Na pograniczu kultur i języków – zajęcia językoznawcze I 3000-LPTA2NP-J1
Na każdych zajęciach będziemy analizować wspólnie wybrany problem związany z przekładem z języka angielskiego na polski na podstawie odpowiednio dobranych tekstów (czytanych w całości lub we fragmentach). Weźmiemy pod uwagę przede wszystkim, ale nie wyłącznie, teksty literackie.
Przykładowe tematy zajęć:
• Autor czy sługa, ambasador czy legislator? Dyskusje wokół statusu przekładu i roli tłumacza.
• Egzotyzacja i domestykcja (czyli czy należy karmić polskiego czytelnika bigosem).
• (Nie)przekładalność na tle językowym lub kulturowym (czyli co począć z nazwami własnymi, nazwami potraw i zwyczajów).
• Dlaczego magazine to nie zawsze „magazyn” i czy reprodukcja to coś złego (czyli o różnych typach błędów w tłumaczeniu, o tym, jak je poprawiać i jak mogą nam w tym pomóc narzędzia korpusowe).
• Retranslacje i ich odbiór przez czytelników (czyli co robi Alicja na Czarytorium i kto zabił Anię z Zielonego Wzgórza).
• Stylizacja języka w warstwie leksykalnej, gramatycznej i fonetycznej (czyli jak mówi James w powieści Percivala Everetta).
• Ikoniczne aspekty przekładu (czyli dlaczego Sylvia Plath jest „pionowa”).
• Intertekstualność i jak jej nie zgubić (czyli co ma wspólnego nadzieja z ptakiem według Emily Dickinson).
• Problem rodzaju gramatycznego w tłumaczeniu (czyli jakie zaimki osobowe stosować w przekładzie „Winnie-the-Pooh” A.A. Milne’a).
• Tłumaczenie innowacyjnych struktur językowych (czyli co ma wspólnego Taylor Swift ze słowem parasocial).
• Kiedy tłumaczy algorytm. Sztuczna inteligencja w tłumaczeniach – korzyści i kłopoty (czyli o tym, że Darcy z „Dumy i uprzedzenia” Jane Austen nie jest kobietą)
• Znaczenia a rytm, rym i melodia – wyzwania przekładu piosenek (czyli dlaczego Glinda z „Wicked” zmieniła się „do cna”).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza
Osoba uczestnicząca w kursie zna i rozumie:
• rolę korpusów (w tym korpusów równoległych) i ich przydatność dla tłumacza oraz dla analizy przekładów (efekt realizuje cel kierunkowy K_W03)
• korzyści i problemy związane z korzystaniem z wybranych aplikacji tłumaczenia maszynowego (efekt realizuje cel kierunkowy K_W03)
• rozumie wpływ procesu kontaktów językowych oraz globalizacji na decyzje translatorskie (efekt realizuje cel kierunkowy K_W04)
• rolę tłumacza jako uczestnika komunikacji międzykulturowej (efekt realizuje cel kierunkowy K_W04)
Umiejętności
Osoba uczestnicząca w kursie potrafi:
• zidentyfikować problem tłumaczeniowy w tekście przekładu oraz scharakteryzować i ocenić zastosowane przez tłumacza strategie i techniki (efekt realizuje cel kierunkowy K_U04)
• analizować relewantne językowe aspekty przekładu (np. brzmieniowe, morfologiczne, składniowe, leksykalne, stylistyczne) przy pomocy aparatu badawczego językoznawstwa (efekt realizuje cel kierunkowy K_U04)
• stworzyć zwartą, spójną, uporządkowaną i komunikatywną prezentację na temat określonego problemu tłumaczeniowego w wybranym tekście/tekstach (efekt realizuje cel kierunkowy K_U05)
• wykorzystać narzędzia korpusowe do uzasadnienia własnej oceny jakości tekstu przetłumaczonego lub do wskazania alternatywnych sposobów tłumaczenia (efekt realizuje cel kierunkowy K_U06)
Kompetencje społeczne
Osoba uczestnicząca w kursie jest gotowa:
• do krytycznej oceny odbieranych treści i uzasadniania własnego stanowiska przy równoczesnej otwartości na perspektywę i argumentację innych uczestników zajęć (efekt realizuje cel kierunkowy K_K01)
• do pogłębiania wiedzy o uwarunkowaniach przekładu z wykorzystaniem dostępnej literatury przedmiotu (efekt realizuje cel kierunkowy K_K01)
Kryteria oceniania
Podstawowe wymagania
Ocena końcowa z przedmiotu będzie opierać się na prezentacji przygotowanej indywidualnie lub w grupie. Prezentacja ma podsumowywać analizę tekstu przetłumaczonego na język polski pod kątem wybranego problemu translatorskiego, może również dotyczyć analizy porównawczej kilku przekładów tego samego tekstu. Szczegóły zadania (m.in. problem tłumaczeniowy, typ tekstu, język oryginału oraz istotne odwołania do literatury przedmiotu) będą zależeć od zainteresowań osób studiujących i należy je omówić z prowadzącą najpóźniej do 30 listopada. W przypadku prezentacji grupowych trzeba również opisać indywidualny wkład poszczególnych osób w przygotowanie analizy. Harmonogram prezentacji prowadząca ustali wspólnie z osobami uczestniczącymi w zajęciach.
Szacunkowy wkład pracy
- uczestnictwo w zajęciach: 30 godzin (1 ECTS),
- przygotowanie prezentacji końcowej (praca własna: indywidualna lub grupowa): 60 godzin (2 ECTS).
Zasady dotyczące obecności
1. Student ma prawo do dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze.
2. Jeśli student ma więcej nieusprawiedliwionych nieobecności, nie otrzymuje zaliczenia z zajęć.
3. Jeśli student chce usprawiedliwić nieobecności, musi w ciągu tygodnia udokumentować ich obiektywne przyczyny (np. zwolnieniem lekarskim).
4. Student ma obowiązek odrobić nadprogramowe usprawiedliwione nieobecności w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.
Podstawa: Regulamin studiów na Uniwersytecie Warszawskim:
a. pkt. 17 par. 2,
b. pkt. 4.5 par. 17,
c. par. 33.
Zasady dotyczące sztucznej inteligencji
1. Jeśli student chce (na potrzeby pracy zaliczeniowej lub prac cząstkowych) skorzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, musi:
a. uzyskać na to zgodę osoby prowadzącej zajęcia,
b. uzgodnić z osobą prowadzącą zajęcia cele i zakres wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji.
2. Student nie może korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, aby redagować prace w języku polskim, chyba że osoba prowadząca zajęcia się na to zgodzi.
3. Jeśli student wykorzysta narzędzia sztucznej inteligencji:
a. bez zgody osoby prowadzącej zajęcia lub
b. w sposób z nią nieuzgodniony,
osoba prowadząca zajęcia stosuje procedury analogiczne do tych stosowanych w procedurze antyplagiatowej. Procedury te opisała Uniwersytecka Rada ds. Kształcenia w uchwale nr 14.
Podstawa:
1. Uchwała nr 170 Rady Dydaktycznej dla kierunków studiów: filologia bałtycka, filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie, filologia polska, filologia polskiego języka migowego, kulturoznawstwo – wiedza o kulturze, logopedia ogólna i kliniczna, slawistyka, sztuka pisania, sztuki społeczne z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Wydziale Polonistyki
2. Uchwała nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia
3. Uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim.
Praktyki zawodowe
nie dotyczy
Literatura
Albińska, K. (2009). „Tylko to, co najlepsze, jest dość dobre dla dzieci”, czyli o dylematach tłumacza literatury dziecięcej. Przekładaniec (22-23), 259–282.
Balcerzan, E. (2005). Metafory, które „wiedzą”, czym jest tłumaczenie. Teksty Drugie, (5), 41–53.
Barańczak, S. (1992). Ocalone w tłumaczeniu. Poznań.
Brzozowski, J. (2011). Stanąć po stronie tłumacza: Zarys poetyki opisowej przekładu. Kraków.
Bukowski, P., & Heydel, M. (red.). (2009). Współczesne teorie przekładu. Antologia (wybór). Kraków.
Bukowski, P., & Heydel, M. (Red.). (2013). Polska myśl przekładoznawcza. Antologia (wybór). Kraków.
Fast, P. (red.). (1997). Komizm a przekład. Katowice.
Hejwowski, K. (2004). Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu. Warszawa.
Jarniewicz, J. (2012). Gościnność słowa. Szkice o przekładzie literackim. Kraków.
Jarniewicz, J. (2018). Tłumacz między innymi. Szkice o przekładach, językach i literaturze. Wrocław.
Kubaszczyk, J. (2016). Faktura oryginału i przekładu: o przekładzie tekstów literackich. Warszawa.
Łaziński, M. (2025). Ethnic Names in Translation as a Measure of Their Stigmatizing Potential in the Target Language. W: M. Falkowska, J. Linde-Usiekniewicz (eds.), The Language of Othering in a Diverse Europe (157–185). Leiden.
Majkiewicz, A. (2009). Intertekstualność jako nowe (stare) wyzwanie w teorii i praktyce przekładu literackiego. Rocznik Przekładoznawczy, 5, 121–132.
Sax, D. (2013). Czy tłumacz musi się tłumaczyć?. Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk, 26–28.
Szarkowska, A. (2008). Przekład audiowizualny w Polsce – perspektywy i wyzwania. Przekładaniec: A Journal of Translation Studies, 20, 8–25.
Tabakowska, E. (2001). Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu. Warszawa.
Tabakowska, E. (2003). O przekładzie na przykładzie: Rozprawa tłumacza z „Europą” Normana Daviesa. Kraków.
Tabakowska, E. (2009). Tłumacząc się z tłumaczenia. Kraków.
Tabakowska, E. (2015). Myśl językoznawcza z myślą o przekładzie. Kraków.
Tomaszkiewicz, T. (2008). Przekład audiowizualny. Warszawa.
Wiraszka, Ł. (red.). (2022). Gramatyka w przekładzie. Kraków.