Wynajdywanie klasyki – ekokrytyka 3000-LPTA1WK-E
Zajęcia poświęcone są literaturoznawczym metodom analizy i interpretacji: (1) sposobów przedstawiania pozycji człowieka względem świata, w którym żyje (w tym środowiska naturalnego), ujawniających się w kanonicznych utworach literackich; (2) klasycznych literackich strategii przełamywania tych wzorców. Teksty kultury to domena, w której znajdują wyraz indywidualne oraz zbiorowe wyobrażenia, nadzieje i lęki. Klasyczne teksty kultury - z racji swojej siły oddziaływania - to zarazem mechanizmy utrwalające te wyobrażenia jako społeczne formy świadomości, mity określające charakter relacji natura - kultura, stosunków międzyludzkich czy miejsca człowieka w świecie. Osoby studiujące poznają literaturoznawcze metody rozpoznawania, rekonstruowania oraz analizowania samych mitów, jak i strategie ich destabilizowania. Będą zgłębiać literackie obrazy relacji człowieka z naturą oraz analizować zarówno starsze, jak i współczesne teksty uznawane za klasyczne, badając językowe reprezentacje środowiska naturalnego oraz uwzględniając rolę retoryki w komunikatach perswazyjnych związanych z ekologią.
Ten przedmiot oraz zajęcia językowe z modułu „Skuteczna komunikacja - język w działaniu”, poza wspieraniem zajęć warsztatowych we własnym module, dają osobom studiującym podstawową orientację oraz podstawowe narzędzia (odpowiednio literaturoznawcze i językoznawcze) w obszarze problemowym, z którymi zetkną się, realizując część modułów z późniejszych lat studiów, jak „Mapowanie semiotyczne”, „Czytanie (dla) innych” czy „Małe ojczyzny”.
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2025Z: | W cyklu 2026Z: |
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Osoba uczestnicząca w kursie zna i rozumie:
- jak kształtowały się pojęcia klasyki, tradycji i kanonu, ekokrytyki i humanistyki ekologicznej oraz najważniejsze problemy, jakie się wiążą z ich (re)definiowaniem (realizuje efekt kierunkowy K_W01)
- przykładowe sposoby ekokrytycznej analizy tekstów uznawanych za klasyczne, z wykorzystaniem wiedzy i narzędzi z zajęć warsztatowych, poetologicznych i historycznoliterackich (realizuje efekt kierunkowy K_W02)
- sposoby, w jakie uznane dzieła literatury i kultury mogą odzwierciedlać rozmaite związki człowieka z naturą oraz odpowiadać na globalne problemy związane z kryzysem ekologicznym (realizuje efekt kierunkowy K_W05)
Osoba uczestnicząca w kursie potrafi:
- wieloapsektowo analizować klasyczne dzieła literackie z wykorzystaniem narzędzi ekokrytycznych oraz zdobytych na zajęciach warsztatowych, poetologicznych, historycznoliterackich i filozoficznych przyporządkowanych do modułu (realizuje efekt kierunkowy K_U01)
- wyszukiwać, porównywać, weryfikować, oceniać i etycznie wykorzystywać informacje dotyczące klasycznych tekstów literackich (realizuje efekt kierunkowy K_U02)
- przekształcać wiedzę dotyczącą klasyki i humanistyki ekologicznej w projekty popularyzatorskie lub/i edukacyjne, które odpowiadają na współczesne problemy społeczne, kulturowe i ekologiczne (realizuje efekt kierunkowy K_U03)
Osoba uczestnicząca w kursie jest gotowa:
- do krytycznej lektury utworów literackich, prac naukowych i popularnonaukowych oraz do krytycznej autorefleksji nad posiadanymi przeświadczeniami i opiniami, a w rezultacie do wykorzystywania swoich kompetencji do zwiększania wiedzy swojej i innych (realizuje efekt kierunkowy K_K01)
- do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i kulturalnym oraz współpracy z instytucjami kulturalnymi, edukacyjnymi i organizacjami ekologicznymi (realizuje efekt kierunkowy K_K03)
Kryteria oceniania
1) Ocena ciągła – bieżące przygotowanie do zajęć i aktywność.
2) Kontrola obecności:
a) osoba studiująca ma prawo do dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze;
b) jeśli osoba studiująca ma więcej nieusprawiedliwionych nieobecności, nie otrzymuje zaliczenia zajęć;
c) jeśli osoba studiująca chce usprawiedliwić nieobecności, musi w ciągu tygodnia udokumentować ich obiektywne przyczyny (np. zwolnieniem lekarskim);
d) osoba studiująca ma obowiązek odrobić nadprogramowe usprawiedliwione nieobecności w sposób wskazany przez osobę prowadzącą zajęcia.
Podstawa: Regulamin studiów na Uniwersytecie Warszawskim:
a. pkt. 17 par. 2,
b. pkt. 5 par. 17,
c. par. 33.
3) Projekt zaliczeniowy: przygotowanie prezentacji multimedialnej (w kilkuosobowym zespole) i omówienie jej na forum grupy. Prezentacja ma przedstawiać ekokrytyczną analizę i interpretację tekstu kultury (utworu literackiego, filmu, serialu, komiksu, gry, spektaklu itp.) uznawanego za klasyczny i/lub kanoniczny oraz wskazywać jego konteksty historyczne i społeczno-kulturowe. Powinna mieć charakter popularyzatorski i edukacyjny. Osoby studiujące wybierają tekst kultury spoza sylabusa – samodzielnie lub spośród propozycji otrzymanych od osoby prowadzącej zajęcia. Szczegółowe wskazówki dotyczące przygotowania projektu zostaną przedstawione w trakcie semestru.
Liczba ETCS: 3 (90 godzin)
Szacunkowy nakład pracy osoby studiującej:
- udział w zajęciach: 30 godzin (1 ECTS),
- przygotowanie się do zajęć: 45 godzin (1,5 ECTS),
- przygotowanie projektu zaliczeniowego: 15 godzin (0,5 ECTS).
Literatura
Wprowadzenie
• E. Domańska, Humanistyka ekologiczna, „Teksty Drugie” 2013, nr 1-2
• J. Fiedorczuk, Co to jest natura?, w: tejże, Cyborg w ogrodzie. Wprowadzenie do ekokrytyki, Gdańsk 2015
• P. Szaj, Czas, który wypadł z ram. Antropocen i ekokrytyczna lektura tekstów literackich, „Forum Poetyki” 2021, nr 24
• Ł. Żurek, Wiersz jak wysychająca rzeka i nasza wrażliwość. O współczesnej ekokrytyce w badaniach literackich, „Konteksty Kultury” 2024, t. 21, nr 1
KORZENIE EKOKRYTYKI (XIX WIEK): LITERACKIE POCZĄTKI REFLEKSJI NAD RELACJĄ CZŁOWIEKA Z NATURĄ
M. Shelley, Frankenstein,, tłum. P. Braiter, Poznań 2025
J.A. Chmurzyński, Natura - kultura: opozycja czy koniunkcja?, „Kosmos. Człowiek - przeszłość, teraźniejszość, przyszłość” 1990, t. 39, nr 1 206)
L. Ottum, Błądzenie Chrisa McCandlessa. Romantyzm, czytanie i edukacja środowiskowa, tłum. I. Ostrowska, „Czas Kultury” 2020, nr 2
*
R. Kipling, Księga dżungli, tłum. A. Polkowski, Poznań 2010
J. Włodarczyk, Rasa, klasa, płeć, gatunek? Metodologie w animal studies, w: Po humanizmie. Od technokrytyki do animal studies, red. Z. Ładyga, J. Włodarczyk, Gdańsk 2015
A. Ubertowska, „Mówić w imieniu biotycznej wspólnoty”. Anatomie i teorie tekstu środowiskowego, „Teksty Drugie” 2018, nr 2
*
S. Wiśniowski, Drzewo latające, w: Polska nowela fantastyczna, t. 3: Podróż na Księżyc, zebr. S. Otceten, Warszawa 1984
H.G. Wells, Kwitnienie dziwnej orchidei, w: tenże, Cztery nowele grozy, oprac. J.K. Palczewski, Wrocław 2012
J. Schollenberger, Rośliny w pędzie. Darwina myślenie o granicy roślina – zwierzę, „Teksty Drugie” 2018, nr 2
M. Dziadek, Sztuka dostrajania się. W stronę roślinno-ludzkich relacyjności, w: Performatyka. Poza kanonem, t. 3: Końce świata i nowe relacyjności, red. Ł. Iwanczewska, A. Półtorak, Kraków 2023
NIE-LUDZKIE KRAJOBRAZY (WCZESNY WIEK XX): PODMIOTOWOŚĆ NATURY I NATURA JAKO PROJEKCJA
J. Conrad, Jądro ciemności, tłum. A. Zagórska, Warszawa 2021
A. Kronenberg, Geopoetyka jako przykład zielonego czytania i pisania, „Teksty Drugie” 2014, nr 5
N. Lemann, Naturalizacja władzy a kolonializm. Uwagi na marginesie Robinsona Cruzoe Daniela Defoe i Piętaszka, czyli Otchłani Pacyfiku Michela Tourniera, z Szekspirowską Burzą w tle, „Porównania” 2019, nr 2 (25)
*
J. Żuławski, Na srebrnym globie. Rękopis z Księżyca, Kraków 1987
M. Sugiera, Kolonizacja jako terraformowanie: klątwa Argonautów w epoce antropocenów (ćwiczenia z lektury), „Postscriptum Polonistyczne” 2023, nr 2
D. Piechota, Wątki ekologiczne w prozie modernistów, „Porównania” 2021, nr 29
*
B. Leśmian, Poezje zebrane, oprac. J. Trznadel, Warszawa 2017
D. Lekowska, Przyroda niemożliwa? Ślady ekopoetyckie w Leśmianowskiej zieloności, „Czytanie Literatury. Łódzkie Studia Literaturoznawcze” 2018, nr 7
J. Fiedorczuk, G. Beltrán, Wstęp: wątpliwości w kwestii rozumu instrumentalnego oraz Konkluzje: ekopoetyka jako praktyka odpowiedzialnego budowania domu, w: tychże, Ekopoetyka. Ekologiczna obrona poezji, Warszawa 2015
EGZYSTENCJALNE NIEPOKOJE (DRUGA POŁOWA XX W.): ŚWIAT PRZED KATASTROFĄ I PO NIEJ
M. Haushofer, Ściana, tłum. M. Gralińska, Warszawa 2023
A. Barcz, Przedmioty ekozagłady. Spekulatywna teoria hiperobiektów Timothy’ego Mortona i jej (możliwe) ślady w literaturze, „Teksty Drugie” 2018, nr 2
J. Hoczyk, Posthumanizm a podmiotowość nie-ludzkich zwierząt. Przegląd wybranych problemów komunikacji międzygatunkowej i „międzypodmiotowej”, w: Zwierzęta, gender i kultura. Perspektywa ekologiczna, etyczna i krytyczna, red. A. Barcz i M. Dąbrowska, Lublin 2014
*
O. E. Butler, Przypowieść o siewcy, tłum. J. Chełminiak, Warszawa 2025
G. Gajewska, Myśląc fantastyką, w: tejże, Ekofantastyka. Ujęcie sympojetyczne, Poznań 2023
M. Kita, Klimat intelektualny wokół humanistyki klimatycznej, w: Edukacja humanistyczna. V4 dla klimatu. Rozpoznania – dobre praktyki – rekomendacje, red. B. Niesporek-Szamburska, M. Wacławek, Z. Obertová, współpr. I. Dobrotová, A. Račáková, Katowice 2023
GŁOS PLANETY (XXI WIEK): POSTHUMANIZM, EKOFEMINIZM, KATASTROFA KLIMATYCZNA I NOWE JĘZYKI NATURY
M. Atwood, Oryks i Derkacz, tłum. M. Hesko-Kołodzińska, Warszawa 2024
E. Bińczyk, Różne oblicza antropocenu oraz Retoryka dezinformacji, w: tejże, Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu, Warszawa 2018
L. Nijakowski, Postapokalipsy ekologiczne jako ćwiczenie wyobraźni apokaliptycznej, „Kultura Współczesna. Teoria, Interpretacje, Praktyka” 2020, nr 2(109)
*
O. Tokarczuk, Prowadź swój pług przez kości umarłych, Warszawa 2009
J. Fiedorczuk, Od ekofeminizmu do ekologii queer, w: tejże, Cyborg w ogrodzie. Wprowadzenie do ekokrytyki, Gdańsk 2015
D. Gzyra, Speciesism, veganism, carnism… luki leksykalne jako luki etyczne, w: Po humanizmie. Od technokrytyki do animal studies, red. Z. Ładyga, J. Włodarczyk, Gdańsk 2015
*
J. VanderMeer, Unicestwienie, tłum. A. Gralak, Kraków 2014
J. Bednarek, „Upojenie jako triumfalne wtargnięcie w nas rośliny”. Obietnice i niebezpieczeństwa roślinnej seksualności, „Teksty Drugie” 2018, nr 2
Z. Jakubowicz-Prokop, Lęk przed infekcją. Otwarte ciało i przepuszczalne granice w Wilder Girls Rory Power i Unicestwieniu Jeffa VanderMeera, „Civitas. Studia z filozofii polityki” 2022, nr 30