Na pograniczu kultur i języków – zajęcia historycznoliterackie 3000-LPTA2NP-L
Zajęcia historycznoliterackie poświęcone są ukazaniu złożonych relacji w obrębie triady problemowej język – tożsamość – granice w polskiej literaturze drugiej połowy dziewiętnastego wieku sytuowanej na tle europejskim oraz w odniesieniu do zagadnień zainicjowanych w romantyzmie. Służą zrozumieniu specyfiki polskiej nowoczesności literackiej kształtującej się z jednej strony w sytuacji społeczno-politycznego rozbicia i zniewolenia (zabory) oraz tłumionej ekspresji (cenzura, mowa ezopowa), a z drugiej – w twórczym dialogu z twórcami europejskimi i konfrontacji z innymi kulturami (czemu sprzyjają m. in. podróże, emigracje, zsyłki).
Zajęcia zgrupowane są w trzech cyklach różniących się dominantami problemowymi, a zarazem dopełniających się w rozmaity sposób. Pozwalają osobom studiującym zdobyć kompetencje niezbędne do pracy z tekstami uwarunkowanymi historycznie oraz podlegającymi rozmaitym wpływom estetycznym, kształcą umiejętność uwzględniania w lekturze kontekstów polityczno-kulturowych, dynamiki wpływów artystycznych i wymiany twórczej między autorami polskimi a europejskimi (w zakresie środko- i zachodnioeuropejskim) i pozaeuropejskimi. Wśród kwestii szczegółowych omawianych na zajęciach znajdą się tak ważne, jak: teorie i praktyki językowe pisarzy, geografia literacka, bilingwizm, translacja jako transfer kulturowy, korelacje między doświadczeniami wspólnotowymi a indywidualnymi, różnicowanie pojęcia Kresy i pogranicze, literackie zapisy spotkania z odmiennością.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Wiedza: absolwent zna i rozumie
w zaawansowanym stopniu procesy kształtujące literaturę polską i europejską autorów drugiej połowy wieku XIX i początków wieku XX, a także aktualność tych zagadnień w kontekście problemów społecznych, kulturowych (ze szczególnych uwzględnieniem wielokulturowości i negocjowania tożsamości) i ekologicznych;
w zaawansowanym stopniu współczesne teorie literackie oraz metody analizy tekstów literackich wczesnego i dojrzałego modernizm stosowane do analizy literatury postrzeganej jako narzędzie interpretacji ambiwalencji nowoczesności;
globalne problemy, takie jak zmiany społeczne, kryzys tożsamości i przynależności kulturowej, rozwój technologii i wielokulturowość oraz ich odzwierciedlenie w literaturze przełomu XIX i XX wieku;
Umiejętności: absolwent potrafi
analizować i interpretować teksty literackie (polskie i europejskie) drugiej połowy XIX i początku XX wieku w sposób krytyczny, z wykorzystaniem interdyscyplinarnych perspektyw;
operacjonalizować wiedzę literaturoznawczą, przekształcając ją w konkretne projekty edukacyjne, kulturalne czy medialne, a przede wszystkim w oparciu o wiedzę z zakresu kulturowej historii literatury świadomie uczestniczyć we współczesnych debatach społecznych i kulturowych;
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do
krytycznej oceny odbieranych treści i posiadanej wiedzy dotyczącej rytmów przemian literacko-kulturowych w Polsce i Europie przełomu XIX i XX wieku jako początków zjawisk współczesnych;
uznania znaczenia posiadania i stałego podnoszenia swoich kompetencji historycznokulturowych (w tym literaturoznawczych) jako warunku skutecznego rozwiązywania problemów poznawczych i praktycznych.
Kryteria oceniania
Ocena aktywności i bieżącego przygotowania do zajęć, egzamin ustny.
Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze. Powyżej tej liczby (z wyłączeniem przypadków bezzwłocznie udokumentowanych) nie ma możliwości zaliczenia zajęć.
Korzystanie z narzędzi SI dozwolone jest tylko za zgodą prowadzącego i na zasadach ustalonych z prowadzącym.
Literatura
I. Płóciennik, Norwida myślenie o języku polskim (przegląd zagadnień), „Świat Tekstów. Rocznik Słupski” 2017, nr 15;
H. Siewierski, „Architektura słowa”. Wokół Norwidowskiej teorii i praktyki słowa, w: tegoż, Architektura słowa i inne szkice o Norwidzie, Kraków 2012.
O. Krysowski, Mickiewicz i romantyczna filozofia języka, Warszawa 2024 (wybrane fragmenty);
A. Martuszewska, Wstęp, do: B. Prus, Literackie notatki o kompozycji, Warszawa 2010;
E. Paczoska, Od szkicu do obrazu i z powrotem, w: tejże, Lekcje uważności. Moderniści i realizm, Warszawa 2018;
M. Ukrainets, Leśmian (nie)przekładalny. Wybrane problemy tłumaczenia poezji Bolesława Leśmiana na język czeski, ukraiński, słowacki i rosyjski, Warszawa 2025 (wybrane fragmenty);
G. Bąbiak, Metropolia i zaścianek. W kręgu „Chimery” Zenona Przesmyckiego, Warszawa 2002;
A. Szczepańska, „Chimera” tekstowa kolekcja Zenona Przesmyckiego, Gdańsk 2008 (wybrane fragmenty);
E. Boniecki, Modernistyczny dramat ciała. Maria Komornicka, Warszawa 1998;
G. Matuszek, Stanisław Przybyszewski – pisarz nowoczesny. Eseje i proza, Kraków 2008;
J. Święch, Z problematyki tłumaczeń parnasistów i Baudelaire’a w Polsce, w: Studia z teorii i historii poezji, red. M. Głowiński, seria II, Wrocław 1970;
M. Berman, „Wszystko, co stałe, rozpływa się w powietrzu”. Rzecz o doświadczeniu nowoczesności, przeł. M. Szuster, Kraków 2015 (fragmenty dotyczące Baudelaire’a);
J. Borowczyk, Rezydenci Orientu, mieszkańcy imperium. Pisma i losy filomatów na zesłaniu (1824–1870), w: Romantyzm środkowoeuropejski w kontekście postkolonialnym, cz. 1, red. M. Kuziak, B. Nawrocki, Warszawa 2016;
W. Krajewska, Oskar Wilde w literaturze Młodej Polski, „Pamiętnik Literacki” 1968, z. 1.
A. Pieńkos, Upadły kochanek rzeczywistości. Esej o nowoczesnym artyście, „Znak” 1995, z. 1.
M. Pacukiewicz, Dyskurs antropologiczny w pisarstwie Josepha Conrada, Kraków 2008 (wybrane fragmenty);
S. Kieniewicz, Kresy (Problem Litwy i Rusi w dobie porozbiorowej), „Tygodnik Powszechny” 1989, nr 46;
A. Martuszewska, Jak szumi Dewajtis? Studia o powieściach Marii Rodziewiczówny, Kraków 1989;
A. Romanowski, „Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864-1904”, Kraków 2003 (wybrane fragmenty);
B. Burdziej, Wstęp, do: A. Szymański, Szkice, Kraków 1998;
Wacław Sieroszewski: zesłaniec, etnograf, literat, polityk, red. A. Cieniawa, Wrocław 2011 (wybrane fragmenty);
M. Łoboz, Europejczyk na kresach lasów. Intelektualny dorobek Wacława Sieroszewskiego, „Literatura Ludowa” 2012, nr 2;
M. Düring, Rozpoznawać własne w obcym. „Listy z podróży do Ameryki” Henryka Sienkiewicza, w: Wyobraźnia społeczna w literaturze polskiej. Od Bolesława Prusa do Marii Dąbrowskiej, pod red. J. Herlth, A. Sikorska-Krystek, T. Sobieraj, Poznań 2023;
G. Marchwiński, Z Brazylii do Polski. Chłopi, naród i literatura w dyskursie publicznym przełomu XIX i XX wieku („Pan Balcer w Brazylii” Marii Konopnickiej), „Pamiętnik Literacki” 2015, z. 2;