Czytanie (dla) innych – zajęcia filozoficzne 3000-LPTA2CZ-F

Gdy dzisiaj myślimy o „inności” najczęściej umieszczamy ją w kontekście społecznie czy kulturowo rozumianej odmienności, różnorodności albo też tego, co jawi się nam jako „obce”. „Inny” znaczy w tym wypadku „inny niż ja”. Czy jednak można pomyśleć Inność radykalną, której nie można by już zrelatywizować do tej lub owej „inności”? To pytanie jest jednym z wielkich filozoficznych tematów po Heglu. Właśnie dla tego niemieckiego filozofa umiejętność przezwyciężania inności na rzecz tego, co wspólne - „takie samo” - związana była ściśle z myśleniem i historycznym rozwojem Rozumu. „Prawda jest całością”, głosi Hegel. Całość nie toleruje inności. Filozofia Hegla, czytana w takim duchu, staje się punktem odniesienia dla całej tradycji filozoficznej, która wbrew Heglowi broni idei Inności absolutnej, to znaczy takiej, która nie mieści się ani w obrębie języka, ani w obrębie rozumu. Religijność (Kierkegaard), estetyczność i szaleństwo (Nietzsche), Inny i ślad (Levinas), transgresja (Bataille), nie-rozum (Foucault), différance i szibbolet, wrogo-gość-inność (Derrida), stawanie się (Deleuze, Guattari), jednostkowość i sprawiedliwość (Adorno, Benjamin), literatura i „prawo do śmierci” (Blanchot), „kobieta” (Irigaray), martyca (Kristeva), queer (Ahmed), wszystko to są imiona inności całkowicie odmiennej od tego, roz-poznane, swojskie i takie samo.

Aleksander Brückner przypomina, że pierwotnym znaczeniem słowa „inny” („iny”) było „jeden”. Czy można mówić, pisać i myśleć o tym, co inne i pojedyncze? O różnicy i odrębności tak wielkiej, że niewysławialnej?

Na zajęciach prześledzimy rozmaite filozoficzne strategie związane z myślenie o „Innym” i inności, które znajdują zastosowanie w myśleniu o literaturze i szerzej, w tekstach kultury. Jak pisał swego czasu Jean-François Lyotard: „Nasza odpowiedź brzmi: wydać wojnę całości, dawać świadectwa tego, co nie daje się przedstawić, aktywizować poróżnienia, ratować honor poszczególnego imienia”.