Wesołe obrazki. Karykatura jako źródło historyczne - funkcje, obieg, konteksty kulturowe 2900-MK2-KJZH

Rysunki o charakterze satyrycznym, niezależnie od tego, na jakim materiale zostały utrwalone, (graffiti na ścianach czy naczyniach ceramicznych, rysunki w średniowiecznych kronikach, na drukach ulotnych czy w prasie) nierzadko opatrzone krótkim tekstem towarzyszyły ludności już od głębokiej starożytności. Przez wieki zmieniała się ich forma i treść. Źródło spopularyzowało się wraz z pojawieniem się na przełomie XV i XVI wieku druku, co znacznie przyspieszyło obieg informacji i poszerzyło zakres jego odbiorców. Narodziła się wówczas znana do dziś karykatura (wł.caricatura), która towarzyszy nam po dziś dzień. Służyła i służy ona m.in. ośmieszeniu, stygmatyzowaniu i dyskredytowaniu przeciwników politycznych lub nieakceptowanych zachowań społecznych. Karykaturę można zdefiniować jako przedstawienie (najczęściej w formie rysunku) osoby, wydarzenia lub zjawiska, które charakteryzuje się przesadą w oddaniu charakterystycznych elementów, właściwości, czy cech. Chętnie sięgano po nią aby zdyskredytować przeciwników podczas sporów religijnych dobry Reformacji i Kontrreformacji. Obraz stał się bronią na froncie walki o rząd dusz, także instrumentem władzy państwa absolutystycznego. Karykatury pełniły różne funkcje. Umożliwiały one autorom komentowanie rzeczywistości i dawały możliwość upustu emocji, zaś osobom zaangażowanym polityczne pozwalały wpływać na nastroje społeczne, instytucjom państwa kanalizować nastroje społeczne i stygmatyzować wrogów. Działało to także w drugą stronę. Popularność pewnych przedstawień satyrycznych dawała rządzącym wskazówki na temat dominujących nastrojów społecznych. Karykatury często bazowały na dominujących w społeczeństwach stereotypach, kliszach i wyobrażeniach. Będziemy się starali je zdefiniować oraz prześledzić ewolucję motywów występujących w różnych epokach historycznych, a także funkcję jakie karykatury pełniły w różnych systemach politycznych. Rysunki satyryczne pozostają także dziełami sztuki. Nie można ich analizować w oderwaniu od ich twórców. Z tego względu zajmiemy się z wybranymi wybitnymi przedstawicielami tego gatunku,w tym m.in. William Hogarth, James Gillray, Thomas Rowlandson, Grandville, Honor Daumier Thomas Theodor Heine czy Adolf Nowaczyński. Przyjrzymy się także samym pismom satyrycznym, które rozkwitły w XIX i XX wieku w okresie narodzin społeczeństwa masowego i kultury popularnej, m.in. :"La Charivari", "La Rire", "Punch", Kladderadatsch", "Simplicissimus", "Krokodil" , "Mucha" czy "Szpilki". Oprócz karykatur zajmiemy się także alegoriami, czyli symbolicznymi przedstawieniami postaci, wydarzeń czy procesów jako źródłem historycznym. W Trakcie zajęć odwiedzimy także założone w 1978 r. Muzeum Karykatury w Warszawie.

Tematy spotkań
1. Zajęcia organizacyjne i wprowadzające. Przedstawienia satyryczne w starożytności i średniowieczu.
2. Reformacja i Kontrreformacja
3. Czasy absolutyzmu
4. Wojny napoleońskie
5. Rewolucje polityczne w XIX wieku
6. Przemiany społeczne w XIX wieku
7. Karykatura w Wielkiej Wojnie
8. Napięcia w okresie międzywojennym
9. Karykatura w służbie totalitaryzmów
10. Problemy społeczne i polityczne międzywojennej Polski
11. Druga wojna światowa
12. Zimna Wojna w karykaturze
13. Przemiany społeczne 2 połowy XX wieku w karykaturze
14. Karykatura doby PRL