Procesy modernizacyjne na obszarze Ukrainy w XIX w.: technika, edukacja, przemysł 2900-MK1-MZUK-OG

Przedmiot poświęcony jest analizie procesów modernizacyjnych zachodzących na ziemiach ukraińskich w XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem przemian w zakresie techniki, transportu, przemysłu, edukacji, nauki, urbanizacji oraz stosunków społecznych. Celem zajęć jest ukazanie modernizacji jako złożonego, wielowymiarowego i nierównomiernego procesu, który przebiegał w różnych regionach w odmiennym tempie i przy zastosowaniu różnych mechanizmów.
Punktem wyjścia jest krytyczne podejście do tradycyjnego ujmowania XIX wieku jako epoki jednoznacznego i linearnego „postępu”. Studenci analizują, czym była modernizacja, jakie były jej źródła, mechanizmy i ograniczenia oraz w jaki sposób zmieniała codzienne życie różnych grup społecznych. Szczególna uwaga zostanie poświęcona pytaniom o to, kto inicjował procesy modernizacyjne, jakie instytucje i środowiska uczestniczyły w ich kształtowaniu, kto odnosił z nich korzyści, a kto ponosił ich społeczne, ekonomiczne i kulturowe koszty.
W ramach zajęć analizowane będą przemiany technologiczne i infrastrukturalne, w tym rozwój kolei, komunikacji, przemysłu maszynowego i wydobywczego, cukrownictwa oraz innych gałęzi przemysłu. Omówiona zostanie również rola przedsiębiorców, inżynierów, techników i instytucji gospodarczych w transferze oraz adaptacji nowych technologii. Osobne miejsce zajmą zagadnienia związane z rozwojem nauki i edukacji: powstawaniem szkół, uczelni, towarzystw naukowych i technicznych, kształceniem specjalistów oraz znaczeniem wiedzy naukowej i technicznej dla przemian gospodarczych i społecznych.
Istotnym elementem kursu będzie analiza urbanizacji i przemian przestrzennych. Studenci będą badać rozwój miast, zmiany infrastruktury miejskiej, rozwój usług publicznych, przemiany sanitarne i medyczne oraz wpływ industrializacji na strukturę społeczną i przestrzenną ośrodków miejskich. Analizowane będą również przemiany społeczne związane z industrializacją, w tym kształtowanie się nowych grup zawodowych, inteligencji, przedsiębiorców i robotników oraz zmiany w strukturze i mobilności społecznej.
Szczególne znaczenie będzie miała perspektywa porównawcza. Ziemie ukraińskie znajdujące się w XIX wieku w granicach Imperium Rosyjskiego będą zestawiane z Galicją i Bukowiną należącymi do monarchii habsburskiej. Pozwoli to analizować wpływ odmiennych systemów politycznych, administracyjnych, prawnych i gospodarczych na tempo i charakter przemian modernizacyjnych. Porównanie będzie również służyć krytycznej refleksji nad możliwością zastosowania uniwersalnych modeli modernizacji do różnych regionów Europy Środkowo-Wschodniej.
Konwersatorium ma charakter problemowy i dyskusyjny. Podstawą zajęć będą teksty źródłowe, opracowania historyczne oraz wybrane materiały statystyczne, ikonograficzne, kartograficzne i prasowe. Studenci będą konfrontować różne interpretacje procesów modernizacyjnych, analizować argumentację autorów oraz formułować własne wnioski. Ważnym elementem będzie rozwijanie umiejętności krytycznej analizy źródeł i literatury naukowej oraz posługiwania się kategoriami stosowanymi w historii społecznej, gospodarczej, historii techniki i historii nauki.
Przedmiot pozwala spojrzeć na XIX-wieczne ziemie ukraińskie nie tylko jako na obszar recepcji zmian zachodzących w Europie Zachodniej, lecz również jako przestrzeń, w której różne grupy społeczne, instytucje i jednostki aktywnie uczestniczyły w tworzeniu, transferze, adaptacji i modyfikowaniu nowych rozwiązań technologicznych, edukacyjnych i organizacyjnych. Szczególna uwaga zostanie zwrócona na zjawiska transferu wiedzy i technologii oraz na lokalne uwarunkowania ich wykorzystania.
W rezultacie zajęcia mają umożliwić studentom zrozumienie specyfiki procesów modernizacyjnych na ziemiach ukraińskich w XIX wieku, ich regionalnego zróżnicowania oraz ich konsekwencji gospodarczych, społecznych, kulturowych i przestrzennych. Kurs ma również skłonić do refleksji nad ograniczeniami pojęcia „modernizacji” oraz nad pytaniem, w jakim stopniu można je stosować jako uniwersalne narzędzie analizy przemian historycznych.

Zajęcia ogólnouniwersyteckie/z grupy Doskonalenie kompetencji badacza dziedzin i epok historycznych
Bilans pracy studenta: 4 ECTS (30 godz. w kontakcie, 60 godz. bieżąca lektura i przygotowanie do zajęć, 30 godz. przygotowanie referatu)

Koordynatorzy przedmiotu

Piotr Okniński
Aneta Pieniądz

Rodzaj przedmiotu

fakultatywne
ogólnouniwersyteckie

Efekty uczenia się

Po zaliczeniu zajęć student:
• Zna i rozumie podstawowe pojęcia, problemy i koncepcje związane z procesami modernizacji, industrializacji, urbanizacji oraz rozwojem nauki i techniki w XIX wieku.
• Zna najważniejsze kierunki przemian gospodarczych, technologicznych, edukacyjnych, naukowych i społecznych zachodzących na ziemiach ukraińskich w XIX wieku.
• Rozumie regionalne zróżnicowanie procesów modernizacyjnych oraz wpływ przynależności ziem ukraińskich do różnych organizmów państwowych na ich przebieg.
• Zna główne cechy i uwarunkowania modernizacji na ziemiach ukraińskich należących do Imperium Rosyjskiego oraz w Galicji i Bukowinie w monarchii habsburskiej.
• Rozumie rolę państwa, instytucji edukacyjnych i naukowych, przedsiębiorców, inżynierów, techników oraz innych grup społecznych w kształtowaniu przemian modernizacyjnych.
• Zna podstawowe źródła i typy materiałów wykorzystywanych do badania historii gospodarczej, społecznej, nauki i techniki XIX wieku.
• Potrafi analizować i interpretować procesy modernizacyjne z uwzględnieniem ich uwarunkowań politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych.
• Potrafi krytycznie analizować teksty naukowe oraz źródła historyczne dotyczące przemian XIX wieku.
• Potrafi porównywać przebieg procesów modernizacyjnych na różnych obszarach ziem ukraińskich oraz wskazywać podobieństwa i różnice wynikające z odmiennych uwarunkowań politycznych i instytucjonalnych.
• Potrafi oceniać argumenty przedstawiane w literaturze naukowej oraz formułować własne stanowisko na podstawie analizy źródeł.
• Potrafi wykorzystać podstawowe kategorie z zakresu historii nauki, techniki, gospodarki i społeczeństwa do interpretacji przemian historycznych.
• Potrafi samodzielnie wyszukiwać, selekcjonować i wykorzystywać literaturę naukową oraz materiały źródłowe dotyczące problematyki modernizacji.
• Jest gotów do krytycznego i refleksyjnego podejścia do pojęcia „postępu” oraz do koncepcji modernizacji jako procesu historycznego.
• Jest gotów do dostrzegania wielowymiarowych i niejednoznacznych konsekwencji przemian technologicznych, gospodarczych i społecznych.
• Jest gotów do prowadzenia rzeczowej dyskusji naukowej, uwzględniania różnych interpretacji oraz respektowania odmiennych stanowisk badawczych.
• Docenia znaczenie krytycznej analizy źródeł i argumentacji naukowej w formułowaniu wniosków dotyczących procesów historycznych.
• Jest gotów do samodzielnego pogłębiania wiedzy na temat historii Ukrainy, historii nauki i techniki oraz przemian społeczno-gospodarczych XIX wieku.

Odniesienia do kierunkowych efektów uczenia dla kierunku Historia II st.: K W01, K W02, K W03, K W04, K W07, K W09, K U02, K U06, K U09, K K01

Kryteria oceniania

Warunkiem dopuszczenia do zaliczenia zajęć jest odpowiednia frekwencja. Maksymalna liczba nieobecności: 3, z czego 2 nie wymagają zaliczenia.
Oceniana jest aktywność polegająca na udziale w dyskusji potwierdzającej zapoznanie się ze wskazanymi lekturami i ich przemyślenie.
Ocena dostateczna – okazjonalna aktywność, zaliczenie referatu,
Ocena dobra – aktywność, zaliczenie referatu,
Ocena bardzo dobra – aktywność, dyskursywność, zaliczenie referatu

Literatura

Broński K. Uwarunkowania procesów modernizacji gospodarki Galicji w okresie autonomii – zarys problematyki, w P. Grata (red.), W drodze ku niepodległości : przemiany modernizacyjne na ziemiach polskich w II połowie XIX i na początku XX wieku. Rzeszów : Uniwersytet Rzeszowski, 2019, s. 93-118.
Davies N., Galicja. Historia nie narodowa, tłum. B. Pietrzyk, Kraków 2023.
Franaszek P., Rozwój gospodarczy Galicji na przełomie wieków XIX i XX, https://rui.uj.edu.pl
Gaidai O., Representatives of the sugar industry of the Russian empire at the world's fair in Paris in 1900, “History of Science and Technology”, 2021, t. 11(1), s. 150–170.
Gaidai O., The Main Directions of Charitable Activities of the Kharitonenko Sugar Factory Dynasty (Second Half of the 19th – Early 20th Century, „Rozprawy z Dziejów Oświaty”, 2022, t. 59, s. 59-79.
Hrycak J., Historia Ukrainy 1772-1999: narodziny nowoczesnego narodu, tłum. K. Kotyńska, Lublin 2000.
Hrycak J., Ukraina. Wyrwać się z przeszłości, tłum. K. Kotyńska, J. Majewska-Grabowska, Kraków 2023.
Magocsi P.R., Historia Ukrainy. Ziemia i ludzie, tłum. M. Król, Alicja Waligóra-Zblewska, Kraków 2017.
Miąso J., Z dziejów szkolnictwa ukraińskiego w Galicji (1867-1914), „Rozprawy z Dziejów Oświaty”, 1991, t. 34, s. 51-73.
Kappeler A., The Russian Empire: A Multiethnic History, Harlow 2001.
Moklak J., Hałyczyna contra Galicja. Ukraińskie szkolnictwo średnie i wyższe w debatach sejmu krajowego galicyjskiego, 1907-1914, Kraków 2013.
Pomian K., Europa i jej narody, Warszawa 1992.
Problemy cywilizacyjnego rozwoju Białorusi, Polski, Rosji i Ukrainy od końca XVIII do XXI wieku, red. P. Franaszek, A.N. Nieczuchrin, Kraków 2007.
Raeff M., The Well-Ordered Police State. Social and Institutional Change throught Law in Germanies and Russia, New Haven and London 1983.
Serczyk W. A., Historia Ukrainy, Wrocław 2009.
Shandra I., Polscy inżynierowie w rozwoju przemysłowym wschodniej Ukrainy w okresie od drugiej połowy XIX w. do początku XX w., [w:] Na ratunek gospodarce. Odbudowa, stabilizacja i kreowanie ścieżek rozwoju gospodarki w okresie od XIX do XXI wieku, red. T. Janicki, M. Zawadka, Lublin-Opole 2024, s. 61-82.
Staszewski J., Absolutyzm – spór o zakres i treść terminu, w: Europa i świat w epoce oświeconego absolutyzmu, Warszawa 1991.
Sztompka P., Socjologia zmian społecznych, Kraków 2005.
Teksty źródłowe do nauki historii w szkole nr 43. Galicja w latach 1864-1914, oprac. J. Buszko, Warszawa 1959.
Головко В., "Модернізація" як метанарратив української історії, "Проблеми історії України: факти, судження, пошуки", Київ 2004, вип. 9, s. 410-427.
Головко В., Поняття "модернізація" як засіб історичного пізнання, "Проблеми історії України: факти, судження, пошуки", Київ, 2003, вип. 8, s. 51-60.
Головко В., Росіська модернізація:історіографія 2000-х років, „Проблеми історії України: факти, судження, пошуки”, 2004, вип. 12, s. 3-20.
Зеленько Г.І., "Навздогін на модернізацію": досвід Польщі та України, Київ 2003.
Шандра В., Генерал-губернаторства в Україні: XIX - початок XX століття, Київ 2005.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: