Pamięć, piśmienność, tożsamość w społeczeństwie staropolskim 2900-SD-26POK
Na przestrzeni ostatnich dekad pamięć stała się jedną z podstawowych kategorii organizujących dyskursy historiograficzne, tworząc pomost między historią a dyscyplinami takimi jak socjologia czy antropologia kulturowa. Refleksja nad pamięcią jako zjawiskiem historycznym wymaga nie tylko podejścia interdyscyplinarnego, lecz także przekraczania ogólnie przyjętych cezur chronologicznych, rozszerzania konwencjonalnych modeli narracji historiograficznej oraz łączenia namysłu nad wielkimi procesami dziejowymi z perspektywą mikrohistoryczną. W przypadku badań nad pamięcią w społeczeństwie staropolskim niezbędne są również wysokie kompetencje źródłoznawcze, umożliwiające zadawanie nieoczywistych pytań w toku analizy bardzo zróżnicowanych materiałów źródłowych (dokumentowych i narracyjnych, pisanych i ikonograficznych). W trakcie seminarium będziemy przyglądać się napięciu między różnymi typami pamięci (osobistej i zbiorowej, instytucjonalnej i wernakularnej) a zmieniającymi się formami komunikacji (pisanej i oralnej, elitarnej i masowej, rękopiśmiennej i drukowanej) oraz wpływem tych zjawisk na proces powstawania, reprodukowania i przekształcania różnych modeli tożsamości. Do udziału w seminarium zapraszam wszystkie osoby zainteresowane historią pamięci, a także historią społeczną i kulturową epok dawnych w ogólności.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
seminaria licencjackie
Kryteria oceniania
Podstawą oceny jest ciągła aktywność na zajęciach. Ocenie podlega również publiczna prezentacja wyników badań realizowanych w ramach projektu dyplomowego. Dopuszczalne są dwie nieobecności, bez konieczności zaliczania ich na dyżurze.
Literatura
Refleksja teoretyczna:
J. Assmann, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, tłum. A. Kryczyńska-Pham, wstęp R. Traba, Warszawa 2008.
P. Connerton, Jak społeczeństwa pamiętają, przekł. i wstęp M. Napiórkowski, Warszawa 2021.
Egodokumenty – samoświadectwa – egodokumentalność. Teoria i praktyka, red. W. Chorążyczewski i in., Toruń 2024.
J. Goody, Logika pisma a organizacja społeczeństwa, tłum. i wstęp G. Godlewski, Warszawa 2006.
Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, współpr. J. Kalicka, Warszawa 2014.
Polsko-niemieckie miejsca pamięci, t. 4: Refleksje metodologiczne, red. R. Traba, H.H. Hahn, Warszawa 2013.
Historiografia:
L. Czarnecki, Kronika Namysłowa autorstwa Johannesa Frobena jako utwór dziejopisarstwa miejskiego, Warszawa 2015.
R. Lubieniecki, „Musica” i „memoria” w środkowoeuropejskich traktatach muzycznych pierwszej połowy XV wieku, Wrocław 2024.
M. Matwijów, Zbiory materiałów życia publicznego jako typ książki rękopiśmiennej w czasach staropolskich (1660–1760), Warszawa 2020.
P. Okniński, Wehikuły pamięci. Przeszłość i władza w dawnym Krakowie (do końca XVIII wieku), Warszawa 2023.
J. Orzeł, Historia, tradycja, mit w pamięci kulturowej szlachty Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku, Warszawa 2016.
K. Pomian, Muzeum. Historia światowa, t. 1: Od skarbca do muzeum, tłum. T. Stróżyński, Gdańsk 2023.
S. Roszak, Archiwa sarmackiej pamięci. Funkcje i znaczenie rękopiśmiennych ksiąg silva rerum w kulturze Rzeczypospolitej XVIII wieku, Toruń 2004.
J. Spyra, Historiografia a tożsamość regionalna w czasach nowożytnych na przykładzie Śląska Cieszyńskiego w okresie od XVI do początku XX wieku, Częstochowa 2015.
B. Stuchlik-Surowiak, „Historiej starych czytanie”. Człowiek i świat w „Chronografii albo Dziejopisie Żywieckim” Andrzeja Komonieckiego, Katowice 2020.
P. Węcowski, Początki Polski w pamięci historycznej późnego średniowiecza, Kraków 2014.
M. Zdanek, Uniwersytet Krakowskie wobec własnej przeszłości w XV–XVI wieku, Kraków 2017.