiego w języku polskim. Francuski jako język modny w XVIII-XIX wieku. Wyrazy pochodzące z języka rumuńskiego, hiszpańskiego i portugalskiego w polszczyźnie. Zapożyczenia pośrednie i bezpośrednie.
10-11. Kontakty polszczyzny z innymi językami słowiańskimi. Relacje językowe polsko-czeskie.
12. Polszczyzna a języki orientalne – dawniej i współcześnie.
II. JĘZYK POLSKI POZA GRANICAMI KRAJU
13. Język polski poza granicami kraju. Metodologia badań języka polonijnego.
14. Podstawowe informacje z historii i zróżnicowania językowego polszczyzny poza granicami kraju (na podstawie polszczyzny używanej w Stanach Zjednoczonych i w Brazylii).
15. Emigracja polska, jej zróżnicowanie kulturowe, społeczne i językowe. Bilingwizm językowy.
16. Elementy kultury polskiej na emigracji (język, kuchnia, muzyka, moda).
17. Tożsamość polonijna i jej odbicie w języku oraz w tekstach polonijnych.
18. Słownictwo polonijne. Metody gromadzenia danych i badania słownictwa polonijnego.
19. Typy adaptacji, zjawiska derywacji, klasyfikacja wyrazów polonijnych. Zapożyczenia w języku polskim poza granicami kraju w warunkach dwu- i wielojęzyczności.
20. Język polski w krajach romańskojęzycznych (np. we Francji, Brazylii, Argentynie).
21. Język polski w krajach germańskojęzycznych (np. w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Stanach Zjednoczonych).
22. Język polski (polonijny) w gazetach polskich wydawanych poza granicami kraju (np. "Gazeta polska w Brazylii", "Lud", "Polak w Brazylii" i inne).
23. Język polskich podręczników szkolnych wydawanych na obczyźnie (głównie w XIX i XX wieku).
24. Analiza tekstów (opowiadań, kalendarzy, słowników itp.). i nagrań polonijnych.
25. „Słownik wyrazów polonijnych on-line” – historia, założenia, stan badań. Struktura i metody wprowadzania danych.
26-27. Opracowanie i wprowadzenie haseł do „Słownika wyrazów polonijnych on-line”z wybranego dialektu polonijnego (np. amerykańskopolskiego, brazylijskopolskiego, argentyńskopolskiego itp.).
28-30. Prezentacja i omówienie projektów przygotowanych w ramach zaliczenia.
W ramach projektu osoby studiujące mogą wybrać studium jednego przypadku (przeprowadzenie nagrania i analiza językowa informatora), analizę konkretnego dzieła literackiego lub języka twórcy. Szczegóły zadania będą zależeć od zainteresowań i pomysłów osób studiujących. Rezultatem końcowym projektu będzie publikacja haseł w „Słowniku wyrazów polonijnych”.
Zajęcia realizowane w ramach projektu „Zintegrowany Program Rozwoju Dydaktyki – ZIP 2.0”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego – Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) (nr umowy: FERS.01.05-IP.08-0365/23-00).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza
Osoba uczestnicząca w kursie zna i rozumie:
- historię kontaktów polszczyzny z innymi językami (realizuje efekt kierunkowy K_W04)
- terminologię związaną z teorią kontaktów językowych i metodologię badań zapożyczeń leksykalnych (realizuje efekt kierunkowy K_W03)
- odmiany języka polskiego poza granicami kraju, jego złożoność i historyczną zmienność (realizuje efekt kierunkowy K_W06)
- kompendia, archiwa i bazy internetowe zbierające materiały polonijne służące do badania języka i kultury (realizuje efekt kierunkowy K_W03)
Umiejętności
Osoba uczestnicząca w kursie potrafi:
- wyszukiwać i analizować materiał badawczy z wykorzystaniem narzędzi zdobytych na zajęciach językoznawczych, przyporządkowanych do modułu (realizuje efekt kierunkowy K_U02)
- interpretować i wyciągać wnioski z tekstów językoznawczych poświęconych kontaktom językowym oraz wykorzystywać je we własnych badaniach (realizuje efekt kierunkowy K_U04)
- prezentować w sposób poprawny, jasny, zrozumiały i atrakcyjny dla różnych grup odbiorczych efekty indywidualnej pracy badawczej dzięki narzędziom zdobytym na zajęciach językoznawczych (realizuje efekt kierunkowy K_U07)
- pracować metodą projektową (planować, tworzyć oraz realizować samodzielnie i grupowo projekty o charakterze popularnonaukowym) (realizuje efekt kierunkowy K_U10)
Kompetencje społeczne
Osoba uczestnicząca w kursie jest gotowa:
- do organizowania własnego warsztatu badawczego z wykorzystaniem zdobytych umiejętności (realizuje efekt kierunkowy K_K04)
- do uznania języka polskiego i jego odmian jako części narodowego i światowego dziedzictwa kulturowego (realizuje efekt kierunkowy K_K01)
- do wykorzystania zdobytej wiedzy w sytuacjach społecznych i zawodowych (realizuje efekt kierunkowy K_K03)
Kryteria oceniania
Warsztaty kończą się przygotowaniem projektu podsumowującego moduł Na pograniczu kultur i języków. Zadanie będzie obejmowało analizę materiału i umieszczenie go w „Słowniku wyrazów polonijnych on-line”.
Szczegóły projektu (m.in. odmianę języka, kraj, typ tekstu, literaturę przedmiotu) będą zależeć od zainteresowań osób studiujących (w wypadku prezentacji grupowych należy dokładnie określić indywidualny wkład poszczególnych osób w pracach).
Na ocenę końcową mają wpływ także:
- obecność i aktywność na zajęciach (dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze, każda kolejna wymaga zaliczenia na dyżurze),
- wkład i zaangażowanie poszczególnych osób w wykonywane zadania (oszacowany np. na podstawie cząstkowych raportów, prezentacji, zadań/prac domowych).
Szacunkowy wkład pracy:
Warsztaty – zajęcia stacjonarne 60h (2 ECTS)
Przygotowanie do zajęć i wykonywanie prac domowych – 65h (2,5 ECTS)
Przygotowanie projektu (praca w grupach i praca indywidualna) – 100h (3 ECTS)
Razem 225h = 7,5 ECTS
Zasady dotyczące obecności:
1. Student ma prawo do dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze.
2. Jeśli student ma więcej nieusprawiedliwionych nieobecności, nie otrzymuje zaliczenia z zajęć.
3. Jeśli student chce usprawiedliwić nieobecności, musi w ciągu tygodnia udokumentować ich obiektywne przyczyny (np. zwolnieniem lekarskim).
4. Student ma obowiązek odrobić nadprogramowe usprawiedliwione nieobecności w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.
Podstawa: Regulamin studiów na Uniwersytecie Warszawskim:
a. pkt. 17 par. 2,
b. pkt. 4.5 par. 17,
c. par. 33.
Zalecane praktyki posługiwania się narzędziami SI obejmują:
• Rzetelne wykorzystanie narzędzi SI: Studenci powinni korzystać z narzędzi SI zgodnie z ich przeznaczeniem, unikając nadużyć, manipulacji lub fałszerstw.
• Transparentność i odpowiedzialność: Wszelkie wykorzystanie narzędzi SI w procesie tworzenia pracy pisemnej powinno być przejrzyste i odpowiedzialne. Studenci powinni być w stanie wyjaśnić, w jaki sposób korzystali z tych narzędzi oraz jakie były ich wpływ na rezultaty pracy.
• Cytowanie źródeł: W przypadku korzystania z wygenerowanych przez narzędzia SI tekstów lub danych, studenci powinni dokładnie zidentyfikować źródła i odpowiednio je zacytować w pracy pisemnej, zgodnie z zasadami akademickiej uczciwości i poszanowania praw autorskich.
• Analiza krytyczna: Studenci powinni zachować zdrowy sceptycyzm i analizować krytycznie rezultaty generowane przez narzędzia SI, biorąc pod uwagę ich ograniczenia i możliwe błędy. Badanie i weryfikacja uzyskanych danych oraz tekstów są kluczowe dla jakości pracy pisemnej.
• Konsultacja z prowadzącym zajęcia: W razie wątpliwości co do etycznego wykorzystania narzędzi SI, studenci powinni konsultować się z prowadzącym zajęcia, który może udzielić wskazówek i wsparcia w prawidłowym korzystaniu z tych narzędzi.
Podstawa:
1. Uchwała nr 170 Rady Dydaktycznej dla kierunków studiów: filologia bałtycka, filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie, filologia polska, filologia polskiego języka migowego, kulturoznawstwo – wiedza o kulturze, logopedia ogólna i kliniczna, slawistyka, sztuka pisania, sztuki społeczne z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Wydziale Polonistyki
2. Uchwała nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia
3. Uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim.
Literatura
Szczegółowa literatura zostanie ostatecznie uzgodniona na zajęciach (do wyboru, w zależności od z zainteresowaniami studentów):
Aleksander Mikołajczak, Łacina w kulturze polskiej, Wrocław 1998.
Ameryka Łacińska w relacjach Polaków. Antologia, wybór, wstęp, komentarze i przypisy M. Kula, Warszawa 1982.
Bańko, M. Drabik L., Wiśniakowska L., Słownik spolszczeń i zapożyczeń, Warszawa 2007.
Bochnakowa A., Wyrazy francuskiego pochodzenia we współczesnym języku polskim, Kraków 2012.
Bogdan Walczak, Kontakty polszczyzny z językami niesłowiańskimi, [w:] Współczesny język polski, s. 499–510.
Bogdan Walczak, Między snobizmem i modą a potrzebami języka, czyli o wyrazach obcego pochodzenia w polszczyźnie, Poznań 1987.
Bogdan Walczak, Wpływy francuskie w polszczyźnie epoki oświecenia, Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Wydz. Filolog.-Filozof. nr 96.
Bogusław Nowowiejski, Wpływ języka niemieckiego na polszczyznę w zakresie słownictwa, „Poradnik Językowy” 2007, z. 5, s. 14-24.
Breowicz W., Ślady Piasta pod piniorami. Szkic z dziejów wychodźctwa polskiego w Brazylii, Warszawa 1961.
Cienkowski W., Ogólne założenia metodologiczne badania zapożyczeń leksykalnych, „Poradnik Językowy” 1964, z. 10, s. 417-429.
Dubisz S. (red.), Język polski poza granicami kraju. Opole 1997.
Dubisz S., Językoznawcze studia polonistyczne (pisma wybrane, uzupełnione, zmienione), II. Polonia i jej język, Warszawa 2014.
Emigracja polska w Brazylii. 100 lat osadnictwa, Warszawa 1971.
Gawrycki M.F., Chrystus jada cuy. Latynoamerykańska kuchnia nie od kuchni, Warszawa 2014.
Guillermo-Sajdak m., Bilingwizm polsko-hiszpański w Argentynie, Warszawa 2015.
Halina Karaś, Rusycyzmy słownikowe w polszczyźnie ogólnej – historia i współczesność, „Poradnik Językowy” 2007, z. 5, s. 25-43.
Halina Rybicka, Losy wyrazów obcych w języku polskim, Warszawa 1976.
Janusz Rieger, Janusz Siatkowski, Kontakty polszczyzny z językami słowiańskimi, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Wrocław 1993, s. s. 511–523 (lub wyd. popraw. Lublin 2001).
Janusz Siatkowski, Czesko-polskie kontakty językowe, Warszawa 1996.
Józef Porayski-Pomsta, Kilka uwag o zapożyczeniach leksykalnych z języka francuskiego, „Prace Filologiczne” 2007 (LIII), s. 461-468.
Kontakty języka polskiego z innymi językami na tle kontaktów kulturowych, red. J. Maćkiewicz i J. Siatkowski, Wrocław 1992 (Język a Kultura; t. 7).
Kula M., Polono-brazylijczycy i parę kwestii im bliskich, Warszawa 2012.
Linde-Usiekniewicz J., Bańkowska E., Wybór tekstów polonijnych z Brazylii i Argentyny, Warszawa 1997.
Linde-Usiekniewicz J., Język polski w Brazylii. W: S. Dubisz (red.). Język polski poza granicami kraju. Warszawa 1997, s. 273-285.
Markowski, A., O pojęciu i typach internacjonalizmów semantycznych, „Poradnik Językowy” 2004, z. 2, s. [39]-50
Mazurek J., Kraj a emigracja, Warszawa 2006.
Mikołajczak A., Łacina w kulturze polskiej, Wrocław 1998.
Miodunka M. (red.), Język polski w świecie, Warszawa-Kraków 1990.
Miodunka W., Bilingwizm polsko-portugalski w Brazylii, Kraków 2003.
Pamiętniki emigrantów. Ameryka Południowa, z przedm. L. Krzywickiego, Warszawa 1939.
Polacy pod Krzyżem Południa, red. J. Mazurek, M. de Oliveira, T. Wenczenowicz, Warszawa 2009.
Polacy, Rusini i Ukraińcy, Argentyńczycy. Osadnictwo w Missiones 1892-2009, Warszawa 2013.
Polonia polska w piśmiennictwie polskim. Antologia, wstęp, wybór i oprac. J. Gmitruk, I. Klarner-Kosińska, J. Mazurek, Warszawa 2000.
Porayski-Pomsta J, Kilka uwag o zapożyczeniach leksykalnych z języka francuskiego, „Prace Filologiczne” 2007 (LIII), s. 461-468.
Rybicka H., Losy wyrazów obcych w języku polskim, Warszawa 1976.
Rywacka A., Teksty polonijne z São Paulo, [w:] S. Dubisz (red.): Wybór tekstów polonijnych, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990, s. 109-124.
Sękowska E., Język emigracji polskiej w świecie. Bilans i perspektywy badawcze. Kraków 2010.
Walczak B., , Zapożyczenia leksykalne: teoria i metodologia badań, w: B. Nowowiejski, red., Polszczyzna północno-wschodnia, cz. II, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 1999, s. 96-107.
Walczak B., Kontakty polszczyzny z językami niesłowiańskimi, [w:] Współczesny język polski, s. 499–510.
Walczak B., Między snobizmem i modą a potrzebami języka, czyli o wyrazach obcego pochodzenia w polszczyźnie, Poznań 1987.
Waszakowa, K., Internacjonalizacja współczesnej polszczyzny – szansa czy zagrożenie? „Przegląd Humanistyczny” 2007, nr 1, s. 219-228.
Witaszek-Samborska M., Wyrazy pochodzenia obcego we współczesnej polszczyźnie (na podstawie słowników frekwencyjnych), Poznań 1992.